Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Felsefeye Giriş

Ünite 8: Bilgi Kuramı: Locke — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Deneycilik (Empirizm) — Her tür bilginin kaynağının duyusal tecrübe ve deneyim olduğunu, doğuştan hiçbir bilgi bulunmadığını savunan felsefi akımdır. Locke, bu geleneğin en önemli kurucu düşünürlerinden biridir.

İde — Zihnin düşünme faaliyeti sırasında algıladığı ya da düşüncenin, anlığın dolaysız nesnesi olan her tür zihinsel içeriktir. Locke felsefesinde yalnızca fizik nesneler değil, duygu durumları da bu kavramla ifade edilir.

Boş Levha (Tabula Rasa) — İnsan zihninin doğuştan tamamen boş olduğunu, üzerinde hiçbir yazı veya bilgi bulunmadığını ifade eden latince kavramdır. Bilginin tüm malzemesinin sonradan tecrübeyle kazanıldığını simgeler.

Duyum (Sensation) — Beş duyu organından biri veya birkaçı aracılığıyla dış dünyadaki nesnelerden alınan etkilerin zihne iletilmesiyle oluşan dışsal algı türüdür. Renk, ses, sıcaklık gibi basit idelerin kaynağıdır.

Düşünüm (Refleksiyon) — Zihnin kendi içindeki eylemlerin ve fizik durumların bilincine varmasıyla gerçekleşen iç duyum veya içsel algı sürecidir. Algılama ve isteme gibi zihinsel eylemler bu yolla idelere dönüştürülür.

Basit İdeler — Başka idelere ayrıştırılamayan, zihnin doğrudan duyum veya refleksiyon yoluyla edindiği en temel epistemolojik yapı taşlarıdır. Zihin bu ideleri sıfırdan üretemez, ancak onlarla işlem yapabilir.

Bileşik İdeler — Zihnin basit ideleri birleştirmesi, karşılaştırması veya ayrıştırması sonucunda ortaya çıkan karmaşık zihinsel içeriklerdir. Zihin bu idelerin oluşturulmasında etkindir.

Soyutlama — Zihnin tikel nesnelerden elde ettiği tikel ideleri, birlikte bulundukları zaman, yer ve tikel koşullardan arındırarak cinslerin ve türlerin özünü oluşturan genel idelere ulaşma yetisidir.

Spekülatif İlkeler — Mantığın temel aksiyomları olarak kabul edilen, 'bir şey ne ise odur' türünden önermelerdir. Locke, bu tür ilkelerin bile doğuştan olmadığını, deneyim ve kanıt gerektirdiğini savunmuştur.

Pratik İlkeler — İnsanların ahlaki davranışlarına rehberlik eden ilke ve kurallardır. Locke, ahlaki ilkelerin doğuştan olamayacağını, çünkü her ahlak kuralı için insanların haklı olarak bir neden ve kanıt sorduğunu belirtmiştir.

Evrensel İttifak Kanıtı — Bir ilke veya düşünce üzerinde tüm insanların evrensel olarak uzlaştığı iddiasına dayanarak o ilkenin doğuştan olduğunu savunan kanıttır. Locke, hem böyle evrensel bir uzlaşmanın olmadığını hem de olsa bile bunun doğuştanlığı kanıtlamayacağını söylemiştir.

Birincil Nitelikler — Nesnenin kendisine ait olan, yer kaplama, şekil ve hareket gibi nesneden asla ayrılamayan temel niteliklerdir. Descartes ve Locke bilgi kuramında bu niteliklere önem vermiştir.

İkincil Nitelikler — Nesnenin kendisine ait olmayıp, duyumsama ve algılama süreci sonucunda zihinde oluşan renk, tat, koku gibi niteliklerdir. Kaynağı öznenin algı yetisidir.