Özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra toplumsal hayatın neredeyse tüm alanlarında yaşanan köklü değişimler, sosyal bilimlerde modernlik sonrası bir döneme girilip girilmediği yönündeki tartışmaları alevlendirmiştir. Yirminci yüzyılda yaşanan iki büyük dünya savaşında elli milyondan fazla insanın hayatını kaybetmesi, savaş sonrasındaki Soğuk Savaş dönemi, nükleer felaketler ve sömürgeciliğin farklı biçimlerde devam etmesi, insanlığın tamamen yok olma riskini doğurmuş ve pek çok modernizm eleştirisini beraberinde getirmiştir. Postmodernizm, temelde bir modernizm eleştirisi olup, tüm modernizm eleştirileri için kullanılan ortak bir çatı isimdir. Eleştirel yapısının yanı sıra son elli yıldır sanatta, resimde, mimaride, felsefe ve sosyolojide meydana gelen köklü değişimleri anlama çabasının da doğrudan bir sonucudur. Birçok düşünür, bu alanlardaki dönüşümlerle bağlantılı olarak genel anlamda toplumların da bir değişim sürecinde olduğunu ve modern toplumun yerini postmodern topluma bıraktığını iddia etmiştir. Genel bir tanımla postmodernizm; kapitalist kültürde ya da Batı dünyasında yirminci yüzyılın son çeyreğinde güzel sanatlar, felsefe ve sosyoloji alanlarında belirginleşen bir akım, durum veya yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır. Postmodernlik ise modernitenin çöküşünden sonra insanların içinde yaşadığı varsayılan kültürel durumu ifade eder. Bu akım, Aydınlanma sonrası düşüncesinin temel akımlarından radikal bir kopuşa işaret ederken, aynı zamanda Batı'nın felaket getiren tarihine karşı duyulan derin bir tepkinin de ürünüdür. Modernlik, on yedinci yüzyılda Avrupa'da başlayarak neredeyse tüm dünyayı etkisi altına alan toplumsal yaşam ve örgütlenme biçimleridir. Bu süreci harekete geçiren ideoloji ise geleneksel olanı yeni olanla değiştiren veya yeni olana tâbi kılan modernizmdir. Modernizm, Aydınlanma Felsefesi'nin kabullerine dayanır; aydınlanmacı filozoflara göre toplum aklın ışığıyla aydınlatılmalı, sosyal ilerlemenin temel dinamikleri ise akıl ve bilim olmalıdır. Akıl, bu felsefede artık ontolojik bir kategori değil, işlevsel bir özne rolü üstlenmiştir. Aydınlanma düşüncesi, bilgi edinme yoluyla insanın doğaya egemen olacağını ve doğanın kör güçlerinden özgürleşeceğini öngörmektedir. Akılcı düşünme sayesinde toplumlar kör inançlardan, gerilikten ve cehaletten kurtulacak, böylece insanın tam anlamıyla özgürleşmesi sağlanacaktır. Epistemolojik açıdan Descartes'tan bu yana zihin ve madde olarak ikili bir temele dayanan modern dönem, pozitivist epistemolojinin gelişmesine zemin hazırlamış ve sosyal bilimler dahil tüm alanlarda mutlak, evrensel yasalara ulaşılabileceğini savunmuştur. On dokuzuncu yüzyılın başlarında Saint-Simon ve Auguste Comte ile bağımsız bir bilim haline gelen sosyoloji, doğa bilimlerinin yasalarına benzer evrensel toplumsal yasalara ulaşılabileceğini iddia etmiştir. Pozitivizmin temelinde tüm doğru bilginin bilimsel bilgi olduğu inancı yatar. Ancak bilimsel bilginin devletler tarafından silah sanayisinde kullanılması, Sovyet Sosyalizmi'nde yaşanan milyonlarca insanın ölümü, faşist rejimlerin zulümleri ve İkinci Dünya Savaşı gibi trajediler modernitenin sorgulanmasına ve alternatif bakışların doğmasına yol açmıştır. Postmodernizm, modernizmin tabiatçılığını ve bilgiyi sadece bilimsel bilgiden ibaret gören pozitivist anlayışını aşmaya çalışan bir akımdır. Batı insanının Aydınlanmacı zihniyete, insanı makineleştiren hayat tarzına ve doğrusal ilerlemeci tarih inancına duyduğu güvensizlikten beslenir. Postmodernistler, toplumsal, siyasal ve hukuki kurumların dayattığı doğruların kapitalist Batı'nın düzmeceleri ve dil oyunlarıyla yaratıldığını savunurlar. Postmodernizmin en radikal yönlerinden biri modern özne anlayışını eleştirmesidir. Postmodernlere göre özne, modern toplumun ve rasyonalizmin bir icadıdır; modern bilim dinin yerini aldığında, rasyonel birey yani modern özne de Tanrı'nın yerini almıştır. Özne iptal edildiğinde ona bağlı tüm itiraza açık modern kavramlar da bir kenara atılmaktadır. Ayrıca postmodern öğreti, tüm bilgilerin göreli olduğunu savunan görecililik (relativizm) ilkesini benimser. Görecilik anlayışına göre değerler ve ahlak kuralları zamana, topluma, kişiye ve kültüre göre değişkenlik gösterir. Bu durum kültürde de çokçuluğu beraberinde getirmiş, alt kültür ile üst kültür arasındaki keskin farklar ortadan kalkmıştır. Postmodernizm, bilim dalları, sanat, kurmaca ile teori, görüntü ile gerçeklik arasında katı sınırların çizilemeyeceğini savunur. Zygmunt Bauman, modern çağı kendi yaşam tarzını tüm alternatiflerden üstün gören ve tarihin ereğini yorumlarken kendisini referans alan 'yasa koyucu' entelektüellerin dönemi olarak tanımlar. Bauman, postmodernliği 'müphemlik ile yaşamak' şeklinde formüle etmiştir. Modernizm belirsizliği ortadan kaldırmak ve kesinlik oluşturmak isterken dünyayı daha karmaşık hale getirmiştir. Postmodernizmde ise müphemlik, farklılıkların asimile edilmeden, oldukları gibi bir arada yaşamasını sağlayacak bir imkân olarak görülür. Jean-François Lyotard, 'Postmodern Durum' adlı eserinde Marksizm, Pozitivizm, Psikanaliz ve Hümanizm gibi meta/büyük anlatıların moderniteye ait hayat tarzları olduğunu ve postmodern dönemde güvenilirliklerini kaybettiğini savunur. Hangi birleştirme türünü kullandığına bakılmaksızın büyük anlatılar çöküntüye uğramıştır. Büyük anlatıların çöküşü, İkinci Dünya Savaşı'ndan beri teknolojinin gelişmesiyle birlikte eylemin amaçlarından araçlarına vurgu değiştirmesinin bir sonucudur. Bu süreç komünist seçeneği ortadan kaldırarak mal ve hizmetlerden bireysel hoşlanmayı ön plana çıkarmıştır. Bauman da postmodern entelektüelin yasa koyucu değil, büyük anlatıların çağının kapanması nedeniyle yorumcu bir karaktere sahip olduğunu belirtmiştir. Postmodernizm tartışmaları, Alvin Toffler'ın 'Üçüncü Dalga' olarak adlandırdığı enformasyon toplumu çerçevesinde de ele alınmaktadır. Enformasyon toplumunda standartlaşma ve merkeziyetçilik ortadan kalkar; tarım toplumunda toprak, endüstri toplumunda sermaye stratejik kaynak iken, yeni toplumda 'bilgi' stratejik kaynak haline gelir. Teorik bilgiyi piyasaya başarıyla dönüştürenler ve Ar-Ge yatırımı yapanlar başarılı olurken, hammaddenin üretim içindeki önemi azalmıştır. Bilgisayarların hegemonyasının kurulduğu bu dönemde bilgi, ortaklaşa kullanılan ve aynı zamanda alınıp satılan bir meta (ödeme bilgisi, yatırım bilgisi) halini almıştır. İnternet ve World Wide Web (www) sayesinde işletmeler için pazar alanı tüm yeryüzü olmuştur. Bu teknolojik dönüşüm, Taylorist-Fordist üretim düzenlemesinin postfordist düzenlemeye dönüşmesini tetiklemiştir. Jean Baudrillard, kitle iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle gerçekliğin 'hiper gerçeklik' olarak üretildiğini öne sürer. Simülasyonlar yoluyla ekranlarda gösterilen imajlar asıl gerçeğin yerini almış, hatta onu aşarak gerçekten daha gerçek hale gelmiştir. Bu durum 'toplumsalın yok oluşu'na ve dolayısıyla sosyolojinin de kitleleşme nedeniyle ortadan kalkmasına yol açmıştır. Dijital kültür, kendine özgü anlam kodlarından yoksun olduğu için gerçek bir kültür olarak kabul edilmez. Anthony Giddens ve Jürgen Habermas gibi çağdaş sosyal bilimciler yeni bir postmodern döneme girildiği fikrine kuşkuyla yaklaşmışlardır. Giddens, yaşananları postmodernlikten ziyade modernliğin sonuçlarının radikalleşmesi olarak görürken; Habermas, modernleşmeyi 'tamamlanmamış bir proje' olarak tanımlamış ve modernliğin sürekliliğini savunmuştur. Postmodern toplum teorisi çeşitli noktalardan yoğun biçimde eleştirilmiştir: Modern bilimsel standartlara ulaşmada başarısız olduğu, üretilen bilginin ideolojik nitelik taşıdığı, bilim normlarıyla sınırlanmayan teorisyenlerin kavramları ve büyük genellemeleri istedikleri gibi esnettiği öne sürülmüştür. Ayrıca postmodern fikirlerin fazlasıyla bulanık ve soyut olması, kavram anlamlarının sürekli değişmesi, teorisyenlerin eleştirdikleri büyük anlatıların yeni biçimlerini üretmeleri, normatif bir temelden yoksun olmaları, faillik teorisine sahip bulunmamaları, toplumun ne olması gerektiğine dair bir vizyon sunamamaları ve derin bir kötümserliğe yol açmaları başlıca eleştiri konuları arasındadır.