HipotezDoğruluğu henüz kanıtlanmamış ancak doğrulanması umulan geçici önermedir. Örneğin, 'Eğitim düzeyi arttıkça gelir seviyesi artar' ifadesi test edilmeyi bekleyen bir hipotezdir.
KuramBelirli bir olgu grubunu açıklayan, sistemli ve kavramsal bir bütündür. Örneğin, evrim kuramı, biyolojik olayları açıklayan geniş bir kavramsal çerçevedir.
Bilimsel YasaDeney ve gözlemlerle doğruluğu kesinleşmiş, değişmez ilişkiler sistemidir. Örneğin, yerçekimi yasası, kütleler arasındaki değişmez ilişkiyi ifade eder.
TümdengelimGenelden özele, bütünden parçaya giden akıl yürütme yöntemidir. 'Bütün insanlar ölümlüdür' önermesinden 'Sokrates ölümlüdür' sonucuna ulaşmak buna örnektir.
TümevarımÖzelden genele, parçadan bütüne giden yöntemdir. 'Gözlemlediğim tüm kuğular beyazdır, o halde tüm kuğular beyazdır' çıkarımı tipik bir tümevarımdır.
Hipotezli TümdengelimGenel ifadelerden yola çıkıp somut test edilebilir önermeler üreten yöntemdir. Kuramın doğruluğunu, somut vakalar üzerinde sınayarak kanıtlamayı amaçlar.
OlguMeydana gelen, gözlenebilir ve nesnel gerçekliklerdir. Örneğin, bir bölgedeki yıllık yağış miktarı bilimsel bir olgudur.
VeriAraştırmada sonuca ulaşmak için toplanan işlenmemiş ham bilgilerdir. Anketlerden elde edilen sayısal değerler birer veridir.
BulguVerilerin analizi sonucu ulaşılan bilimsel sonuçtur. Örneğin, 'Eğitim seviyesi ile gelir arasında %80 korelasyon vardır' ifadesi bir bulgudur.
DeğişkenAraştırmada birden fazla değer alabilen özelliklerdir. Cinsiyet, yaş veya gelir düzeyi sosyal bilimlerde sıkça kullanılan değişkenlerdir.
Bağımsız DeğişkenBir ilişkide etkileyen, belirleyici olan değişkendir. 'Eğitim seviyesinin gelir üzerindeki etkisi' araştırmasında eğitim bağımsız değişkendir.
Bağımlı DeğişkenBağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuç değişkenidir. 'Gelir seviyesinin eğitimden etkilenmesi' durumunda gelir bağımlı değişkendir.
Simetrik İlişkiDeğişkenlerin birbirini karşılıklı olarak etkilediği ilişkidir. Eğitim ve gelir düzeyi arasındaki karşılıklı etkileşim buna örnektir.
