Ünite 11: Weber: Rasyonelleşme ve Kapitalizm — Örnekler

Bir üniversitede yıllarca kadrosuz ve ücretsiz olarak ders veren, ancak kürsü sahibi profesörlerin sahip olduğu imkanlardan mahrum bırakılan bir akademisyeni düşünün. Bu kişi, sistemin dışında kaldığı için tek bir disipline hapsolmak yerine edebiyat, sanat ve felsefe gibi farklı alanları birleştiren özgün bir bakış açısı geliştirir. Simmel’in akademik kariyerindeki 'özel hoca' statüsü, tam olarak bu dışlanmışlığın onun disiplinler arası düşünce yapısını nasıl beslediğini gösterir.

Bir geometri öğrencisinin üçgenin yapıldığı malzemenin (tahta, plastik veya metal) ne olduğuna bakmaksızın sadece açılarını ve kenarlarını incelemesi gibidir. Simmel de sosyolojide benzer bir yol izleyerek; bir ailenin, bir dini cemaatin veya bir iş yerinin kuruluş amacına bakmadan, hepsinde ortak olan 'yöneten-yönetilen' veya 'çatışma' gibi etkileşim biçimlerini analiz etmiştir. Yani içerik değişse bile toplumsal etkileşimin geometrisi aynı kalır.

Geleneksel bir köyde yaşayan birinin sadece ailesine ve komşularına karşı sorumluluğu varken, modern bir şehirde yaşayan birey aynı anda bir şirketin çalışanı, bir sendikanın üyesi ve bir spor kulübünün yöneticisi olabilir. Bu farklı grupların bireyden beklentileri bazen birbiriyle çelişir; örneğin işteki mesai saatleri ile ailevi sorumluluklar çatışır. Simmel’e göre bu gerilim, bireyi sürekli seçim yapmaya zorlayarak aslında onun yaratıcılığını ve özgün bireyselliğini ortaya çıkarır.