H.Eysenck kişiliği dışa dönüklük, nörotiklik ve psikotiklik olmak üzere üç temel boyuta indirgemiş; bu boyutları merkezi sinir sistemindeki uyarılma ve ketlenme potansiyelleriyle ilişkilendirerek EPQ testini ortaya koymuştur.
1990'larda geliştirilen Beş Faktör Modeli (Büyük Beşli), diller arası evrensel veriler ve kalıtsal analizlerle desteklenmiş olup, günümüzde kişiliği en iyi değerlendiren NEO-PI testinin temelini oluşturmaktadır.
Sigmund Freud, libidonal enerjinin beden bölgelerine göre değiştiği oral (0-18 ay), anal (18 ay-3 yaş), fallik (3-6 yaş), gizil ve genital olmak üzere 5 psikoseksüel gelişim evresi öngörmüştür.
Fallik dönemde ortaya çıkan Oedipal çatışma erkek çocuğun anneye duyduğu arzu ve babaya duyduğu kıskançlığı; Elektra kompleksi ise kız çocuğun yaşadığı penis kıskançlığı ve anneyle özdeşim kurma sürecini ifade eder.
Alfred Adler, insanların fiziksel veya psikolojik zayıflıklarını telafi etmek için çabaladığını, bu durumun aşırılaşmasıyla bireylerin hiçbir telafi edici eylemde bulunamayarak aşağılık kompleksi geliştirdiğini savunmuştur.
Karen Horney, Freud'un fallus merkezli kuramını eleştirerek kadınların yaşadığı dezavantajların yanı sıra erkeklerin de hamilelik ve annelik gibi kadınsı özelliklere 'rahime imrenme' duyduğunu öne sürmüştür.
Carl Jung, tüm insanlığın milyonlarca yıllık deneyimlerinden oluşan ortak bilinç dışı kavramını ve anne, kahraman gibi evrensel zihinsel temsil formları olan arketipleri psikoloji literatürüne kazandırmıştır.
W.Mischel, kişilik testleri ile gözlemsel değerlendirmeler arasındaki korelasyonun 0.30 civarında olduğunu bulmuş, bu da kişilik özelliklerinin her durumda sabit kalmayıp durumsal faktörlere göre değiştiğini göstermiştir.