Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Sosyoloji Tarihi - 2

Ünite 11: Weber: Rasyonelleşme ve Kapitalizm — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Biçimsel Sosyoloji — Simmel'in, toplumsal olguların özel içeriklerini (ekonomik, dinsel vb.) bir kenara bırakarak, insanlar arasındaki ortak etkileşim kalıplarını ve formlarını inceleyen sosyoloji yaklaşımıdır. Örneğin, çatışma veya rekabet formunun ister bir siyasi partide ister bir aile içinde olsun benzer kurallarla işlediğini inceler.

Sosyal Darvinizm — Evrim teorisinin toplumsal hayata uyarlanması olan ve 19. yüzyıl sonlarında revaçta olan akımdır. Erken dönem Simmel eserlerinde, zayıfların korunmasına karşı çıkma ve suç eğiliminin kalıtsallığı gibi bu akımın sorgulanabilir bazı yönlerini benimsemiştir.

Toplumsal Farklılaşma — Geleneksel ve basit toplumlardan karmaşık sanayi toplumlarına geçişte iş bölümünün, rollerin, grup türlerinin ve toplumsal yapıların çeşitlenmesi ve artması sürecidir. Simmel'e göre bu süreç bireylere dikey gelişme ve yeni seçenekler sunar.

Privatdozent — Alman akademik sisteminde üniversite kadrosu bulunmayan, öğrencilerden topladıkları ücretlerle geçinen dışarıdan/özel hocalık statüsüdür. Simmel akademik kariyerinin ilk 15 yılını bu statüde ücret almadan ders vererek geçirmek zorunda kalmıştır.

Transendental Estetik — Kant felsefesinde, zihnin dış dünyadan gelen kaotik ve biçimsiz duyusal izlenimleri, apriori formlar olan zaman ve uzay kategorileri aracılığıyla anlamlı algılara dönüştürme sürecidir.

Transendental Mantık — Kant felsefesinde, zihnin duyusal algıları düzenlemek için kullandığı nedenlilik, birlik, karşılıklı ilişki gibi yerleşik kategoriler vasıtasıyla algısal bilgiyi soyut kavramsal bilgiye ve bilim yasalarına dönüştürme sürecidir.

Apriori Kategoriler — İnsan zihninde deneyimden ve duyulardan önce var olan, dış dünyayı algılamamızı ve kavramlaştırmamızı sağlayan zihinsel formlardır (zaman, uzay, nedenlilik vb.). Simmel toplumsal formları bunlara benzetmiştir.

Emek-Değer Teorisi — Karl Marx'ın Kapital'de geliştirdiği ve metaların değerinin o metaları üretmek için gereken emek gücünden kaynaklandığını savunan teoridir. Simmel, insanların metalara kıtlık ve arzularına göre değer yüklediğini öne sürerek buna itiraz etmiştir.

Yabancılaşma — Marx'a göre bireyin kendi ürettiği ürünler ve üretim süreci üzerinde kontrol sahibi olamaması durumudur. Simmel ise yabancılaşmanın farklılaşmış toplumda kaçınılmaz olduğunu, ancak para ekonomisi ve rekabetin bu yabancılaşma düzeyini azalttığını savunmuştur.

Genel Sosyoloji — Simmel'in sosyolojinin problem alanlarından biri olarak tanımladığı, etkileşim aracılığıyla makro düzeyde toplumsal olarak biçimlenen tüm tarihsel süreci inceleyen alanıdır.

Saf / Formel Sosyoloji — Simmel'e göre tarihten bağımsız olarak temel toplumsal formları, etkileşim süreçlerini (farklılaşma, çatışma, mübadele) ve yapısal rol ilişkilerini inceleyen temel sosyoloji dalıdır.

Felsefi Sosyoloji — Simmel'in sosyolojinin problem alanlarından biri olarak gördüğü, toplum olgusunun arkasındaki epistemolojik ve metafizik sorunları (birey-toplum ilişkisi gibi) inceleyen alandır.

Organik Kriter — Simmel'in toplumsal grupların oluşumunda doğuma, aileye ve biyolojik bağlara dayalı geleneksel aidiyetleri ifade etmek için kullandığı kavramdır (Örn: geleneksel köy veya kabile aidiyeti).

Rasyonel Kriter — Simmel'in modern toplumlarda gruplara katılımın akla, bilinçli tercihlere ve bireysel çıkarlara dayanmasını ifade etmek için kullandığı kavramdır (Örn: ulusal sendikalara veya kulüplere iradi üyelik).

Rol Çatışması — Bireylerin modern toplumda çok sayıda gruba üye olması ve farklı roller üstlenmesi sonucunda, bu rollerin birbiriyle çelişen beklentilerinin birey üzerinde yarattığı psikolojik gerilim ve seçim zorunluluğudur.