Aristoteles'in bilgi kuramı incelenirken, onun hocası Platon'dan ayrıldığı temel noktaların kavranması büyük önem taşır. Platon'un varlık ve bilgi felsefesinde kilit bir rol oynayan idealar, Platon felsefesinde fizik dünyadan bağımsız, ayrı bir âlemde (İdealar Âlemi) yer alırken; Aristoteles için bu durum tamamen reddedilir. Aristoteles'e göre idealar, başka bir âlemde değil, tam aksine fizik dünyanın içinde, tikel nesnelerin özünde bulunmaktadır. Tek tek nesnelerin zamanda ve mekânda sürekli bir değişim hâlinde olmalarına karşın, insan zihninin ulaştığı bilginin kesinliğinden şüphe duymamak gerekir. Aristoteles, nesnelerin ortak özelliklerini inceleyerek ve tümevarım yöntemini kullanarak kesin bilgiye ulaşılabileceğini savunmaktadır. Hem Platon hem de Aristoteles kesin bilgi arayışında ve ahlaki değişmezliği bulma kaygısında ortak fikre sahiptirler, ancak kullandıkları yöntemler ve bakış açıları birbirinden farklıdır. Aristoteles, varlığı anlamaya çalışırken varlığın kategorilerini ele alır. Varlığı anlamlandırma sürecinde cevher ve dokuz ilineği sıralayarak, bilgimizin bu kategoriler sayesinde oluştuğunu öne sürer. Aslında dış dünyadaki varlığı bu kategoriler aracılığıyla kavrayıp onun bilgisine ulaşmaktayız. Dolayısıyla Aristoteles felsefesi, soyut ve aşkın bir dünyadan ziyade, somut ve duyumsanabilir tikel nesneler üzerindeki gözleme dayanan bir bilgi anlayışını benimser. Aristoteles felsefesinde her nesnenin formu, o nesnenin kendi içindedir. Örneğin 'at' kavramı, duyumsamamıza konu olan tikel attan bağımsız, ayrı bir yerde bulunmaz. Benzer biçimde, her tür duyumsanabilir şeyden bağımsız, saf bir 'beyaz' ideasını düşünmek de mantıken ve olgusal olarak mümkün değildir. Bryan Magee'nin aktarımıyla, hiçbir şeye bağlanmamış saf beyazlığa atıfta bulunmak boş ve anlamsız bir konuşmadır; çünkü beyaz, deneyimimizde ancak bir cismin rengi olarak var olabilir. Aristoteles'e göre gerçek olarak belirlenmesi gereken şey, duyumsamamıza konu olan bu fiziksel dünyanın bilgisidir. Bu bilgiye ancak nesnelerin oluşturucu unsurlarının, bu unsurlar arasındaki ilişkilerin ve nasıl iş gördüklerinin açıklanması yoluyla ulaşılabilir. Fizik nesneler sürekli değişmektedir, ancak felsefi bilgi söz konusu olduğunda nesneleri değişiyor olmaları gerekçesiyle bütünüyle bilgi etkinliğinin dışında bırakmak doğru değildir. Değişmekte olan nesneler incelendiğinde, her türlü nesnenin değişiminde geçerli sayılabilecek dört temel nedenin varlığı ortaya çıkar. Bu dört neden, değişen şey ile ilgili sorulara verilen cevaplardır: Maddi neden (değişen nedir?), formal neden (değişen nesne ne olmaya doğru değişir?), fail neden (ondaki bu değişime yol açan nedir?) ve ereksel neden (o niçin değişir veya değiştirilir?). Bu nedenler, doğanın işleyişini ve nesnelerin gelişim çizgisini anlamamızı sağlar. Aristoteles'e göre her nesneye ait, o nesnedeki değişimi mümkün kılacak bir potansiyel (kuvve hâlindelik) mevcuttur. Değişme olgusu, nesnede var olan bu potansiyelin aktüel (gerçek) hâle geçmesi anlamına gelir. Madde belli bir forma sahipken, değişim süreci sonucunda bir başka forma kavuşur. Örneğin bir meşe palamudunun meşe ağacı hâline gelmesi bir değişmedir ve bu süreçte form kalıcı ve sürekli bir nitelik taşır. Ne madde ne de form yoktan var olmamıştır; değişen her şey, bir şey tarafından bir şey olmaya doğru değişen bir varlıktır. Değişmenin kendisi tarafından meydana getirildiği unsur yakın hareket ettirici (fail), değişen şey madde, maddenin kendisi olmaya doğru değiştiği hedef ise formdur. Doğal nesneler kendi potansiyelleri dâhilinde, kendi türüne özgü formu kazanma eğilimindedirler. Oluşun hedefine madde formunu kazandığında ulaşılır; bu nedenle bir şeyin formu onun gerçekliğidir (aktüelliktir). Öte yandan madde, ileride alacağı formu olma gücüne sahip olması hasebiyle henüz olmamış olandır, yani kuvve hâlindedir. Şayet maddeyi formsuz ve sınırlanmamış olarak düşünürsek, her türlü cevherin müşterek dayanağı olan 'ilk madde'yi elde ederiz ki, bu salt kuvve hâlinde kalıp kendi başına asla var olmamıştır. Nitelikler yalnızca kendilerine yüklendikleri nesnelerle birlikte var olabilirler, yani genel olanın tözsel bir bağımsızlığı yoktur. Bu bağlamda gerçek anlamda cevher (ousia) olarak kabul edilebilecek şeyler, soyut kavramlar değil, somut tikellerdir. Herhangi bir renk veya nitelik, soyutlanmış olarak düşünüldüğünde sanki kendi başına mutlak bir varlığa sahipmiş gibi bir yanılgı doğurabilir, oysa ideler fizik dünyadan ancak düşüncede ayrılabilirler, olguda ayrılamazlar. Aristoteles'e göre bireysel duyusal tözlerin ne tanımı ne de kanıtlaması vardır. Çünkü bu tözlerin bir maddesi vardır; maddenin doğası ise olmak veya olmamak imkânını barındırdığı için duyusal tözler yok oluşa tabidir. Kanıtlamanın konusu zorunlu olan olduğundan ve olduğundan başka türlü olabilen şeyin (değişkenin) kesin tanımı yapılamayacağından, bireysel duyusal tözlerin ve ideaların bağımsız varlıklar olarak tanımlanması imkânsızdır. Aristoteles, Platon için yalnızca aldatıcı gölgelerden ibaret olan görünüşler dünyasını felsefi soruşturmanın merkezine almıştır. Bu yaklaşım, dünyanın insanı nasıl etkilediği sorusuyla genişler; böylece duyu deneyimine, insan inanç ve değerlerine felsefi bir güvenilirlik kazandırılmış olur. Tümel kavramların anlamı, tikel cevherlerin ortak niteliklerini karşılamalarında yatar.