Ünite 7: Örnekleme ve Örnekleme Metotları

Deney Hayvanları ve Etik Sınır

Deney hayvanlarıyla yapılan çalışmalarda, istatistiksel metotlarla hesaplanan gerekli örnek büyüklüğünden daha fazla hayvanın kullanılması, hayvan hakları ve uluslararası etik kurallar çerçevesinde etik dışı kabul edilmektedir.

Kan pH ve Glikoz Değişkenliği Örneği

Sağlıklı insanlarda kan pH değeri (7.20-7.40) kan glikoz değerine (70-110 mg/dl) göre çok daha homojendir. Bu nedenle kan pH araştırmalarında glikoz araştırmalarına kıyasla çok daha az sayıda fertle çalışmak yeterli olmaktadır.

Kamuoyu Araştırmaları vs Klinik Çalışmalar

Kamuoyu araştırmalarında oran tahmini yapıldığı için genellikle 1500-2500 denek gerekirken, klinik çalışmalarda ortalama tahmini yapıldığı ve değişkenlik daha az olduğu için 30-50 denek yeterli olabilmektedir.

Küçük Populasyonlarda %50 Sınırı

Mevcut populasyon büyüklüğü bin (1000) kişiden az olan durumlarda, hesaplanan örnek büyüklüğünün hiçbir zaman toplam populasyonun %50'sinden fazlasını aşmaması önerilmektedir.

Anahtar Kavramlar

ÖrnekPopulasyonu nitelik ve nicelik yönünden temsil eden, populasyondan belirli kurallara göre seçilmiş alt gruptur. Örneğin, bir üniversitedeki tüm öğrenciler arasından seçilen 100 kişilik grup bir örnektir.

ÖrneklemePopulasyondan, onu temsil edecek nitelikteki alt grubun (örneğin) oluşturulması, seçilmesi ve çekilmesi işlemidir. Araştırmanın bilimsel geçerliliğinin ilk adımıdır.

Amaçlı ÖrneklemeAraştırmacının kendi yargılarına ve belirli ön yargılarına dayanarak, belirli özellikleri taşıyan bireyleri bilinçli olarak örneğe dahil ettiği istatistiksel olmayan yöntemdir.

Şansa Bağlı ÖrneklemePopulasyondaki her bir ferdin örneğe seçilme şansının eşit ve sıfırdan farklı olması esasına dayanan, analitik istatistiğin temelini oluşturan örnekleme yaklaşımıdır.

Sistematik ÖrneklemePopulasyonun sınırlı ve sıralı olduğu durumlarda, populasyon büyüklüğünün örnek büyüklüğüne bölünmesiyle elde edilen k dilim aralığına göre belirli periyotlarla fert seçilmesi yöntemidir.

Tabakalı Şans ÖrneklemesiHeterojen yapıdaki bir populasyonun önce kendi içinde homojen alt gruplara (tabakalara) ayrılması ve ardından her tabakadan büyüklüğü oranında basit şansla fert seçilmesi yöntemidir.

Küme ÖrneklemesiPopulasyonun büyük olduğu ve fertlerin doğal gruplar (kümeler) oluşturduğu durumlarda, şansa bağlı seçilen kümelerin içindeki tüm fertlerin topluca örneğe dahil edilmesi yöntemidir.

Kombinasyon ÖrneklemeÖrnekleme hatasını en aza indirmek amacıyla, şansa bağlı örnekleme metotlarından iki veya daha fazlasının aynı araştırma tasarımında birlikte uygulanmasıdır.

Varyasyon (Varyans)İncelenen değişkenin populasyon içindeki çeşitliliği veya dağılım genişliğidir; varyasyon azaldıkça populasyonu temsil etmek için gereken örnek büyüklüğü de azalır.

Tahminin Sapması (d)Örnekten elde edilen istatistik ile gerçek populasyon parametresi arasında kabul edilen maksimum farktır; bu değer büyüdükçe gerekli örnek hacmi küçülür.

Optimum Örnek BüyüklüğüPopulasyon hakkında verilen kararın doğruluğunu bilimsel hata düzeyinde en yüksek kılan, gereksiz maliyet ve zaman kaybını önleyen en uygun denek sayısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğrusal Maliyet Formülü

Örnekleme maliyeti M(n) = C0 + c*n formülüyle hesaplanır. Burada C0 sabit maliyeti, c birim maliyeti ifade eder ve maliyetin örnek büyüklüğüyle doğrusal olarak arttığını gösterir.

Seçim Oylarının Sayımı Fenomeni

Seçimlerde oyların belirli bir kısmı sayıldıktan sonra adayların oy oranlarının neredeyse hiç değişmemesi, optimum örnek büyüklüğüne ulaşıldığında kararın doğruluğunun sabitlendiğini gösteren somut bir örnektir.

Kartopu Örneklemesinde Temsil Riski

Kartopu örneklemesinde ilk ulaşılan fertler araştırmacıyı kendilerine benzer kişilere yönlendirdiği için, bu yöntemle elde edilen örneğin populasyonu temsil gücü son derece düşüktür.

Güdümlü Örneklemenin Değersizliği

Güdümlü örnekleme yönteminde alt grup tamamen ön yargılı ve yönlendirilmiş olarak seçildiğinden, bu yöntemle elde edilen sonuçların istatistiksel olarak hiçbir bilimsel değeri yoktur.

Sınavda Dikkat Et

Sistematik örnekleme sorularında N/n formülüyle dilim büyüklüğü 'k' değerini hesaplamayı ve başlangıç sayısı 'c' üzerine ekleyerek gitmeyi unutmayın.
Hata düzeyi (alfa) ile örnek büyüklüğü ters orantılıdır; hata düzeyi azaldıkça (0.05'ten 0.01'e) gereken örnek büyüklüğü her zaman artar.
Sapma miktarı (d) ile örnek büyüklüğü ters orantılıdır; izin verilen sapma miktarı arttıkça daha az denekle çalışmak yeterli olur.
Deney hayvanı sayısının istatistiksel sınırların üzerinde tutulmasının etik dışı kabul edildiğini sınav sorularında etik vurgusu olarak hatırlayın.
Maliyet formülünde M(n) = C0 + c*n yapısını kullanarak sabit maliyet (C0) ile birim maliyet çarpımını karıştırmadan işlem yapın.
Seçim oylarının sayımı örneğini hatırlayarak, belirli bir örnek büyüklüğünden sonra kararın doğruluğunun değişmediğini ve bunun 'optimum örnek büyüklüğü' olduğunu unutmayın.