Ünite 5: Durkheım Sosyolojisi’nin Temel Varsayım ve Kavramları — Önemli Kavramlar

Sistemin karşılıklı bağımlı parçalarının dış veya iç şoklar karşısında sistemi ayakta tutma veya değiştirme yönündeki karşı-dengeleyici güçlerinin etkileşimidir. Pareto bunu önce katı cisimlerin esnekliği tezinde, ardından iktisat ve sosyoloji çalışmalarında kullanmıştır.

Tarihin bir seçkinler mezarlığı olduğunu savunan Pareto'ya göre, bir seçkin grubunun (aslanlar/tilkiler) iktidarı ele geçirmesi, zamanla yozlaşarak sömürücü hale gelmesi ve nihayetinde alt tabakadan gelen yeni seçkinler tarafından devrilerek döngünün yeniden başlaması sürecidir.

İnsanların eylemlerini rasyonel mantıkla değil, derinlerde yatan duygular, inançlar ve ideolojilerle gerçekleştirdikten sonra bunları mantıklı göstermek için aklileştirme çabasıdır. Pareto sosyolojisinin temel taşlarından biridir.

Yönetim erkinin kayırma olmaksızın kişilerin yetenek, liyakat, bilgi ve başarılarına dayandığı yönetim biçimidir. Pareto, ayrıcalıklı sınıfların doğuştan üstün olmadığını savunarak meritokrasinin önemli savunucularından biri olmuştur.

Bir envanterdeki kalemlerin %20'sinin satışların %80'ini açıkladığını, arz problemlerinin çoğunun ise nadiren kullanılan %20'lik kısım kaynaklı olduğunu öne süren iş yönetimi ilkesidir. Pareto'nun idari deneyimlerinin bir ürünüdür.

Pareto'nun siyasal seçkinleri sınıflandırmak için kullandığı tiplerdir. Aslanlar güçlü iradeli, muhafazakâr ve güç kullanmaktan çekinmeyenler; tilkiler ise hilekâr, aldatma, propaganda ve gizli pazarlık sanatını kullanan yöneticilerdir.

Pareto'nun ekonomik seçkinleri sınıflandırma biçimidir. Rantiyeler muhafazakâr, uzun vadeli ve mal üreten yatırımları tercih ederken; spekülatörler riski göze alan, kısa vadeli kazanç peşinde koşan ve üretim maliyeti gerektirmeyen aracılık faaliyetlerini seven kişilerdir.

Doğa bilimleri yöntemlerinin sosyal bilimlere uygulanmasıyla deneysel gerçekliğin ve toplumsal olguların yasalarının araştırılabileceğini savunan felsefi akımdır. Pareto, Comte'un organizmacı yanlarını reddetse de deneysel metodolojisini benimsemiştir.

Bireysel çıkar arayışı, rasyonalite ve mutluluk arayışının insan davranışlarını güdüleyen temel güçler olduğunu savunan düşünce okuludur. Pareto serbest piyasa ve arz-talep dinamiklerini bu akımdan etkilenerek benimsemiştir.

Fransa veya İngiltere'nin aksine eklektik olan, en belirgin biçimde Machiavelli'nin güç kullanımı ve Vico'nun inanç sistemlerindeki döngüsel değişimler üzerine yoğunlaşan yerleşik düşünce atmosferidir.

Sözel iktisat teorilerinin Pareto tarafından matematiksel formüllere ve denklemlere dönüştürülmesiyle doğan alandır. Pareto bu alanın kurucu babası olarak kabul edilir.

Pareto'nun ekonomik ve toplumsal sistemlerdeki değişimleri açıklamak için kullandığı kavramlardır. İstikrarlı denge ilk değişimi azaltma eğilimindeyken, istikrarsız denge yeni değişimleri tetikleyerek döngüsel örüntüler üretir.

Pareto'nun 1901-1902 yıllarında yayımladığı, kültürel inançların ve ideolojilerin sosyal sistemlerin temel özellikleri olduğunu vurguladığı ve insanların mantıksal olmayan güdülerle hareket ettiğini işlediği eseridir.

Pareto'nun Siyasal İktisat Dersleri'nde öne sürdüğü, bir toplumda gelir dağılımının nispeten istikrarlı olduğunu ve eşitsizliği kökten değiştirme çabalarının yeni denge doğuracağını savunan yasadır.

Pareto'nun hayatının son yıllarında hastalıklarla boğuşurken yayımladığı ve genel toplum teorisine nihai temel katkılar sunduğu son önemli eseridir.