Ünite 4: 4. İktisadi Büyümeyi Etkileyen Faktörler(devam) & Dış Ticaret-iktisadi Büyüme İlişkisi

Kaynak: ders kitabı, sayfa 77

Gelişmiş Ekonomilerde Teknik İlerleme

Gelir seviyesi yükselmiş ve ileri derecede sanayileşmiş olgun ekonomilerde tasarruf yetersizliği bulunmadığından, üretimin artış hızındaki en kritik faktör sermaye birikiminden ziyade teknik ilerleme hızıdır.

Nüfus Artışı ve Gelişmekte Olan Ülkeler

Gelişmekte olan ülkelerde doğum oranlarının yüksek olması nedeniyle işgücü miktarı gelişmiş ülkelere kıyasla çok daha hızlı artmakta, ancak düşük tasarruf oranları sermaye stoku artışını sınırlamaktadır.

Savaşların İktisadi Büyümeye Etkisi

Savaş dönemlerinde üretimin niteliği köklü bir değişime uğrayarak sivil ihtiyaçların yerini savaş ve savunma ihtiyaçları alır; bu durum eski üretim cihazlarının değiştirilememesiyle birleşince büyüme hızını olumsuz etkiler.

Hızlı Büyümenin Sosyal Maliyetleri

Hızlı büyüyen ülkelerde yaşanan yoğun toplumsal değişim süreci, alkolizm, boşanma, suç oranları, cinayet ve intihar gibi olumsuz sosyal olayların ve kişisel maliyetlerin artmasına zemin hazırlar.

Anahtar Kavramlar

İktisadi BüyümeBir ekonomide mal ve hizmet üretim miktarının zaman içinde artmasıdır. Toplumun yaşam standardını yükseltmesi açısından arzulanan bir olgu olmakla birlikte, bireysel ve sosyal maliyetler de içerebilir.

Beşeri Sermayeİşgücünün bilgi, maharet, girişkenlik ve tecrübesindeki gelişmeleri ifade eder. Üretimi ve büyüme hızını etkileyen en temel beşeri ve sosyal faktörler arasında yer alır.

Teknik Terakki (Teknolojik İlerleme)Mal ve hizmet üretimi için kaynakların bir araya getirilme biçimindeki gelişmedir. Belirli bir kaynak kullanımıyla daha fazla üretime olanak tanıdığı için gelişmiş ekonomilerdeki büyümenin en önemli belirleyicisidir.

Emek ArzıÇalışabilir yaştaki nüfusun büyüklüğüne ve niteliğine bağlı olarak belirlenen işgücü miktarını ifade eder. Nüfus artışı emek arzını doğrudan artırarak üretimi hem iter hem çeker.

Toprak Faktörüİktisatta üretim faktörü olarak toprak; yüzey, su, ormanlar, madenler ve diğer tüm doğal kaynakları kapsar. Doğal kaynakların bol olması büyümeyi olumlu etkiler ancak tek başına yeterli değildir.

Kurumsal ve Kültürel AltyapıBankacılık sistemi, rekabet koşulları, dış ticaret rejimi, bürokratik anlayış, hanehalkının işgücüne katılımı ve yolsuzluğa yaklaşım gibi unsurları içeren ve ülkelerin gelişmesinde çok önemli rol oynayan yapılardır.

Strüktürlerin NiteliğiEkonomide arz elastikiyetinin genellikle sert ve katı olması ile üretim yöntemlerinin değiştirilememesini ifade eden ve büyüme hızını yavaşlatabilen yapısal bir özelliktir.

Sermayenin Marjinal EtkinliğiYatırım projelerinden elde edilmesi beklenen getiriyi ifade eder. Bu oranın azalması, yatırımların düşmesine ve dolayısıyla iktisadi büyümenin yavaşlamasına yol açar.

Büyümenin Fırsat MaliyetiKaynakların kıt olduğu dünyada büyümenin yatırım malları, eğitim ve sağlık yatırımlarını gerektirmesi nedeniyle bugün daha az, yarın daha fazla tüketim yapılması zorunluluğudur.

Yansız BüyümeEmek ve sermaye faktörlerinin aynı oranda artması durumudur. Bu durumda ekonominin sermaye/emek oranı değişmez ve üretim olanakları eğrisi ilk şekline paralel olarak dışa doğru genişler.

Ticareti Artırıcı Yönlü Büyümeİhracat kesiminde yoğun kullanılan faktörün, ithal edilebilir mal endüstrisindekinden daha hızlı artması durumudur. İhraç mallarının üretimi daha fazla artar ve dış ticaret hacmi genişler.

Ticarete Karşıt Yönlü Büyümeİthal edilebilir mal kesiminde yoğun kullanılan faktörün daha hızlı artması sonucu bu malların üretiminin daha fazla artması ve dış ticaret hacminin daralma eğilimi göstermesidir.

Rybczynski TeoremiEmek artarken sermayenin sabit kalması veya faktör oranlarındaki değişimlerin mal üretim miktarları üzerindeki etkisini açıklayan, tekstil gibi emek yoğun sektörlerin genişleyip diğer sektörlerin daralabileceğini gösteren teoremdir.

Reel GSMHÜlke içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin enflasyondan arındırılmış piyasa değeridir. Büyümenin temel göstergelerinden biridir ancak gelir dağılımı hakkında doğrudan bilgi vermez.

Dış Ticaret HacmiBir ülkenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği toplam ihracat ve ithalat miktarının toplamıdır. İktisadi büyümenin yapısına ve faktör artış oranlarına bağlı olarak daralabilir veya genişleyebilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yansız Büyümenin Temel Koşulları

Yansız büyümenin gerçekleşebilmesi için emek ve sermaye faktörlerinin birebir aynı oranda artması, bu faktörlerin endüstrilere dağılışının aynı oranda olması ve tüketimin aynı oranla sürdürülebilmesi zorunludur.

Tekstil Sektöründe Faktör Yoğunluğu Örneği

Metinde ele alınan standart dış ticaret modellerinde tekstil sektörü emek yoğun bir endüstri olarak ele alınmakta ve emek faktörünün daha hızlı artması durumunda üretim olanakları eğrisinin tekstil lehine genişlediği incelenmektedir.

Ticareti Artırıcı Büyüme ve Bölge Koşulları

İhracat kesiminde yoğun kullanılan faktörün daha hızlı arttığı durumlarda yeni üretim denge noktası AoP ve AoAE doğruları arasında ya da AoAE doğrusunun altında (2. bölgede tekstil artıp motor azalabilir) konumlanır.

Ticarete Karşıt Yönlü Büyüme ve Sermaye

Sermayenin ithal edilebilir mal olan makine üretiminde daha yoğun kullanılması ve bu faktörün daha hızlı büyümesi, makine üretimini artırarak ulusal ekonomide dış ticaret hacminin daralmasına yol açar.

Kişi Başına Reel GSMH Ölçütünün Sınırları

Kişi başına reel GSMH artışı baskıcı bir rejim altında veya hızla kirlenen bir çevreyle birlikte gerçekleşebileceğinden, tek başına toplumun yaşam kalitesi ve refahı hakkında yanltıcı sonuçlar verebilir.

Büyümenin Uluslararası Prestij Boyutu

Türkiye'nin %5 büyümesine karşılık rakip bir ülkenin %8 büyümesi gibi oranlar, uluslararası alanda güç dengelerinin değişmesine ve diğer ülkelerin ülkenin gücünün azaldığını düşünmesine neden olabilmektedir.

Rybczynski Teoremi Uygulaması

Emek faktörünün artıp sermayenin sabit kaldığı özel durumlarda tekstil gibi emek yoğun üretim genişlerken motor veya makine üretimi düşer; bu durum Rybczynski Teoremi ile teorik olarak temellendirilir.

Sınavda Dikkat Et

Gelişmiş ülkelerde büyümenin temel belirleyicisinin 'teknik ilerleme hızı' (teknik terakki), gelişmekte olan ülkelerde ise düşük tasarruf oranları nedeniyle sermaye kısıtı olduğunu unutmayın.
Yansız büyüme ile faktörlerin aynı oranda artması ve sermaye/emek oranının değişmeyerek üretim olanakları eğrisinin paralel genişlemesi arasındaki bağlantıyı kaçırmayın.
Ticareti artırıcı yönlü büyüme ile ithalat/ihracat sektörlerinde yoğun kullanılan faktörlerin büyüme hızları arasındaki ilişkiyi soru çözerken karıştırmayın.
Rybczynski Teoremi'nin emek artıp sermaye sabit kalırsa emek yoğun sektörün genişleyip diğerinin daralacağını açıkladığını adınız gibi bilin.
Reel GSMH artışının her zaman refah artışı anlamına gelmediğini, gelir dağılımı ve çevre kalitesi gibi unsurları yansıtmadığını sınavda sorgulayın.
Büyümenin fırsat maliyetinin 'bugün az, yarın daha fazla tüketim' (yatırım ve eğitime kaynak ayırma) demek olduğunu hatırlayın.
Ticarete karşıt yönlü büyümede ithal edilebilir mal kesiminde yoğun kullanılan faktörün daha hızlı artarak ticaret hacminde daralmaya yol açtığını unutmayın.