İnfografik
← Ünite 14
Mantık Felsefesi

Ünite 14: WILLARD VAN ORMAN QUINE ve ALAN TURING

Quine'ın Doktora Danışmanı: Alfred North Whitehead
Willard Van Orman Quine, 1932 yılında Harvard Üniversitesi'nden felsefe doktora derecesini almıştır ve bu süreçte tez danışmanlığını dönemin en büyük matematiksel mantıkçılarından Alfred North Whitehead yapmıştır.
Viyana Çevresi ve Polonyalı Mantıkçılarla Temas
Quine, 1932-1933 yıllarında gerçekleştirdiği Avrupa seyahatinde Alfred Tarski dahil Polonyalı mantıkçılarla ve Rudolf Carnap dahil Viyana Çevresi'nin önde gelen üyeleriyle tanışma ve etkileşim kurma fırsatı bulmuştur.
Amerikan Donanması'nda Şifre Çözücü Görevi
II. Dünya Savaşı yıllarında akademik çalışmalarına ara veren Quine, Brezilya'da Portekizce mantık dersleri vermesinin yanı sıra Amerikan Donanması'nda şifre çözücü olarak görev yapmiş ve kıdemli yüzbaşı rütbesine yükselmiştir.
Christopher Morcom'un Trajik Ölümü
Alan Turing'in Sherborne okulunda kurduğu çok samimi arkadaşı Christopher Morcom, 1930 yılında genç yaşta geçirdiği verem hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Bu ani ölüm Turing'i derinden sarsmış ve bilimsel motivasyonunu etkilemiştir.

Anahtar Kavramlar

Klasik İki Değerli Birinci-Dereceden MantıkQuine'ın mantık çalışmalarını sınırlandırdığı, önermelerin doğru veya yanlış olmak üzere iki temel değere sahip olduğu temel formel mantık sistemidir. Quine, yüksek dereceden mantık veya modalite içeren sistemleri mantık dışı bırakarak mantığı bu çerçevede ele almıştır.
Quine-Duhem ProblemiFransız fizikçi Pierre Duhem'in görüşlerinden hareketle Quine tarafından geliştirilen bilim felsefesi problemidir. Buna göre bir bilim insanı deneyi sınarken yalıtılmış tek bir önermeyi değil, bir dizi önermeden oluşan bütünsel bir bilimsel sistemi sınamaya tâbi tutar.
Analitik ve Sentetik Önerme AyrımıQuine'ın savunduğu, analitik önermelerin düzeltilemez ve kendi anlamından ötürü doğru olduğunu, sentetik önermelerin ise deneysel sonuçlara bağlı olarak düzeltilebilir nitelik taşıdığını öne süren temel felsefi ayrımdır.
Hilbert'in Saptama Sorunu (Entscheidungsproblem)David Hilbert'in ortaya attığı ve herhangi bir matematiksel önermenin doğruluğuna ya da yanlışlığına karar vermek için evrensel bir saptama yönteminin var olup olmadığını irdeleyen ünlü matematik problemidir. Alan Turing bu sorunun çözümü olmadığını kanıtlamıştır.
Turing MakinesiAlan Turing tarafından saptama yöntemi kavramını formalize etmek için geliştirilen kuramsal bir hesap makinesidir. Hesaplamalarını kutucuklara bölünmüş, üzerinde semboller bulunan bir bant üzerinde okuma, yazma ve ilerleme basit işlemleriyle gerçekleştirir.
Evrensel Turing MakinesiDiğer tüm Turing makineleri ile aynı prensipler üzerine inşa edilen ve başka herhangi bir Turing makinesinin çalışmasını taklit edebilen kuramsal modeldir. Günümüzdeki her dijital bilgisayar bu evrensel makinenin bir benzeri ve somut karşılığıdır.
EnigmaII. Dünya Savaşı sırasında Naziler tarafından kullanılan ve haberleşme şifrelemesinde üstün güvenlik sağlayan şifreleme makinesidir. Alan Turing, Bletchley Park'taki çalışmalarıyla bu makinenin şifrelerinin çözülmesinde kilit rol oynamıştır.
Saptama YöntemiMatematiksel önermelerin doğruluğunu veya yanlışlığını mekanik ve kesin bir prosedürle belirlemeye yarayan karar verme yöntemidir. Turing, makalesinde genel bir saptama yönteminin var olamayacağını kanıtlamıştır.
ModaliteQuine'ın mantık kapsamı dışında tuttuğu, 'zorunluluk' veya 'olabilirlik' gibi yönelim kavramları barındıran formel sistemler ve kiplik mantığı alanıdır. Quine, bu tür kavramların mantığın sınırları içinde yer almadığını savunmuştur.
Principia MathematicaBertrand Russell ve Alfred North Whitehead kaleme aldığı devasa mantık eseridir. Quine, 'Matematiksel Mantık' adlı kitabında bu eserin binlerce sayfada anlattığı konuların kendi yöntemleriyle 250 sayfada özetlenebileceğini göstermiştir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bletchley Park ve Enigma Şifrelerinin Çözülmesi

Eylül 1939'da savaşın başlamasıyla Dışişleri Bakanlığı'na bağlı Hükümet Şifre ve Siber Okulu'nun Bletchley Park'taki tesisine geçen Alan Turing, burada Nazilerin Enigma şifreleme makinesine karşı yürütülen gizli şifre çözme çalışmalarında yer almıştır.

Joan Clarke ile İlişki ve Nişanlanma

Turing, Bletchley Park'taki çalışmaları sırasında meslektaşı Joan Clarke ile hayatındaki tek ciddi ilişkisini yaşamıştır. Evlenme teklifini kabul eden Joan'a kısa süre sonra homoseksüel eğilimlerini anlatmış, nişan bir süre sonra karşılıklı kararla bozulmuştur.

Östrojen Tedavisi ve Trajik Son

Homoseksüel ilişkileri nedeniyle dönemin İngiliz yasalarına göre hapse mahkûm edilen Turing, iki yıl hapis yatmak yerine östrojen tedavisi görmeyi seçmiştir. Bu tıbbi tedavi onda ağır depresyona yol açmış ve 1954 yılında intihar etmesine neden olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Quine'ın doktora tez danışmanının Alfred North Whitehead olduğunu unutmayın; sınavda karıştırılmaya müsait bir isimdir.
  • Quine'ın mantığı klasik iki değerli birinci-dereceden mantık ile sınırladığını, modalite ve ikinci-dereceden mantığı mantık dışı bıraktığını mutlaka ezberleyin.
  • Quine'ın 'Temel Mantık', 'Mantık Yöntemleri', 'Mantık Felsefesi' ve 'Matematiksel Mantık' kitaplarının isimlerini ve yazarlarının Quine olduğunu soru kaçırmamak için not edin.
  • Quine-Duhem probleminin bilim felsefesiyle ilgili olduğunu ve yalıtılmış tek bir önerme yerine bir dizi önermenin sınanmasını ifade ettiğini unutmayın.
  • Alan Turing'in Hilbert'in üçüncü problemi olan 'saptama sorunu'nu çözmek için Turing makinelerini geliştirdiğini ve genel bir saptama yönteminin olmadığını kanıtladığını iyi kavrayın.
  • Evrensel Turing Makinesi kavramının modern dijital bilgisayarların temelini oluşturduğunu ve her modern bilgisayarın bir Evrensel Turing Makinesi benzeri olduğunu kesinlikle aklınızda tutun.
  • Turing'in II. Dünya Savaşı sırasında Bletchley Park'ta Enigma şifreleri üzerinde çalıştığı bilgisi sınav sorularında sıkça test edilir.