Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Değer Felsefesi

Ünite 4: Doğalcı-olmayan Teoriler — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 10 soru var.

1 / 100 doğru

Olgusal Nitelik

Duyularımızla deneyimleyebileceğimiz, doğada gözlemlenebilen, fiziksel veya ampirik verilerle ölçülebilen •••. Doğalcı-Olmayan Teoriler, değer ••• bu tür ••• aynı olmadığını savunur.

Olgusal Nitelik — Duyularımızla deneyimleyebileceğimiz, doğada gözlemlenebilen, fiziksel veya ampirik verilerle ölçülebilen niteliklerdir. Doğalcı-Olmayan Teoriler, değer niteliklerinin bu tür olgusal niteliklerle aynı olmadığını savunur.

Doğal-Olmayan Nitelik — Gözlem, deney, laboratuvar araçları veya bilimsel yöntemlerle doğrudan ya da dolaylı olarak deneyimlenemeyen, iyi, güzel ya da ahlaken doğru gibi aşkın ve olgusal olmayan değer nitelikleridir. Doğalcı-Olmayan Teoriler, değerlerin bu tür nitelikler olduğunu iddia eder.

Olgu Yargısı — Dünyadaki nesnel ve ampirik durumları bildiren, doğru ya da yanlış olabilen gözleme dayalı önermelerdir (Örn: 'Sözlerimizi tutmak en fazla sayıda kişiye haz verir'). Doğalcı-Olmayan Teoriler, değer yargılarının hiçbir şekilde bu tür olgu yargılarına dönüştürülemeyeceğini iddia eder.

Kendinde Ait Nitelik — Bir nesnenin veya eylemin, dışsal bir gözlemciye, özneye, arzuya veya amaca bağlı olmaksızın kendi varlığında barındırdığı özsel özelliktir. Doğalcı-Olmayan Teorilere göre değer, nesnelerin tam olarak bu türden kendine ait bir niteliğidir.

İçsel Nitelik — Nesnenin dış ilişkilerinden bağımsız olarak sahip olduğu, onun iç yapısını ve özünü oluşturan niteliktir. Değer, bu teorilerde nesnenin dışsal bir faydasından ötürü değil, içsel niteliği dolayısıyla değerlidir.

G. E. Moore'un 'İyi' Anlayışı — G. E. Moore'un Etiğin İlkeleri'nde savunduğu, 'iyi' teriminin herhangi bir doğal ifadeyle eşanlamlı olmadığını ve hiçbir şekilde tanımlanamayacağını öne süren, dilin temel ve indirsterilemez nihai terimlerinden biri olduğunu belirten görüşüdür.

Doğalcı-Olmayan Teoriler — Değerin, nesnelerin öznenin arzu ve tercihlerinden bağımsız olarak sahip olduğu içsel bir nitelik olduğunu savunan, değer yargılarının olgu yargılarına indirsterilemeyeceğini ve sezgisel olarak bilindiğini öne süren bilişselci bir felsefi teoriler grubudur. Örneğin, 'Yardımseverlik iyidir' yargısının, yardımseverliğin öznenin ilgisinden bağımsız bir nitelik taşıdığını savunur.

Tanımlanamaz Terim — Başka daha basit veya temel kavramlara indirgenemeyen, dilin yapı taşları olan ve kendiliğinden açık oldukları için tanıma ihtiyaç duymayan nihai kavramlardır. G. E. Moore'a göre 'iyi' terimi bu nitelikte bir tanımlanamaz terimdir.

Sezgicilik — Değer yargılarının doğruluğunun veya yanlışlığının ampirik, bilimsel veya mantıksal kanıtlamalarla değil, doğrudan ve dolaysız bir sezgi yetisiyle, kendiliğinden apaçık bir şekilde bilinebileceğini savunan epistemolojik ve etik yaklaşımdır.

Bilişselci Teoriler — Ahlaki ve değer yargılarının doğru ya da yanlış olabilen, dünyaya ve nesnel durumlara ilişkin bilgi (önermeler) içeren ifadeler olduğunu savunan teori grubudur. Doğalcı-Olmayan Teoriler de değer yargılarının doğru/yanlış olabilen bilişsel ifadeler olduğunu kabul eder.