Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Sosyoloji Tarihi - 2

Ünite 5: Durkheım Sosyolojisi’nin Temel Varsayım ve Kavramları — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 15 soru var.

1 / 150 doğru

Faydacılık

Bireysel çıkar arayışı, rasyonalite ve mutluluk arayışının insan davranışlarını güdüleyen temel güçler olduğunu savunan düşünce okuludur. Pareto serbest piyasa ve arz-talep dinamiklerini bu akımdan etkilenerek benimsemiştir.

Faydacılık — Bireysel çıkar arayışı, rasyonalite ve mutluluk arayışının insan davranışlarını güdüleyen temel güçler olduğunu savunan düşünce okuludur. Pareto serbest piyasa ve arz-talep dinamiklerini bu akımdan etkilenerek benimsemiştir.

Rantiyeler ve Spekülatörler — Pareto'nun ekonomik seçkinleri sınıflandırma biçimidir. Rantiyeler muhafazakâr, uzun vadeli ve mal üreten yatırımları tercih ederken; spekülatörler riski göze alan, kısa vadeli kazanç peşinde koşan ve üretim maliyeti gerektirmeyen aracılık faaliyetlerini seven kişilerdir.

Seçkinlerin Dolaşımı (Circulation of Elites) — Tarihin bir seçkinler mezarlığı olduğunu savunan Pareto'ya göre, bir seçkin grubunun (aslanlar/tilkiler) iktidarı ele geçirmesi, zamanla yozlaşarak sömürücü hale gelmesi ve nihayetinde alt tabakadan gelen yeni seçkinler tarafından devrilerek döngünün yeniden başlaması sürecidir.

Meritokrasi — Yönetim erkinin kayırma olmaksızın kişilerin yetenek, liyakat, bilgi ve başarılarına dayandığı yönetim biçimidir. Pareto, ayrıcalıklı sınıfların doğuştan üstün olmadığını savunarak meritokrasinin önemli savunucularından biri olmuştur.

Matematiksel İktisat — Sözel iktisat teorilerinin Pareto tarafından matematiksel formüllere ve denklemlere dönüştürülmesiyle doğan alandır. Pareto bu alanın kurucu babası olarak kabul edilir.

Mantıksal Olmayan Eylem — İnsanların eylemlerini rasyonel mantıkla değil, derinlerde yatan duygular, inançlar ve ideolojilerle gerçekleştirdikten sonra bunları mantıklı göstermek için aklileştirme çabasıdır. Pareto sosyolojisinin temel taşlarından biridir.

İstikrarlı ve İstikrarsız Denge — Pareto'nun ekonomik ve toplumsal sistemlerdeki değişimleri açıklamak için kullandığı kavramlardır. İstikrarlı denge ilk değişimi azaltma eğilimindeyken, istikrarsız denge yeni değişimleri tetikleyerek döngüsel örüntüler üretir.

80/20 Kuralı (Pareto Prensip) — Bir envanterdeki kalemlerin %20'sinin satışların %80'ini açıkladığını, arz problemlerinin çoğunun ise nadiren kullanılan %20'lik kısım kaynaklı olduğunu öne süren iş yönetimi ilkesidir. Pareto'nun idari deneyimlerinin bir ürünüdür.

Denge (Equilibrium) — Sistemin karşılıklı bağımlı parçalarının dış veya iç şoklar karşısında sistemi ayakta tutma veya değiştirme yönündeki karşı-dengeleyici güçlerinin etkileşimidir. Pareto bunu önce katı cisimlerin esnekliği tezinde, ardından iktisat ve sosyoloji çalışmalarında kullanmıştır.

Aslanlar ve Tilkiler — Pareto'nun siyasal seçkinleri sınıflandırmak için kullandığı tiplerdir. Aslanlar güçlü iradeli, muhafazakâr ve güç kullanmaktan çekinmeyenler; tilkiler ise hilekâr, aldatma, propaganda ve gizli pazarlık sanatını kullanan yöneticilerdir.

İtalyan Düşünce Geleneği — Fransa veya İngiltere'nin aksine eklektik olan, en belirgin biçimde Machiavelli'nin güç kullanımı ve Vico'nun inanç sistemlerindeki döngüsel değişimler üzerine yoğunlaşan yerleşik düşünce atmosferidir.

Sosyalist Sistemler — Pareto'nun 1901-1902 yıllarında yayımladığı, kültürel inançların ve ideolojilerin sosyal sistemlerin temel özellikleri olduğunu vurguladığı ve insanların mantıksal olmayan güdülerle hareket ettiğini işlediği eseridir.

Gelir Dağılımı Yasası — Pareto'nun Siyasal İktisat Dersleri'nde öne sürdüğü, bir toplumda gelir dağılımının nispeten istikrarlı olduğunu ve eşitsizliği kökten değiştirme çabalarının yeni denge doğuracağını savunan yasadır.

Demokrasinin Dönüşümü — Pareto'nun hayatının son yıllarında hastalıklarla boğuşurken yayımladığı ve genel toplum teorisine nihai temel katkılar sunduğu son önemli eseridir.

Pozitivizm — Doğa bilimleri yöntemlerinin sosyal bilimlere uygulanmasıyla deneysel gerçekliğin ve toplumsal olguların yasalarının araştırılabileceğini savunan felsefi akımdır. Pareto, Comte'un organizmacı yanlarını reddetse de deneysel metodolojisini benimsemiştir.