← Ünite 3
Kurumsal İletişim

Ünite 3: Yapısalcı Süreç Olarak İletişim ve Örgütsel İletişim Teorileri

Klasik Örgüt Teorisi Kurucuları (1900'lerin Başı)
Klasik örgüt teorisi, 1900'lü yılların başında Max Weber, Henri Fayol ve Winslow Taylor gibi önemli isimlerin çalışmalarıyla Amerika ve Avrupa'da popülerleşmiştir.
İnsan İlişkileri Okulunun Doğuşu (1930'lar)
Klasik kuramın katı mekanik yapısına tepki olarak 1930'lu yıllarda ortaya çıkan insan ilişkileri teorisinin öncüleri arasında Elton Mayo (1933) ve Chester Barnard (1938-1968) yer alır.
McGregor ve Rensis Likert Dönemi (1960-1961)
İnsan ilişkileri ve insan kaynakları yaklaşımları, McGregor'un 1960 ve Rensis Likert'in 1961 yılındaki çalışmalarıyla birlikte dünya çapında büyük bir popülarite kazanmıştır.
Eisenberg ve Goodal'ın Modernist Varsayım Özeti (1993)
Eisenberg ve Goodal (1993), modernist varsayımları iş bölümü, uzmanlaşma, hiyerarşi ve etkililiğin ölçülebilirliği ilkeleri etrafında en iyi şekilde özetleyen araştırmacılardır.

Anahtar Kavramlar

Eleştirel teoriÖrgüt ve iletişim içinde gücün kötüye kullanımı üzerinde odaklaşan, çatışan çıkarlı paydaşların temsil edilmesi için örgütsel uygulamaların nasıl reforme edileceğini belirleyen yaklaşımdır. Örneğin, şirketlerin kamu kaynaklarını kullanımında adil kararlar almasını savunur.
Feminist teoriİş yerlerinde kadınların marjinalliğini eleştiren, ataerkil uygulamaların ötesine geçmeyi amaçlayan ve örgütsel süreçlerde kadınların sesine önem veren teoridir. Örneğin, erkek egemen dil ve normların eleştirilmesini sağlar.
Kültür (İletişim ve Kültür)İletişim kurucu yaratılar olan, iletişim içinde ortaya çıkan ve üyelerin eylemleriyle değişen paylaşılan değerler bütünüdür. Örneğin, bir örgütteki uzmanlaşmış sözcük dağarcığı ve jargon bu kapsamdadır.
Postmodern yaklaşımKimlikleri, sosyal yapıları ve anlam geliştirme süreçlerini savunan, otorite yapılarına karşı şüpheciliği ve çoklu yorumlamaları öne çıkaran yaklaşımdır. Örneğin, hiyerarşinin azaltılarak esnekliğin artırılması bu kapsama girer.
Bozma (Deconstruction)Kabul edilmiş varsayımların, söylencelerin (mit) ve sosyal olarak yapılandırılmış anlamların nasıl oluşturulduğunu ortaya çıkaran postmodern analiz yöntemidir. Örneğin, örgütteki hakimiyet mitlerinin sorgulanmasında kullanılır.
Klasik örgüt teorisiÖrgütleri bir mekanizma veya makine olarak ele alan, iş bölümü, uzmanlaşma ve hiyerarşiyi vurgulayan ilk örgütsel kuramdır. Örneğin, Taylor ve Fayol'un yönetim ilkeleri bu teoriye dayanır.
Mekanik örgüt modeliDüzeni, makine gibi düzenli çalışmayı ve örgütsel süreçlerde rasyonaliteyi vurgulayan klasik örgüt modelidir. Örneğin, bireylerin sadece önceden belirlenmiş kurallara uymasını bekler.
İnsan ilişkileri teorisiKlasik teorinin katı kurallarına tepki olarak doğan, çalışanların sosyal ilişkilerini, tatminini ve insani potansiyelini geliştirmeyi amaçlayan kuramdır. Örneğin, 'mutlu çalışan verimli çalışandır' anlayışı buna dayanır.
Kendini gerçekleştirmeBireylerin iş yerinde bilgi, beceri ve yeteneklerini geliştirebilecekleri, insan potansiyellerine ulaşmalarına yardım eden süreçtir. Örneğin, çalışanların kendi kararlarını alabilmesi bu süreci destekler.
Örgüt kültürü perspektifiÖrgütsel hayatın yorumlayıcı doğasını tanımlayan ve paylaşılan önemli sembollerin örgütsel süreçler üzerindeki etkilerini inceleyen perspektiftir. Örneğin, ortak törenler ve hikayeler bu kültürün parçasıdır.
Sosyal sistemler teorisiKoordinasyon çabalarını geliştirmek için örgütün fonksiyonel unsurları ile çevre arasındaki iletişimin rolünü vurgulayan teoridir. Örneğin, örgütün dış çevre ile bilgi alışverişi yapmasıdır.
Fonksiyonel yaklaşımÖrgütsel iletişimi bir araç olarak gören, sistemler metaforu ile hiyerarşik kanalları ve görevlerin başarılmasını vurgulayan yaklaşımdır. Örneğin, resmi emir-komuta zinciri ile talimat iletilmesidir.
MarjinallikÖrgütsel süreçlerde bazı grupların (özellikle kadınların) merkezin dışına itilmesi, seslerinin yeterince duyulmaması durumudur. Örneğin, karar alma mekanizmalarından dışlanmalarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Judi Marshall'ın İletişim Sorunları Sınıflandırması

Judi Marshall, feminist teoride birincil iletişim sorunlarını farkındalık, risk, marjinallik, bozma potansiyeli ve erkek egemen dil gibi başlıklar altında sınıflandırmıştır.

Max Weber'in Bürokrasi ve Klasik Katkısı

Alman sosyolog Max Weber (1909-1948), klasik örgüt teorisinin şekillenmesinde bürokratik model ve rasyonel otorite kavramlarıyla merkezi bir rol oynamıştır.

Henri Fayol'un Yönetim Fonksiyonları

Fransız sanayici Henri Fayol (1916-1949), klasik teorinin temel taşlarından biri olan planlama, dizayn ve örgütsel yapıyı devam ettirme faaliyetlerini tanımlamıştır.

Winslow Taylor'un Mekanik Mühendislik Yaklaşımı

Amerikalı mekanik mühendis Winslow Taylor (1911), klasik yönetim anlayışı çerçevesinde örgütleri bir makine gibi ele alan bilimsel yönetim ilkelerini ortaya koymuştur.

Roethlisberger ve Dickson'ın Çalışmaları (1939)

Roethlisberger ve Dickson (1939), insan ilişkileri teorisinin gelişimine katkı sağlayan ve örgütsel hayattaki sosyal dinamikleri inceleyen önemli öncüler arasındadır.

Chester Barnard'ın Köprü Rolü

Chester Barnard (1938-1968), klasik teori ile insan ilişkileri okulları arasında kurduğu bağ ve köprü niteliğindeki görüşleriyle örgütsel iletişim literatürüne katkı sağlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Klasik teorinin öncülerinin Max Weber, Henri Fayol ve Winslow Taylor olduğunu, insan ilişkileri teorisinin öncülerinin ise Elton Mayo ve Chester Barnard olduğunu mutlaka karıştırmayın.
  • Postmodern yaklaşımın temel analiz yönteminin 'bozma' (deconstruction) olduğunu ve mitlerin araştırılmasını amaçladığını unutmayın.
  • Eleştirel teorinin odak noktasının 'gücün kötüye kullanımı' ve güç ile iletişimin yapışık ikizler gibi hareket etmesi olduğunu göz ardı etmeyin.
  • Feminist teoride 'erkek ilkeler' ile 'kadın ilkeler'in (karşılıklı bağımlılık, işbirliği vb.) özelliklerinin metindeki sınıflandırmasına dikkat edin.
  • İnsan ilişkileri teorisinin temel argümanının 'mutlu çalışan verimli çalışandır' fikri olduğunu ve klasik teorinin ekonomik tanımını reddettiğini hatırlayın.
  • Eisenberg ve Goodal'ın (1993) modernist varsayımlar ile postmodern gelişimi karşılaştıran maddelerini sınavda ayırt edebilmeniz için tekrar edin.
  • Chester Barnard'ın Klasik Okul ile İnsan İlişkileri Okulu arasında 'köprü' niteliği taşıdığı bilgisini not edin.