← Ünite 4
Medya Okuryazarlığı

Ünite 4: Medya Okuryazarı Olmak: Medyayı Okumak ve Medyayı Yazmak

Kalemle Okumak (Pen Reading) Yöntemi
Ryan Goble tarafından geliştirilen bu ders planında okuma eylemi aktif hale getirilir. Kenar boşluklarına notlar alınır, önemli cümlelerin altı çizilir, yanlış kısımların üzeri çizilir, anlaşılmayan yerlere soru işareti, şaşırtıcı yerlere ünlem konulur.
Thoman ve Jolls'un Medya İlkeleri
Medya analizinin temelini oluşturan bu ilkeler; tüm medya mesajlarının kurgu olduğunu, her medyanın eşsiz bir dili bulunduğunu, mesajların belirli amaçlar taşıdığını ve tüm araçların gömülü değerler ile bakış açıları barındırdığını savunur.
Jean Baudrillard ve 'Körfez Savaşı Olmadı' Tezi
İlk Körfez Savaşı sırasında kimseye savaş izleme yasağı konulmamıştır; ancak insanlara gerçek trajediyi gölgeleyen o kadar çok dolaylı görüntü izletilmiştir ki herkes savaşı izlediğini sanmıştır. Bu durum demokratik sansür ve manipülasyona örnek gösterilir.
Galician'ın İllüzyondan Arınma Teorisi
Galician, medya illüzyonlarını inceleyip değerlendirmenin formel bir eğitim olmaksızın bireylerin kendi başlarına yapamayacağı bir iş olduğunu belirtir. Bu süreç medya eleştirisi yerine kullanılabilecek 'illüzyondan arınmak' kavramıyla açıklanır.

Anahtar Kavramlar

Medya OkuryazarlığıEleştirel ve analitik düşünebilme, medyayı akıllıca kullanabilme ve farklı kaynaklardan gelen mesajların güvenilirliğini tartabilme yetisidir. Belirli bir eğitim sonucunda kazanılır ve erişim, analiz, değerlendirme ile üretim aşamalarını kapsar.
Medyayı OkumakMedya mesajlarının yüzeysel anlamının ötesine geçerek derin anlamları, arka plandaki ticari çıkarları ve kurgulanmış gerçekleri ayırt etme becerisidir. Anlama, sınıflandırma, ilişkilendirme ve eleştirel değerlendirme süreçlerini içerir.
Medyayı YazmakMedya mesajlarını okuyabilen bireylerin kendi amatör video çekimleri, yazıları, internet radyosu yayınları veya web tasarımları aracılığıyla alternatif medya mesajları üretmesidir. Öğrencinin yaşayarak öğrenmesini ve takım çalışmasını destekler.
İllüzyondan Arınmak (Disillusion)Galician tarafından üretilen bu kavram, medyanın yarattığı illüzyon dünyasından sıyrılarak kültürel değerler ve kişisel inanış sistemleri ile medya illüzyonlarını ayırt edebilme sürecidir. Medya analizi ve eleştirisinin eş anlamlısı olarak kullanılır.
Prosumer (Türetici)Web 2.0 ve Web 3.0 teknolojileri sayesinde internet kullanıcılarının sadece içerik tüketmekle kalmayıp aynı zamanda aktif olarak içerik üreten birey veya gruplara dönüşmesini ifade eden kavramdır.
Enformasyon ve KnowledgeEnformasyon (information) basılı ve elektronik yolla yayılan ham bilgidir. Kişinin bu bilgileri okuyup kendi zihinsel şemasıyla bütünleştirmesiyle ortaya çıkan düzenli ve anlamlı yapı ise 'knowledge' olarak adlandırılır.
Mezenformasyon (Misinformation)Arkasında hiçbir kasıt, kötü niyet veya planlı yanıltma amacı bulunmaksızın, tamamen hatalar sonucu yayılan yanlış enformasyondur. Örneğin bir kamuoyu anketinde sıfır rakamının unutulmasıyla oranların yanlış basılması bu kapsamdadır.
Dezenformasyon (Disinformation)Hedef kitleyi kasıtlı, bilinçli ve kötü niyetli olarak yanıltmayı amaçlayan yanlış enformasyon türüdür; kamuoyunda 'yanıltma haber' olarak da bilinir. Seçmenin oy oranını manipüle etmek için bilerek yanlış rakam duyurmak buna örnektir.
SansürOlayların belirli yanlarını veya bütününü kesmeyi, yasaklamayı, gizlemeyi ya da saklamayı amaçlayan bir eylemdir. Bilginin bastırılması işlemidir ve otoriter düzenlerle ilişkilendirildiği gibi demokratik toplumlarda örtük biçimde de uygulanabilir.
PropagandaSomut gerçeklere dayanabilen ancak hedef kitleye istenilen tutum ve davranışların sergilenmesini sağlamak amacıyla son derece yanıltıcı biçimde sunulan, planlı bir inandırma etkinliğidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Mezenformasyon Örneği (Kasıtsız Hata)

Bir kamuoyu araştırmacısının seçim öncesi yaptığı ankette X partisine oy verecek %30'luk kitleyi yazarken sıfır rakamını unutup %3 olarak yayımlaması mezenformasyon olgusuna örnektir; burada kasıt veya kötü niyet bulunmamaktadır.

Dezenformasyon Örneği (Kasıtlı Yanıltma)

Seçmeni bilinçli olarak etkilemek ve yanıltmak amacıyla X partisine oy verecek %30'luk kitlenin oranının kasıtlı olarak %13 şeklinde duyurulması, kötü niyet barındıran dezenformasyon (yanıltma haber) faaliyetidir.

Web 2.0 ve Prosumer Dönüşümü

Geleneksel eğitimde öğretmen ve ders kitapları ana kaynakken, Web 2.0 ile kullanıcılar sadece içerik tüketicisi olmaktan çıkmış, içerik üreten bireylere (prosumer) dönüşmüştür. Bu durum öğrencilerin işbirliği ve takım çalışması becerilerini artırır.

Sınavda Dikkat Et

  • Mezenformasyon ve dezenformasyon kavramlarını karıştırmayın; mezenformasyonda kasıtsız hata varken dezenformasyonda kasıt ve kötü niyet vardır.
  • Sansürün sadece dışarıdan baskı olmadığını, medyanın kendi kendine uyguladığı veya haber çokluğuyla yapılan 'demokratik sansür' olgusunu da içerdiğini unutmayın.
  • Thoman ve Jolls'a göre 'medyayı okumak' ile 'medyayı yazmak' maddelerini birbirine karıştırmayın; yazmak aktif üretim ve özgüven sağlarken, okumak derinlemesine anlama ve önyargıları tespit etmedir.
  • Galician'ın 'illüzyondan arınmak' (disillusion) kavramının medya analizi ve eleştirisinin yerine kullanıldığını ve bireysel olarak formel eğitim olmadan zor yapıldığını hatırlayın.
  • Prosumer (türetici) kavramının Web 2.0 ve Web 3.0 ile birlikte içeriği hem üreten hem tüketen kullanıcıları ifade ettiğini sınavda göz ardı etmeyin.
  • Propagandanın gerçeksiz şişirme ifadeler olmadığını, somut gerçeklere dayanabilen planlı bir inandırma etkinliği olduğunu kesinlikle unutmayın.