Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Duran varlıklar, işletmelerin faaliyetlerini sürdürmek amacıyla edindikleri ve bir yıldan daha uzun süre kullanılması öngörülen kıymetlerdir. Bu varlıklar zamanla aşınma, yıpranma, tükenme veya teknolojik eskime gibi nedenlerle değer kaybına uğrarlar. Muhasebe literatüründe 'Sabit Aktifler' veya 'Uzun Vadeli Aktifler' olarak da adlandırılırlar.
Bu varlık grubu temel olarak ikiye ayrılır: Fiziki bir yapıya sahip olan 'Maddi Duran Varlıklar' ve fiziksel bir varlığı bulunmayan, hukuki haklar veya harcama şeklinde ortaya çıkan 'Maddi Olmayan Duran Varlıklar'. Ayrıca, maden yatakları gibi üretim faaliyetleri sonucunda tükenen varlıklar için 'Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar' grubu mevcuttur.
Bir varlığın duran varlık olarak kaydedilebilmesi için işletmenin mülkiyetinde olması, mal/hizmet üretimi veya idari amaçlarla kullanılması ve bir yıldan uzun ömürlü olması gerekir. Satılmak amacıyla edinilen varlıklar duran varlık değil, ticari mal olarak değerlendirilir.
Vergi Usul Kanunu (VUK) m.269 ve m.270 uyarınca, iktisadi işletmelere dahil gayrimenkuller maliyet bedeli ile değerlenir. Maliyet bedeli sadece satın alma fiyatından ibaret değildir; gümrük vergileri, nakliye, montaj, noter, komisyon ve yıkım giderleri gibi varlığın kullanıma hazır hale getirilmesi için yapılan tüm zorunlu harcamalar maliyete eklenir.
İşletme bünyesinde imal edilen veya inşa edilen varlıklar için '258 Yapılmakta Olan Yatırımlar' hesabı kullanılır. Yatırım tamamlanıp varlık kullanıma hazır hale geldiğinde, bu hesaptaki birikmiş maliyet ilgili duran varlık hesabına (örneğin 252 Binalar veya 253 Tesis, Makina ve Cihazlar) aktarılır.
Özel maliyetler, kiralanan bir gayrimenkulün geliştirilmesi için yapılan ve kira süresi sonunda mal sahibine bırakılacak olan harcamaları kapsar. Bu harcamalar kira süresine bölünerek itfa edilir. Eğer kira süresi 5 yıldan uzunsa, itfa süresi 5 yıl olarak uygulanır.
Amortisman, duran varlığın maliyetinin ekonomik ömrü boyunca sistematik bir şekilde giderleştirilmesidir. Bu işlem, varlığın yıpranma ve değer kaybını muhasebeleştirerek vergilenebilir kazancın doğru hesaplanmasını sağlar. Boş arazi ve arsalar, sınırsız ömürlü oldukları için amortismana tabi tutulamazlar.
Normal (Düz ve Eşit Paylı) Amortisman yönteminde, varlığın maliyeti ekonomik ömrüne bölünerek her yıl eşit tutarda gider yazılır. Azalan Bakiyeler yönteminde ise varlığın ilk yıllarda daha çok yıprandığı varsayılarak, normal amortisman oranının iki katı uygulanır. Bu yöntemde her yıl kalan net defter değeri üzerinden hesaplama yapılır.
Binek otomobillerde 'kıst amortisman' uygulaması zorunludur. Varlık yıl içinde alındığında, sadece kullanıldığı ay sayısı kadar amortisman ayrılır ve ayrılmayan kısım son yıla eklenir. Amortisman kayıtlarında '257 Birikmiş Amortismanlar' (aktif düzenleyici) hesabı kullanılarak endirekt yöntem uygulanır.