Ünite 10: 10. Schumpeter’in Büyüme Teorisi (Devam)

Schumpeter’in Temel Eserlerinin Yayın Yılları

Schumpeter, teorisini sırasıyla 1911'de Almanca, 1934'te İngilizce 'Ekonomik Kalkınma Teorisi', 1939'da 'Konjonktür Dalgalanmaları' ve 1950'de 'Kapitalizm, Sosyalizm ve Demokrasi' adlı eserlerinde detaylıca açıklamıştır.

Dupont Naylonu ve Araştırma Maliyetleri

Tekelci karların ar-ge yatırımları için neden hayati önem taşıdığını kanıtlamak amacıyla, Dupont naylonunun kolay üretilebilmesi için 13 yıl süren araştırmalara tam 27 milyon dolar harcandığı örnek olarak verilmektedir.

R.C.A. Televizyon Geliştirme Harcamaları

Schumpeter’in tekellerin ar-ge faaliyetlerini finanse edebilme gücünü vurguladığı bağlamda, R.C.A. şirketinin televizyon teknolojisini geliştirebilmek için 65 milyon dolar gibi büyük bir kaynak harcadığı belirtilmektedir.

Richard Cantillon ve Girişimci Terimi

İktisadi bağlamda 'girişimci' terimini ilk kez kullanan kişi Richard Cantillon'dur. Ölümünden 21 yıl sonra 1755'te basılan eserinde harcamaların kesin, gelirin ise belirsiz olduğu koşullarda iş yapan bireyleri bu terimle nitelendirmiştir.

Anahtar Kavramlar

Yeni KombinasyonlarSchumpeter'in büyüme ve kalkınmanın temel motoru olarak tanımladığı, yeni ürünlerin piyasaya sürülmesi, yeni üretim tekniklerinin uygulanması veya yeni pazarların keşfedilmesi gibi beş ana yenilik unsurudur. Örneğin, geleneksel bir üretim yönteminden modern otomasyona geçiş bu kapsamda değerlendirilebilir.

Otonom YatırımGirişimcilerin yeni kar olanakları ve yenilikler yaratmak amacıyla gerçekleştirdiği ilk öncü yatırımlardır. Örneğin, piyasada daha önce hiç bulunmayan bir elektronik eşyayı üretmek için ilk fabrikayı kuran girişimcinin harcaması otonom yatırımdır.

Uyarılmış YatırımOtonom yatırımlardan sonra piyasada beliren imitasyoncuların (taklitçilerin) kâr fırsatlarını görerek gerçekleştirdiği takip yatırımlarıdır. Örneğin, öncü firmanın başarısını gören diğer firmaların benzer üretim tesisleri kurması uyarılmış yatırımdır.

Kitchin DalgalarıEkonomide yaklaşık 3 ila 4 yıl süren kısa vadeli konjonktür dalgalanmalarıdır. Bu dalgalar genellikle stok değişimleri ve kısa süreli piyasa hareketleriyle ilişkilendirilir.

Juglar DalgalarıEkonomide 7 ila 11 yıl süren orta vadeli konjonktür dalgalarıdır. Genellikle sabit sermaye yatırımları ve makine parkurundaki yenilenmelerle ortaya çıkar.

Kontradief DalgalarıEkonomide 50 ila 60 yıl gibi çok uzun süreleri kapsayan büyük konjonktür dalgalarıdır. Kökünü büyük teknik devrimlerden ve çığır açan köklü yeniliklerden alır.

Yaratıcı YıkımYeni ve daha üstün ürünlerin, teknolojilerin veya organizasyon biçimlerinin piyasaya girerek eski ürünleri ve bunları üreten firmaları tasfiye etmesi sürecidir. Örneğin, dijital fotoğrafçılığın gelişmesiyle geleneksel film ve banyo sektörünün ortadan kalkması buna örnektir.

Yenilik (Innovation)İcattan farklı olarak, yeni bir üretim fonksiyonunun oluşturulması, maliyetlerin düşürülmesi veya yeni bir malın piyasaya sunularak ekonomik hayata uyarlanmasıdır. Örneğin, Henry Ford'un seri üretim bandını fabrikalarında ilk kez uygulaması bir yeniliktir.

İcat (Invention)Henüz ekonomik bir değere dönüştürülmemiş, ticari olarak üretilmeyen yeni fikir veya buluş aşamasıdır. Schumpeter'e göre mucit fikir verir ancak kalkınmanın itici gücü olan yenilikçi girişimci onu ticari hayata geçirir.

Durgunluk SafhasıEkonominin tam rekabet şartlarında, sıfır faiz, sıfır net yatırım ve dengede olduğu başlangıç durumudur. Bu safhada sadece esküyen varlıkların yenilenmesi için harcama yapılır.

EntellektüellerSchumpeter'e göre kapitalizmin kendi yan ürünü olarak yarattığı, matbaa ve basın hürriyeti gibi imkanlarla yetişen, sisteme yönelttikleri eleştirilerle kapitalizmin ahlaki temellerini aşındıran meslek grubudur.

SosyalizmSchumpeter'in tanımına göre, üretim araçlarının denetlendiği, neyin nasıl üretileceği ve kimin ne alacağıyla ilgili kararların özel firmalar yerine kamu otoritesi tarafından verildiği toplum örgütlenmesidir.

Metodolojik BireycilikMakrodan ziyade mikro bir yaklaşımı benimseyen, iktisadi analizin firma ve hanehalkı temelleri üzerine kurulması gerektiğini savunan araştırma yöntemidir.

İş Çevrimi (Business Cycles)Bir ekonomideki genel reel iş faaliyet düzeyindeki yükselme ve düşüş hareketlerinin oluşturduğu örüntüdür. Schumpeter bu çevrimleri insan faktörünü ve müteşebbisleri dahil ederek açıklamıştır.

İmitasyoncularOtonom yatırım yapan öncü girişimcinin ardından giderek onun yeniliklerini taklit eden ve uyarılmış yatırımları gerçekleştiren takipçi firmalar ve girişimcilerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Amerikan Ekonomi Birliği Konuşması (1949)

Schumpeter, ölümünden tam bir yıl önce 30 Aralık 1949 tarihinde Amerikan Ekonomi Birliği'nin toplantısında bir konuşma yapmış ve sosyalizmi üretim araçlarının kamu otoritesi tarafından denetlendiği bir örgütlenme olarak tanımlamıştır.

Tarihsel Dönüşüm Örnekleri (1760-1940)

Kapitalizmin yaratıcı yıkım sürecini somutlaştırmak için 1760-1940 yılları arasında işçi bütçelerinin gelişimine, tarımda makineleşmeye, metal endüstrisinde odun kömürü fırınından yüksek fırına geçişe ve posta arabalarından uçaklara evrilmeye dikkat çekilmiştir.

U.S. Steel Örneği ile Büyük İşletmeler

El sanatları atölyelerinden yoğun ve büyük ölçekli işletmelere geçişin somut bir kanıtı olarak U.S. Steel gibi devasa şirketlerin kurulması, kapitalist sistemi durmaksızın yenileyen birer unsur olarak gösterilmiştir.

Vernon Ürün Dönemleri Teorisi Benzeşmesi

Schumpeter'in yeni kombinasyon yaratanlar ile taklitçiler arasındaki ayrımı, günümüz Doğrudan Yabancı Yatırımları (DYY) akımlarını açıklayan Vernon ürün dönemleri teorisine benzemekte ancak Schumpeter bu konuda özel bir model kurmamıştır.

Schumpeter'in Matematiksel Modeller Üzerindeki İtirafı

Schumpeter, öldüğü yıl olan 1950'de konjonktürel hareketlerle ilgili çalışmalarda matematiksel modellerin umduğu kadar verimli ve tatmin edici sonuçlar vermediğini açıkça itiraf etmiştir.

Sosyal Bilimlerdeki İki Öldürücü Hastalık

Schumpeter sosyal bilimlerin metodolojik açıdan iki hastalıktan muzdarip olduğunu belirtir: Birincisi kendi yöntemini tek geçerli sayan çocuksu darkafalılık, ikincisi ise diğer branşlarda elementer düzeyde bile bilgi sahibi olmama cahilliğidir.

Hansen'in İş Çevrimi Üzerindeki 8 Unsurlu Sınıflandırması

Hansen, iş çevrimi teorisinin temel unsurlarını 8 başlık altında toplamış; bunlardan en önemlisinin sabit sermaye üretim oranındaki dalgalanmalar, parasal faiz oranları ve dinamik toplumun yenilikçi öncülüğü olduğunu vurgulamıştır.

Sınavda Dikkat Et

Schumpeter'in modelinin formel (matematiksel) olmadığını ve sermaye birikimi yerine 'yeni kombinasyonları' merkeze aldığını sınavda mutlaka unutmayın.
Otonom yatırımın girişimcinin ilk kar arayışı yatırımı, uyarılmış yatırımın ise imitasyoncuların (taklitçilerin) yatırımı olduğunu karıştırmayın.
Kitchin (3-4 yıl), Juglar (7-11 yıl) ve Kontradief (50-60 yıl) dalgalarının sürelerini ve adlarını ezberleyin, sınavda sık sorulur.
Schumpeter'e göre kapitalizmin çöküşünün nedeni Marx gibi yoksulluk değil, aksine refah artışı ve manevi tatminsizliktir.
Yaratıcı yıkım kavramının tekelleri ve ar-ge harcamalarını meşrulaştırmak için kullanıldığını ve toplum için faydalı görüldüğünü unutmayın.
İcat (fikir) ile yenilik (ticari uygulama) arasındaki farkı sorularda ayırt edebilmeniz için iyi kavrayın.
Schumpeter'in metodolojik olarak mikro yaklaşımı ve tarihsel yöntemi önemsediğini, matematiksel modellerden ziyade sezgisel içgörüye değer verdiğini hatırlayın.