← Ünite 6
Ekonomik Coğrafyaya Giriş

Ünite 6: Ekonomik-coğrafik Perspektif

Ekonomik-coğrafik Perspektif - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 136
Adam Smith'in 1776 Tarihli Eseri
Adam Smith refahın temel sebebini açıkladığı görüşlerini 1776 yılında yayınlanan 'Uluslar Servetinin Naturel ve Sebepleriyle İlgili Bir Soruşturma' adlı ünlü eserinde kaleme almıştır.
İğne Fabrikası Örneği ve Üretim Verimliliği
Adam Smith eserinde, iğne yapım fabrikasında görev dağılımı yapan 10 işçinin günde yaklaşık 48.000 iğne (kişi başı 4.800) üretebildiğini belirterek işbölümünün verimlilik gücünü kanıtlamıştır.
Cairncross'un 'Mesafe Öldürme' Tezi
Cairncross 1997 yılında (Martin 1999 atfıyla), elektronik iletişim maliyetleri sayesinde mesafenin bittiğini ve şirketlerin Amerika, Doğu Asya/Avustralya ve Avrupa üçgeninde üç vardiya çalışma yürütebileceğini savunmuştur.
Karl Marx ve Friedrich Engels'in Kökeni
Marksist ekonomi perspektifi, 19. yüzyılın sonlarında iki Alman filozofu olan Karl Marx ve Friedrich Engels'in eserlerinden türetilmiş ve kapitalist sömürü mekanizmalarını incelemiştir.

Anahtar Kavramlar

Yeni Ekonomik Coğrafya (NEG)Ekonomistler tarafından savunulan ve coğrafi olarak 'uzaydaki üretim yeri' ile ilgilenen, nerede ne olduğunu inceleyen ekonomi dalıdır. Metinde Paul Krugman bu yaklaşımın kilit savunucusu olarak gösterilmiştir.
Kültürel Dönüşümün Yeni Ekonomik CoğrafyasıCoğrafyacılar tarafından savunulan, tek bir teori ile temsil edilmeyen ve çok çeşitli yaklaşımlar dizisini ele alan ekonomik coğrafya anlayışıdır. Ekonomiler ve coğrafyaları açısından NEG'den çarpıcı biçimde farklı bir görünüm sunar.
Mesafe Öldürme TeziCairncross tarafından öne sürülen; elektronik ortamdaki iletişim maliyetleri sayesinde mesafenin artık önem taşımadığını ve şirketlerin dünyanın farklı yerlerinde faaliyet yürütebileceğini savunan tezdir.
Coğrafyanın SonuUluslararası finansal ilişkilere uygulanan ve coğrafi konumun artık önemli olmadığını veya eskisi kadar kritik olmadığını ifade eden ekonomik gelişme durumudur.
Emeğin Bölünmesi (İşbölümü)Adam Smith'in refahın temel sebebi olarak gördüğü, bir üretim sürecinde işçilerin farklı görevler üstlenmesiyle verimliliğin katlanarak artmasını sağlayan ilkedir. Örneğin iğne fabrikasında 10 işçi bu sayede günde 48.000 iğne üretebilir.
Emek Değer TeorisiKarl Marx tarafından tasarlanan, tüm değerlerin insan emeğinden kaynaklandığını ve kapitalist düzende işçilerin emeklerinin emtia haline gelerek alınıp satıldığını savunan teoridir.
Artı DeğerFabrika sahibinin işçilere ödediği ücret ile bu işçilerin fabrikada ürettiği toplam değer arasındaki farktır. Kapitalist ekonomide sömürünün temelini oluşturur.
Düzensiz GelişmeMarksist ekonomik coğrafyacılara göre kapitalist piyasa ekonomisinin kalıcı, kaçınılmaz ve gerekli bir özelliği olan, uzaydaki eşitsizliklerin sürekli üretilmesi durumudur.
Mekânsal DüzeltmeKapitalist sistemin mekânsal ufuklarının genişletilerek (örneğin yeni üretim alanları veya bölgesel pazarlar açılması) krizlerin absorbe edilmesi ve çöküşün ertelenmesi sürecidir.
Merkezi Yer TeorisiFirmaların pazar alanlarına sahip olduğunu, ulaşım maliyetleri ve nakliye masrafları nedeniyle mekânın piyasa işleyişinde belirleyici olduğunu inceleyen teoridir.
Eşik (Threshold)Bir işletmenin veya fabrikanın hayatta kalabilmesi için ürünlerinde yeterli talep yaratacak yeterli sayıda potansiyel müşteri içeren minimum pazar bölgesidir.
Pazar Alanı AralığıUlaşım maliyetleri nedeniyle fabrikadan uzaklaştıkça ürün fiyatının artması ve müşterilerin azalması sonucunda oluşan pazar coğrafyası sınırıdır.
Mal ve Hizmet HiyerarşisiFarklı ürün ve hizmetlerin farklı boyutlarda pazar alanlarına sahip olması nedeniyle uzayda yüksek sipariş, orta sipariş ve düşük sipariş şeklinde sıralanmasıdır (örn. araba ile süt karşılaştırması).
Ürün Ömrü Döngüsü TeorisiÜrünlerin geliştirilmesinin tanıtım, büyüme, olgunluk, doygunluk ve çöküş olmak üzere çeşitli aşamalardan ilerlediğini inceleyen evrimsel teoridir.
Kimlik SiyasetiSol kanat siyasetinde iş, ücret ve refah konulu dağıtım siyasetinden uzaklaşılarak kadınlar, etnik azınlıklar ve eşcinsel bireyler gibi grupların tanınmasını savunan yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

1980'lerin Sonunda Postmodern Düşünce Etkisi

Marksizm, 1980'lerin sonlarında postmodern düşüncenin ortaya çıkması ve ABD ile İngiltere'de neoliberal 'en klasik şekliyle ekonomi işlerinin devletten ayrılması' fikirlerinin egemenliğiyle eleştirilere maruz kalmıştır.

Feminist Coğrafyacıların Eleştirileri

1990'lı yılların başında feminist coğrafyacılar, Harvey gibi önde gelen Marksistlerin sınıf vurgusu yaparken toplumsal cinsiyet meselelerini ve kadınları ihmal ettiğini belirterek önemli eleştiriler yöneltmiştir.

Paul Krugman ve Yeni Ekonomik Coğrafya

Ekonomistler tarafından tanımlanan Yeni Ekonomik Coğrafya'nın (NEG) kilit savunucusu olan Paul Krugman, ekonomik coğrafyayı 'uzaydaki üretim yeri' olarak tanımlamıştır.

O'Brien ve Finansal Coğrafya

O'Brien, bilgi ve iletişim teknolojilerinin paranın dünya genelinde kısıtlamalar olmaksızın taşınmasına olanak vererek uluslararası finansal ilişkilerde 'coğrafyanın sonunu' getirdiğini savunmuştur.

Coe ve Meslektaşlarının Coğrafya Önerisi

Coe ve arkadaşları 2007 yılında, belirli yaklaşımların ekonomik coğrafya alanını modern ekonomik dünyayı tüm karmaşıklığıyla anlamak için en iyi konuma yerleştirdiğini önermiştir.

Ürün Ömrü Döngüsü Aşamaları

Pike ve arkadaşları (2006) ile Dicken (2003, 2007) tarafından ele alınan Ürün Ömrü Döngüsü Teorisi; tanıtım, büyüme, olgunluk, doygunluk ve çöküş aşamalarından oluşur.

Sol Siyasette Kimlik Siyasetine Kayış

Sol kanat siyaset uygulayan ülkelerde odak noktası iş, ücret ve refah konulu dağıtım siyasetinden; kadın, etnik azınlık ve eşcinsel gibi grupların haklarını savunan kimlik siyasetine kaymıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ekonomistlerin tanımı olan 'Yeni Ekonomik Coğrafya' (NEG) ile Paul Krugman eşleştirmesini karıştırmayın; Krugman uzaydaki üretim yeriyle ilgilenir.
  • Cairncross'un 'Mesafe Öldürme' tezi ile bilgi-iletişim teknolojilerinin elektronik maliyetleri sıfırlamasını mutlaka akılda tutun.
  • Adam Smith'in 1776 tarihli 'Uluslar Servetinin Naturel ve Sebepleriyle İlgili Bir Soruşturma' eserini ve iğne fabrikası işbölümü örneğini unutmayın.
  • Karl Marx'ın 'Artı değer' kavramının sömürünün temelini oluşturduğunu ve ücret ile üretilen değer arasındaki fark olduğunu ezberleyin.
  • Marksist coğrafyacılara göre 'Düzensiz gelişmenin' kapitalizmin geçici bir hatası değil, kalıcı ve kaçınılmaz bir özelliği olduğunu kavrayın.
  • Merkezi Yer Teorisi'nde minimum pazar alanının 'eşik' olduğunu, taşıma maliyetiyle fiyat artışının ise 'pazar alanı aralığı' yarattığını karıştırmayın.
  • Ürün Ömrü Döngüsü Teorisi'nin aşamalarının sıralamasını (Tanıtım -> Büyüme -> Olgunluk -> Doygunluk -> Çöküş) sınavda dikkatle inceleyin.
  • Marksizmin 1980'lerin sonlarında postmodern düşünce ve neoliberal politikalar nedeniyle eleştiriye uğradığı tarihsel detayı aklınızda bulundurun.