Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Meta-normatif teorilerin çözmeye çalıştığı en temel ve kritik sorunlardan biri 'Değerlerin Hesaplanması ve Kıyaslanması Sorunu' olarak adlandırılmaktadır. Bu sorunun temel yapı taşı iki ana yönü barındırmaktadır: Birincisi, değerlerin birbiriyle kıyaslanıp kıyaslanamayacağı, eğer kıyaslanabiliyorsa bu işlemin hangi yöntemle gerçekleştirileceğidir. İkincisi ve çok daha önemli olanı ise bir şeyin sahip olduğu değerin tam olarak nasıl hesaplanacağı meselesidir.
Günlük yaşamda ya da felsefi sorgulamalarda, sadece bir nesnenin veya eylemin değere sahip olup olmadığını bilmek yetersiz kalır; aynı zamanda o şeyin ne kadar değere sahip olduğunu, yani ne ölçüde iyi veya kötü olduğunu da bilmek isteriz. Bu durum, değerlerin niceliksel veya niteliksel olarak ölçülmesi ve hesaplanması gerekliliğini gündeme getirir. Felsefe tarihinde bu sorulara yanıt arayan düşünürler, değerlerin doğası ve bileşenleri üzerine radikal biçimde ayrışan çeşitli teoriler geliştirmişlerdir.
Değerlerin kıyaslanabilirliği konusunda felsefeciler arasında uzlaşı yoktur. Bazı düşünürler, özellikle tekçiler veya W. D. Ross gibi isimler, bazı değerlerin birbiriyle kıyaslanmasının imkansız olduğunu savunur. Örneğin Ross, 'Etiğin Temelleri' adlı eserinde haz ile erdemin iyiliğinin doğrudan karşılaştırılamayacağını öne sürer. Tekçiler ise tek bir kendinde değer olduğunu savundukları için farklı nitelikteki bileşenleri içeren durumların kıyaslanamayacağını iddia ederler. Buna karşın, pek çok felsefeci değerler arasında bir kıyaslamanın yapılabileceğini kabul etmektedir.
Değerlerin nasıl hesaplanabileceği sorusuna yanıt arayan iki temel yaklaşımdan biri Değer Atomculuğu, kısaca Atomculuk olarak bilinmektedir. Atomculuk görüşünü savunan felsefecilere göre, karmaşık bir bütünün toplam değeri, o bütünün alt parçalarının değerlerinin bir şekilde toplanmasıyla elde edilir. Bu yaklaşım, parçaların tek başlarına sahip oldukları değerlerin bütüne yansıdığını ve matematiksel ya da mantıksal bir toplama işlemiyle hesaplanabileceğini varsayar.
Atomculuk içinde de kendi içinde ayrışmalar bulunur. Bazı filozoflar bu toplama işlemini oldukça basit ve yalın bir toplama olarak ele alırken, bazıları ise çok daha karmaşık toplama formülleri önerirler. Basit toplama yaklaşımını somutlaştırmak adına acı çeken bir köpeğe yardım etme, köpeğin acısının dinmesi ve sahibinin mutlu olması gibi bileşenleri barındıran bütünsel bir eylem ele alınabilir. Bu parçaların ayrı ayrı değerleri belirlenip toplandığında bütünün değerine ulaşılacağı iddia edilir.
Daha karmaşık atomcu yaklaşımlarda ise sadece parçaların tekil değerleri değil, parçaların ikili kombinasyonları da hesaba katılır. Örneğin A, B ve C parçalarından oluşan bir D bütününün değeri sadece A+B+C olarak değil; aynı zamanda A-ve-B, A-ve-C ve B-ve-C gibi ikili ilişkilerin değerlerinin de eklenmesiyle hesaplanması gerektiği savunulur. Ancak her iki varyasyonda da temel kabul, bütünün değerinin parçaların değerlerinin bir tür toplamından ibaret olduğudur.
Atomculuk görüşünün tam karşısında yer alan Değer Bütüncülüğü (Bütüncülük), bir bütünün değerinin, onun parçalarının değerlerinin basit ya da karmaşık toplamından az ya da çok olabileceğini savunur. Bu fikrin kökleri geçmişteki bazı filozoflara uzansa da, kavramı açık bir şekilde formüle eden ilk düşünür G. E. Moore olmuştur. Moore, geliştirdiği 'organik birlikler ilkesi' ile bileşik bütünlerin kendinde değerini hesaplamanın kolay bir formülü olmadığını ortaya koymuştur.
Organik birlikler ilkesine göre, kendi başlarına çok az değere sahip olan durumlar bir araya geldiklerinde son derece büyük ve önemli bir değer oluşturabilirler. Tersi de geçerlidir: Kendinde iyi olan bir parça, parçası olduğu bütünün toplam değerini düşürebilir veya kötü bir parça, bütünün değerini yükseltebilir. Moore bu duruma örnek olarak güzel bir nesnenin farkındalığını verir; nesnenin kendisi ve farkındalık ayrı ayrı çok küçük değere sahipken, ikisinin birleşimi büyük bir kendinde değer barındırır.
C. D. Broad gibi diğer filozoflar da organik birlikler düşüncesini genişleterek estetik ve duyusal alanlara uygulamışlardır. Örneğin, ayrı ayrı hoş olan iki ses tonunun birleşerek kakafonik (uyumsuz) bir kombinasyon oluşturması ya da lezzetli şeylerin birleşiminden beklenmedik sonuçlar çıkması bütüncül yaklaşımı destekleyen günlük gözlemlerdir.
Bütüncülük savunucuları, kendi teorilerini kanıtlamak ve atomcu toplama mantığının yetersizliğini göstermek için çarpıcı karşılaştırmalı örnekler kullanırlar. Bu örneklerin en bilineni, acı çekebilen bir varlığa zarar vermenin kötü olması ama bu eylemi gerçekleştirirken haz almanın durumu çok daha kötü hale getirmesi olgusudur.
Bu durumu matematiksel bir toplama vurarak analiz ettiğimizde şöyle bir çelişki doğar: İlk durumda sadece acı verme ve acı vardır (Kötü bir durum). İkinci durumda ise ilk duruma ek olarak 'failin hazzı' da eklenmektedir. Hazzın iyi, acının kötü olduğu varsayıldığında, basit bir atomcu toplama göre ikinci durumun ilkine kıyasla daha iyi veya en azından daha değerli olması beklenir. Oysa sezgisel olarak ikinci durum, ilk duruma göre çok daha kötü ve kabul edilemez görünmektedir.
Bu tür örnekler, değerlerin hesaplanmasında parçaların yalın biçimde toplanmasının imkansızlığını ve bileşenlerin bir araya gelerek yepyeni niteliksel bütünler (organik birlikler) oluşturduğunu kanıtlamak için felsefede sıklıkla işlenmektedir. Böylece değer teorisinde bütüncül yaklaşımın geçerliliği pekiştirilmektedir.