Yapı ve maden işleri, iş kazası sıklığı ve bu kazaların ölümle sonuçlanma oranlarının son derece yüksek olması nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında en çok önem verilmesi gereken sektörlerin başında gelmektedir. Her iki sektör de mevzuat uyarınca ağır ve tehlikeli işler sınıfında yer aldığından, projelerin tasarım aşamasından tamamlanmasına kadar geçen tüm süreçlerde yasal düzenlemelere harfiyen uyulması hayati önem taşır. İş güvenliği kavramı, çalışanların, işletmenin ve üretimin her türlü tehlike ve zarardan korunmasını amaçlayan bilimsel araştırmalara dayalı önlemler bütününü ifade etmektedir. İSG kurallarının doğru ve eksiksiz bir şekilde uygulanması, sadece çalışanların can güvenliğini korumakla kalmaz, aynı zamanda ulusal kaynakların daha etkin kullanılmasını ve uluslararası standartlara ulaşılmasını sağlar. Kazaları önlemenin, kaza sonrası ortaya çıkan maddi ve manevi zararları ödemekten çok daha insani ve ekonomik olduğu gerçeği göz ardı edilmemelidir. Bu bağlamda, tehlikeli sınıfta yer alan bu sektörlerde risk faktörlerinin ortadan kaldırılması ve işveren ile çalışanların bilinçlendirilmesi temel hedeftir. Yapı işleri; maden ocakları hariç olmak üzere, yer üstü veya yer altında, su üstünde veya su altında gerçekleştirilen bina, set, baraj, yol, demir yolu, havai hat, tünel, metro ve köprü gibi tüm inşaat faaliyetlerini kapsar. İstatistiksel verilere göre çalışma koşulları bakımından en riskli sektör olan yapı işlerinde kazaların sık yaşanmasının nedenleri arasında işlerin sürekli değişkenlik göstermesi, geçici süreli olması, çalışma saatlerinin düzensizliği, eğitimsiz ve vasıfsız işçi sayısının fazlalığı ile kullanılan malzeme ve üretim yöntemlerinin çeşitliliği yer alır. Türkiye'deki inşaat iş kazalarına yol açan güvensiz durum ve davranışların başında işlerin yetkili teknik elemanların denetiminde yürütülmemesi, yetersiz nezaretçi görevlendirilmesi, uygun olmayan ekiplerle çalışılması, iş güvenliği eğitimlerinin yetersizliği ve kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanılmaması veya işveren tarafından sağlanmaması gelmektedir. Ayrıca çalışanların tedbirsiz davranışları, iş makinelerinin amaca aykırı kullanımı ve kamu kuruluşlarınca yapılan ruhsat ve güvenlik denetimlerinin yetersizliği de kazaları tetikleyen diğer önemli unsurlardır. Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işverenin bulunması durumunda, işveren veya proje sorumlusu tarafından sağlık ve güvenlik koordinatörleri görevlendirilir. Bu koordinatörler projenin hazırlık aşamasında sağlık ve güvenlik planını hazırlar, riskli işler için özel tedbirler belirler ve gelecekteki bakım-onarım işlerinde kullanılmak üzere sağlık ve güvenlik dosyası oluştururlar. Uygulama aşamasında ise risklerden kaçınma, riskleri kaynağında analiz etme ve toplu korunma tedbirlerine öncelik verme ilkeleri doğrultusunda koordinasyonu sağlarlar. Yapı işine başlanmadan önce, işin 30 iş gününden fazla süreceği ve devamlı olarak 20'den fazla çalışan istihdam edileceği durumlarda ya da işin büyüklüğünün 500 yevmiyeden fazla çalışma gerektireceği hallerde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı il müdürlüğüne bildirim yapılması zorunludur. İşveren ayrıca, her sayfası bölge çalışma müdürlüğünce mühürlenmiş bir 'Yapı İş Defteri' tutmakla yükümlüdür. Bu defter fenni yeterliliği olan kişilerce tutulur ve denetim memurlarına gösterilmesi zorunludur. Maden işleri, yer kabuğundaki ekonomik değere sahip mineral bileşimlerinin yeryüzüne çıkarılması, araştırılması ve satışa hazırlanması (işlenmesi hariç) süreçlerini kapsar. Maden iş yerleri yer üstü, yer altı, sondaj esaslı ve deniz dibi işletmeleri olarak sınıflandırılır. Maden ocaklarındaki en kritik risk faktörleri havalandırma, tahkimat, nakliyat, gaz, toz, gürültü ve titreşimdir. Özellikle grizu riski bulunan ocaklarda havalandırmanın aşağıdan yukarıya doğru yapılması yasal bir zorunluluktur. Maden işverenleri, iş yerini çalışanların sağlığını tehlikeye atmayacak şekilde tasarlamak, tüm çalışmaları yetkili bir kişinin nezaretinde yürütmek, özel riski olan işleri sadece ehil kişilere yaptırmak ve kapsamlı bir 'Sağlık ve Güvenlik Dokümanı' hazırlamakla yükümlüdür. Ayrıca acil durumlar için uygun kaçış ve kurtarma araçlarını hazır bulundurmak, haberleşme sistemlerini kurmak, çalışanların periyodik sağlık kontrollerini yaptırmak ve patlama ile yangın risklerine karşı kaynağında önleyici tedbirler almak işverenin temel sorumlulukları arasındadır. Yer üstü (açık) madenciliğinde çalışmalar toprak kayması ve çökme riskleri dikkate alınarak planlanmalıdır. Kazı yüzeyleri ve şev eğimleri zeminin yapısına uygun olmalı, iş makinelerinin düşme riski olan yerlere güvenlik bariyerleri yapılmalı ve kademe alınlarının oyularak askıya alınması (ters ıskarpa) kesinlikle engellenmelidir. Elle kazı ve yükleme yapılan açık ocaklarda kademe yüksekliğinin 3 metreyi geçmemesi gerekmektedir. Yer altı madenciliğinde ise güncel bir yer altı çalışma planının bulundurulması ve en az iki bağımsız yer üstü bağlantısının (giriş-çıkış yolu) sağlanması zorunludur. Ocak ağızları sel ve heyelan gibi doğal afetlerden etkilenmeyecek yerlerde seçilmeli, yer altına gereğinden fazla yanıcı madde indirilmemeli ve çalışanlara uygun kişisel lambalar verilmelidir. Ayrıca arama-kurtarma ekipleri için acil durum planları ve ekipmanları hazır bulundurulmalı, düzenli aralıklarla güvenlik tatbikatları gerçekleştirilmelidir.