Georg Simmel, 1858 yılında Berlin'de dünyaya gelmiştir. Ailesi Yahudi kökenli olup sonradan Hristiyanlığın farklı mezheplerine (baba Katolikliğe, anne Protestanlığa) geçmiştir. Simmel'in kendisi de çocukluğunda Protestan olarak vaftiz edilmesine rağmen, Yahudi kökenli toplumsal kimliği hayatı boyunca yakasını bırakmamış ve Alman akademisindeki dışlanmışlığında etkili olmuştur. Erken yaşta babasını kaybetmesi ve annesiyle mesafeli ilişkisi, onun aile bağı zayıf bir birey olarak yetişmesine yol açmıştır. Bu durum, onun hayatında ve eserlerinde derin izler bırakmıştır. Simmel akademik hayatı boyunca düzenli ve tam kadrolu bir akademik pozisyona sahip olamamıştır. Max Weber'in tüm çabalarına rağmen bir Yahudi olarak ayrımcılığa uğramış, akademik kariyerinin 15 yılını ücret almadan 'özel hoca' (Privatdozent) statüsünde çalışarak geçirmiştir. Berlin Üniversitesi'nde yardımcı profesörlük unvanını ancak 1901 yılında, o da ücretsiz olarak alabilmiştir. Düzenli akademik bir kürsüye (Strasbourg Üniversitesi) ancak 56 yaşında, yani 1914 yılında atanabilmiştir. Akademik dünyadaki bu marjinal konumu, onun tek bir ekole bağlı kalmadan, edebiyattan felsefeye, sanattan sosyolojiye çok geniş ve dağınık görünen özgün bir formel sosyoloji geliştirmesini sağlamıştır. Simmel, akademik sistemin muhafazakâr ve otoriter yapısıyla sık sık çatışmıştır. Dipnotlar ve klasik akademik atıflarla dolu, kalın ve sıkıcı teorik sistemler kurmak yerine; gazetelerde yazmayı, popüler dergilere makaleler vermeyi ve Berlin'in aydın çevreleriyle iç içe bir hayat yaşamayı tercih etmiştir. Para Felsefesi gibi devasa eserlerinin yanı sıra küçük denemeler ve ders serileri şeklinde yazmıştır. Hayatının son döneminde I. Dünya Savaşı'nın etkisiyle aşırı bir vatanseverliğe savrulmuş olan Simmel, 1918 yılında kanserden vefat etmiştir. Simmel'in düşünce dünyası dönemin önde gelen filozof ve sosyologlarıyla kurduğu entelektüel temaslarla şekillenmiştir. Max Weber ile aynı dönemde (1890-1920 arası) yazmalarına rağmen metodolojik yaklaşımları farklıdır. Hukuk ve ekonomi eğitimi alan Weber tarihsel olguların özgül anlamını ararken, Simmel felsefi bir bakış açısıyla ahlak, estetik ve sanat konularını ele almış; sosyolojinin zamandan bağımsız genel yasalar geliştirmesi gerektiğine inanmıştır. Herbert Spencer'ın evrimci yaklaşımından ve 'dikey gelişme' fikrinden etkilenmiş, toplumsal farklılaşmayı kompleks organizmalara benzeterek incelemiştir. Ancak Spencer'ın sosyal Darvinist tarafını (özellikle zayıfların korunmasına karşı çıkma ve suçu kalıtsal görme gibi ilk dönem görüşlerini) olgunluk döneminde tamamen terk etmiştir. Simmel'in düşüncesini en derinden etkileyen filozof Immanuel Kant'tır. Kant'ın zihnin kaotik duyumları 'apriori kategoriler' (zaman ve uzay gibi formlar) aracılığıyla anlamlı algılara dönüştürdüğü epistemolojik görüşü, Simmel'in sosyolojisine doğrudan uyarlanmıştır. Kant 'Doğa nasıl mümkündür?' sorusunu sorarken, Simmel bu soruyu 'Toplum nasıl mümkündür?' şeklinde uyarlamıştır. Simmel'e göre bireylerin oluşturduğu 'toplumlaşma biçimleri' (çatışma, rekabet, mübadele vb.), tıpkı Kant'ın kategorileri gibi, bireylerin eylemlerini onların öznel amaçlarından bağımsız olarak şekillendiren nesnel yapılardır. Simmel, Karl Marx'ın ekonomi politikasını ve özellikle 'emek-değer teorisi' ile 'yabancılaşma' kavramlarını radikal bir şekilde eleştirmiştir. Marx metaların değerini emek gücüne bağlarken, Simmel bireylerin metalara arz ve kıtlığa göre değer biçtiğini savunmuştur. Marx'ın kapitalizmin insanları kaçınılmaz olarak yabancılaştırdığı tezine karşılık Simmel, modern toplumda paranın yaygınlaşmasının ve rekabetin, mekân olarak uzak insanlar arasında bağlar kurarak yabancılaşma düzeyini azalttığını ve bireylere daha fazla seçenek sunduğunu öne sürmüştür. Bu doğrultuda sosyalist/komünist iş birliği projelerini otoriter bularak reddetmiştir. Simmel, sosyolojinin bağımsız bir bilim olarak kurulabilmesi için kendine has bir araştırma nesnesine sahip olması gerektiğini savunmuştur. Eğer sosyoloji sadece ekonomi, siyaset ve hukuk gibi diğer bilimlerin verilerini bir sepete doldurup üzerini etiketlemekten ibaret olursa meşruiyet kazanamaz. Bu noktada Simmel, sosyolojinin konusunu 'temel ve genel etkileşim biçimleri' olarak belirlemiştir. Toplum, insanlar arasında yeterli sıklık ve yoğunlukta karşılıklı etkileşimler (kalıcı etkileşim örüntüleri) ortaya çıktığında var olur. Simmel metodolojisini yapılandırırken geometriden esinlenmiş ve 'biçim' (form) ile 'içerik' ayrımını yapmıştır. Geometri, maddi nesnelerin farklı içeriklerine bakmaksızın onların ortak uzaysal biçimlerini incelediği gibi, sosyoloji de toplumsal olayların özel amaç ve içeriklerine (örneğin dinsel, siyasi veya ekonomik hedeflere) takılmaksızın onların ortak etkileşim formlarını incelemelidir. Farklı amaçlar güden gruplar (bir aile, bir dinsel cemaat, bir gizli örgüt ya da bir işletme) üyelerin birbirleriyle ilişki kurma biçimleri bakımından tamamen aynı formlara (örneğin yöneten-yönetilen, rekabet, çatışma, hiyerarşi) sahip olabilirler. Simmel sosyolojinin problem alanlarını üç kategoriye ayırmıştır: (1) Tarihsel gelişmenin sosyolojik incelemesini yapan 'genel sosyoloji', (2) Tarihten bağımsız temel etkileşim formlarını inceleyen 'saf veya formel sosyoloji' ve (3) Toplumun epistemolojik ve metafizik yanlarını inceleyen 'felsefi sosyoloji'. Bunlar arasında Simmel'in en çok odaklandığı ve sosyolojiye en büyük katkısını sunduğu alan 'saf/formel sosyoloji' olmuştur. Simmel'e göre toplumsal farklılaşma düzeyi, insanların gruplara katılım biçimlerini kökten değiştiren en temel dinamiktir. Avcı-toplayıcı veya geleneksel toplumlarda görevler aile içinde yürütülür ve insanlar birbirinin aynısıdır (homojenlik). Ancak modern sanayi toplumlarında karmaşıklık ve farklılaşma artar; bireyler artık yeteneklerine, eğilimlerine ve bilinçli tercihlerine göre çok sayıda farklı gruba katılmaya başlarlar. Bu farklılaşma süreci iki temel yapısal değişikliği beraberinde getirir. Birincisi, grup oluşumunun temeli 'organik kriterden' (doğuma dayalı, aile veya köye ait olma, biyolojik bağlar) 'rasyonel kritere' (akla dayanan, bilinçli ve iradi katılım, çıkarlar doğrultusunda seçilen ikincil gruplar) kayar. İkincisi, insanların katılabilecekleri grupların miktarında ve çeşitliliğinde devasa bir artış yaşanır. Bireyler artık sadece birincil aile grubuna değil; meslek odalarına, sendikalara, kulüplere, siyasi partilere ve ulusal topluluklara aynı anda üye olurlar. Toplumsal farklılaşmanın artması ve insanların çok sayıda gruba üye olması 'rol çatışmasını' kaçınılmaz kılar. Farklı grupların bireyden talep ettiği sorumluluklar birbiriyle çatışabilir (örneğin iş yeri sorumlulukları ile ailevi sorumlulukların çatışması). Bu durum bireylerde psikolojik stres ve gerilim yaratabilir. Ancak Simmel'e göre bu durumun olumlu sonuçları da vardır: Rol çatışması insanları sürekli seçim yapmaya zorlayarak yaratıcılığı ve bireyselliği tetikler; ayrıca başkalarının yerini alabilme yeteneği olan 'empati' kapasitesini geliştirerek toplumsal yapının daha da karmaşıklaşmasını ve bireylerin özgürleşmesini sağlar.