Ünite 1: Coğrafi Keşifler — Önemli Kavramlar

XV. yüzyılın ilk yarısından XVII. yüzyılın ortalarına kadar Avrupalı gemicilerin Avrupa ve Akdeniz dışına yaptıkları keşif ve macera dolu yolculuklar sonucunda yeni kıtaları, okyanusları ve ticaret yollarını bulmaları sürecidir. Bu keşifler sonucunda ilk deniz aşırı imparatorluklar kurulmuş ve Avrupa ekonomik açıdan kalkınmıştır.

Hindistan ve Uzakdoğu'dan başlayarak Mısır ve Suriye limanları üzerinden Akdeniz'e ve oradan Avrupa'ya uzanan, tarçın, karabiber, karanfil gibi kıymetli baharatların taşındığı tarihi ticaret yoludur. Avrupalılar, bu yolun Osmanlı kontrolünde olması ve aracılar yüzünden pahalılaşması nedeniyle alternatif deniz yolları aramıştır.

Keşifler döneminde geliştirilen, açık denizlerdeki zorlu hava şartlarına ve dalgalara son derece dayanıklı, hızlı hareket kabiliyetine sahip yelkenli gemi türüdür. Bu gemilerin inşası ve denizcilikte kullanılmaya başlanması, okyanus aşırı uzun yolculukların yapılabilmesini mümkün kılmıștır.

Ortaçağ'da kilisenin tekelinde bulunan, Kudüs merkezli ve Hristiyan dünya algısına göre çizilmiş olan bilimsel temelden uzak dönemsel haritalardır. Bu haritalar kıyı ötesini yanlış gösterdiği için okyanus aşırı seyahatlerde yetersiz kalmıştır.

1487 yılında Portekizli kaşif Bartelmeu Dias tarafından keşfedilen ve ilk olarak Fırtınalar Burnu adı verilen Afrika'nın en güney ucundaki stratejik burundur. Bu burnun keşfi, Vasco de Gama'nın Afrika'yı dolaşarak Hint Okyanusu üzerinden doğrudan Hindistan'a ulaşmasının yolunu açmıştır.

1494 yılında İspanya ile Portekiz arasında imzalanan, yeni keşfedilen toprakların paylaşılmasını öngören antlaşmadır. Bu antlaşmayla belirlenen meridyenin doğusu Portekizlilere, batısı ise İspanyollara bırakılmış, örneğin Brezilya bu yolla Portekiz etki alanına girmiştir.

Kristof Kolomb'un Amerika kıtasını keşfetmesinin ardından, İtalyan kaşif Amerigo Vespucci'nin buranın Asya olmadığını ve yepyeni bir kıta olduğunu kanıtlaması üzerine Avrupa'da Amerika kıtasına verilen isimdir. Bu kıta kısa sürede Avrupalı devletlerin sömürge alanı haline gelmiştir.

Meksika bölgesinde yaşayan, patates, mısır, fasulye yetiştiren ve baharat üretimi yapan Amerika'nın köklü ve ileri medeniyetlerindendir. İspanyol kaşif Hernan Cortes tarafından katliamlara uğratılmış ve medeniyetleri yıkılarak İspanyol kolonisi haline getirilmiştir.

Peru bölgesinde ileri düzeyde tarım yapan, patates üreten, büyükbaş hayvan olarak lamaları kullanan ve düzenli yollara sahip büyük tapınaklar inşa eden Güney Amerika uygarlığıdır. Francisco Pizarro tarafından 1532 yılında işgal edilerek ortadan kaldırılmıştır.

Hollanda ve İngiltere gibi devletler tarafından Uzakdoğu ticaretini ele geçirmek ve sömürge faaliyetlerini organize etmek amacıyla kurulan dev ticari ve askeri yetkilere sahip şirketlerdir. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Hindistan'dan Japonya'ya kadar olan bölgede İngiltere adına devasa bir sömürge ağı kurmuştur.

Osmanlı Devleti'nin, Portekizlilerin Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hindistan çevresinde Müslüman tüccarlara ve Osmanlı ticaretine zarar vermesi üzerine 1538-1557 yılları arasında düzenlediği askeri deniz seferleridir. Bu seferlerden istenilen kesin sonuç alınamamıştır.