← Ünite 10
Blok Uygulama

Ünite 10: Afetlerde Sosyal Hizmet Uygulaması

DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu)
Türkiye'de özellikle deprem riskine karşı binaları güvence altına almak amacıyla kurulan ve zorunlu deprem sigortası hizmetlerini yöneten resmi kurumdur.
Afetlerde Psikososyal Hizmetler Birliği (APHB)
Afet alanında çalışan çeşitli sivil toplum örgütlerinin bir araya gelerek afetlerde koordineli psikososyal destek sunmak amacıyla 2006 yılında kurduğu birliktir.
Müdahale Aşamasının Süresi
Afet yönetiminde müdahale aşaması, afetin meydana geldiği andan itibaren başlayarak afetin büyüklüğüne göre en çok 3 gün ile 2 ay arasındaki süreyi kapsar.
Toparlanma Aşamasının Zaman Çerçevesi
Topluluk düzeyinde gelişen tepkilerde toparlanma aşaması, afetten ortalama 6 ay sonra başlar ve topluluğun kapasitesine göre 36 aya kadar devam edebilir.

Anahtar Kavramlar

Afetİnsanlar için fiziksel, sosyal ve ekonomik kayıplar doğuran, normal yaşamı kesintiye uğratan ve yerel imkânlarla başa çıkılamayan doğal veya insan kaynaklı olaylardır.
Acil DurumYerel kaynaklar ve imkânlar kullanılarak üstesinden gelinebilen, yerleşim birimlerinin genel iş yapma kapasitesini aşmayan ve acil müdahale gerektiren olaylardır.
Risk YönetimiAfet öncesi dönemde olası tehlike ve riskleri belirlemek, analiz etmek, zarar azaltıcı ve önleyici tedbirleri planlayarak hayata geçirmek sürecidir.
Kriz YönetimiAfet sonrasındaki süreçte ortaya çıkan kriz durumunu analiz etmek, acil müdahalede bulunmak, iyileştirme ve yeniden yapılanma çalışmalarını yürütmektir.
Birincil MağdurlarAfetin meydana geldiği bölgede bizzat bulunan, afeti doğrudan deneyimleyen ve olaydan doğrudan fiziksel veya maddi zarar gören bireylerdir.
İkincil MağdurlarAfeti doğrudan yaşamayan ancak afeti bizzat deneyimleyen birincil mağdurların aile üyeleri, akrabaları ve yakın sosyal ilişkide olduğu kişilerdir.
Üçüncül MağdurlarAfet bölgesinde arama-kurtarma, ilk yardım, psikososyal destek ve sosyal hizmet gibi alanlarda görev yapan profesyonel ve gönüllü çalışanlardır.
Dördüncül MağdurlarAfet bölgesinde bulunmayan ancak kitle iletişim araçları, geleneksel medya veya sosyal medya üzerinden afet haberlerini takip ederek dolaylı olarak etkilenen bireylerdir.
Psikolojik İlk YardımAfet sonrasında afetzedelerin psikolojik durumlarını değerlendirmek, duygu paylaşımlarını desteklemek, acil psikolojik destek sunmak ve rahatlamalarını sağlamak amacıyla yapılan ilk müdahaledir.
Debriefing (Psikolojik Bilgilendirme ve Anlamlandırma)Afet sonrasında hem afetzedelerin hem de afet çalışanlarının yaşadıkları travmatik deneyimleri paylaşmalarını, anlamlandırmalarını ve akut stres tepkilerini azaltmalarını sağlayan eğitsel ve grup odaklı bir yöntemdir.
Şefkat Yorgunluğu (Eşduyum Yorgunluğu)Afetzedelere sürekli yardım eden ve onların acılarına ortak olan profesyonel çalışanlarda zamanla gelişen duygusal tükenme ve empati kurma yeteneğinde azalma durumudur.
RuminasyonAfet sonrasında bireyin yaşadığı travmatik olayla ilgili zihninde sürekli, tekrarlayıcı, amaçsız ve işlevsel olmayan olumsuz düşünceleri döndürüp durması durumudur.
Krize Müdahale YaklaşımıAfet gibi beklenmedik kriz durumlarında sosyal hizmet uzmanlarının kullandığı; değerlendirme, müdahale ve travma tedavisi aşamalarından oluşan yapılandırılmış bir mesleki müdahale modelidir.
Afetlerde Psikososyal DestekAfet sonrasında ruhsal rahatsızlıkları önlemek, sosyal ilişkileri canlandırmak, normalleşmeyi sağlamak ve toplumun mücadele gücünü artırmak amacıyla yürütülen çok disiplinli hizmetler bütünüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Hayal Kırıklığı Aşamasının Başlangıcı

Afet sonrasında topluluk düzeyinde üçüncü haftadan itibaren dış yardımların ve ilginin azalmasıyla başlayan ve ortalama 3 ay süren olumsuz duygusal evredir.

Kübler-Ross Kayıp ve Yas Modeli

Bireylerin kayıp sonrası yaşadığı yas sürecini sırasıyla inkâr/yalnızlaşma, kızgınlık, pazarlık, depresyon ve kabullenme olmak üzere 5 aşamada açıklayan modeldir.

Yavaş Gelişen Afet Örnekleri

Metinde küresel iklim değişimi, kuraklık, erozyon, çölleşme ile SARS, Covid-19 ve domuz gribi gibi endemik, epidemik veya pandemik salgınlar bu grupta sınıflandırılmıştır.

Jeolojik Kökenli Doğal Afetler

Doğrudan yer kabuğu hareketleriyle ilişkili olan ve metinde deprem, tsunami, volkan patlamaları, heyelan, kaya düşmeleri ve zemin oturması olarak örneklendirilen afetlerdir.

Meteorolojik Kökenli Doğal Afetler

Atmosferik olaylar sonucu tetiklenen ve metinde sel, su baskınları, kuraklık, fırtına, tayfun, kasırga, çölleşme ve çığ olarak sınıflandırılan afet türleridir.

Psikososyal Destek Koordinasyon Kurumu

Türkiye'de afetlerde psikososyal destek hizmetlerinin ulusal düzeydeki planlama ve koordinasyonundan sorumlu ana kurum Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Afet ve acil durum ayrımına dikkat edin; yerel kaynakların yeterliliği acil durumu, yetersizliği ise afeti işaret eder.
  • Bütünleşik afet yönetiminde hangi aşamanın risk (öncesi) hangisinin kriz (sonrası) yönetimiyle ilişkili olduğunu mutlaka ezberleyin.
  • Mağdur kategorilerinde profesyonel çalışanların 'üçüncül mağdur', medyadan takip edenlerin ise 'dördüncül mağdur' olduğunu unutmayın.
  • Topluluk düzeyindeki tepki aşamalarının sırasını (Kahramanlık, Balayı, Hayal Kırıklığı, Toparlanma) ve sürelerini karıştırmayın.
  • Psikososyal destekte ilk adımın her zaman 'ihtiyaç ve kaynak değerlendirmesi' olduğunu, psikolojik ilk yardımın bundan sonra geldiğini bilin.
  • Kübler-Ross yas modelinin 5 aşamasını sırasıyla bilmek sınavda doğrudan soru çözdürecektir.
  • Afetlerin hızına göre yapılan sınıflandırmada salgın hastalıkların ve kuraklığın 'yavaş gelişen' afetler olduğunu unutmayın.