Ünite 2: Rönesans Hareketleri — Önemli Kavramlar

Kelime anlamı 'yeniden doğuş' olan, 14. yüzyılda İtalya'da başlayıp 16. yüzyıl sonuna kadar Avrupa'da sanat, edebiyat, bilim ve felsefe alanlarında Orta Çağ skolastisizminden kopuşu ve Antik Yunan-Roma kültürünün yeniden canlanmasını temsil eden tarihsel dönemdir. Örneğin, Jacop Burckhardt bu dönemi bilim, sanat ve siyasetin aydınlanma çağı olarak tanımlamıştır.

Antik Yunan ve Roma'nın dil, edebiyat ve değerlerini yeniden yorumlayan, insan doğasını ve aklını yücelten, bireyin potansiyelini ön plana çıkaran bir Rönesans akımı ve öğrenme yöntemidir. Örneğin, hümanistler skolastik düşüncenin aksine eski metinleri orijinal dillerinden inceleyip akıl yürütme yoluyla değerlendirmişlerdir.

Avrupa'da keşifler ve ticaretle zenginleşen burjuva ve aristokrat sınıfından gelerek, sanata ilgi duyan, sanat eserlerinin üretimini destekleyen ve sanatçıları ile bilim insanlarını maddi/manevi olarak koruyan kimselerdir. Örneğin, Floransalı Medici ailesi dönemin en önemli mesen aileleri arasında yer almıştır.

Orta Çağ boyunca Katolik Kilisesi'nin dogmatik öğretilerine bağlı kalan, akılcılığa ve hür düşünceye izin vermeyen, kilisenin bildirdiği bilgiyi tek mutlak doğru kabul eden düşünce sistemidir. Örneğin, Rönesans ile birlikte bu felsefe yerini deney, gözlem ve akılcı bilimsel düşünceye bırakmıştır.

Rönesans döneminde eski Yunan, Helenistik ve Roma kültür ve medeniyetlerine verilen genel addır. Örneğin, bu döneme ait unutulmuş çok sayıda edebi ve felsefi eser hümanist çabalarla gün yüzüne çıkarılmıştır.

Kilisenin yozlaşmış uygulamalarını eleştiren, Hristiyanlığın saf kökenlerine dönülmesini ve İncil'in özünün akıl süzgecinden geçirilerek anlaşılmasını savunan entelektüel akımdır. Örneğin, Hollandalı bilgin Erasmus bu akımın öncüsü olarak Protestan Reformu'na zemin hazırlamıştır.

Hümanist eğitimin dayandığı beşeri bilimler müfredat programıdır. Latince dilbilgisi, güzel konuşma (retorik), şiir, tarih ve ahlak felsefesi bu müfredatın ana odak noktalarını oluşturur.

Yüksek Rönesans döneminde sanatta biçimsel kusursuzluk, kompozisyon, eşsiz oran, uyum ve görkeme ulaşmak amacıyla benimsenen yüksek sanat üslubudur. Örneğin, Leonardo'nun 'Son Akşam Yemeği' tablosu bu tarzın ilk örneklerindendir.

Nicolaus Copernicus tarafından öne sürülen ve dünyanın değil güneşin evrenin merkezinde sabit olduğunu savunan güneş merkezli astronomi sistemidir. Örneğin, bu sistem skolastik felsefenin dünya merkezli evren anlayışını sarsmıştır.

Katolik Kilisesi'nin para karşılığında günahları bağışlama belgesi vererek uyguladığı ve zamanla büyük bir yozlaşma ve tepki odağı haline gelen uygulamadır. Örneğin, Martin Luther'in 95 Tezi bu uygulamayı sert bir şekilde eleştirmiştir.

Thomas More tarafından 1516 yılında kaleme alınan, bireyin ihtiyaçlarının devlet tarafından karşılandığı, eşitlik, inanç özgürlüğü ve ortak mülkiyet esasına dayalı ideal devlet tasarımıdır.

Jean Bodin tarafından 'vatandaşlar üzerindeki en yüksek, en mutlak ve en sürekli güç' olarak tanımlanan, gücünü teolojiden değil siyasal birimlerin birliğinden alan mutlak devlet erkidir.

1494-1559 yılları arasında Fransa ve Habsburg hanedanları (İspanya/Kutsal Roma Germen) arasında İtalya toprakları üzerinde hâkimiyet kurmak için yapılan bir dizi yıkıcı savaştır. Örneğin, bu savaşlar İtalyan şehir devletlerini zayıflatarak Rönesans'ın sonunu hazırlayan etkenlerden biri olmuştur.