Günlük ticari hayatta yaygın bir şekilde kullanılan kıymetli evraklardan biri olan çek, hukuki niteliği itibarıyla poliçe gibi üçlü bir ilişkiye dayanan bir havale ilişkisidir. Çek esas itibariyle Türk Ticaret Kanunu'nda (TK) düzenlenmiştir; ancak çekin poliçe ve bonodan farklı yönleri bulunması nedeniyle ayrıca Çek Kanunu (ÇekK) çıkarılmıştır. Bu çerçevede hem TK hem de ÇekK hükümleri çeke uygulanmaktadır. Çekin poliçeden ve bonodan en temel farkı, muhatabın sadece bir banka olabilmesidir. Ayrıca poliçe ve bono hamiline yazılı olarak düzenlenemezken, çek hamiline yazılı olarak tanzim edilebilir. Bir kişinin çek düzenleyebilmesi için mutlaka bir banka ile çek anlaşması yapmış olması gerekmektedir. Çekin geleneksel ve temel işlevi saf bir ödeme aracı olmasıdır; bu durum yüksek meblağlı nakit taşıma riskini ortadan kaldırmak amacıyla borcun banka aracılığıyla ödenmesini sağlar. Ödeme aracı niteliği gereği çekte kural olarak vade yoktur, çek görüldüğünde ödenir. Sadece çekin bankaya ibraz edilebileceği süreler açısından kanuni sınırlamalar getirilmiştir. Ancak günümüz ticari uygulamasında çek, asli ödeme aracı olma niteliğinin yanı sıra bir kredi aracı (borçluya/düzenleyene vade tanıyan) veya teminat aracı olarak kullanılmaktadır. Uygulamadaki bu ihtiyaç doğrultusunda kanun koyucu da düzenlemeler yapmış, ileri düzenleme tarihli (vadeli) çeklerin varlığını kabul etmiştir. Örneğin ÇekK Geçici m. 3/5 hükmü gereğince, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek üzere muhatap bankaya ibrazı geçersizdir. Böylece bugün düzenlenen bir çeke altı ay sonrasının tarihi yazıldığında, o süre dolmadan çek muhataba ibraz edilememekte ve çekte bir anlamda vade tanınmış olmaktadır. Ayrıca çek bedelinin ödenmemesi hâlinde düzenleyen hakkında idari yaptırım uygulanması da çekin diğer kambiyo senetlerinden ayrılan yönüdür. Türk Ticaret Kanunu m. 780 uyarınca bir çekin geçerli olabilmesi için belirli şekil şartlarını taşıması gerekir. Bu şartlar; senet metninde 'çek' kelimesi (başka dilde yazılmışsa o dildeki karşılığı), kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale, ödeyecek kişinin (muhatabın) ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod olarak sıralanmaktadır. Poliçede 8, bonoda 7 ve çekte 8 adet şekil şartı bulunmaktadır. ÇekK m. 2/7 hükmü gereğince çek defterinin her bir yaprağına çek hesabının numarası, şubenin adı, hesap sahibinin adı-soyadı veya unvanı, vergi kimlik numarası, çekin basıldığı tarih, gerçek kişiler için T.C. kimlik numarası, tüzel kişiler için MERSİS numarası ve hesap sahibi ile düzenleyen farklı ise düzenleyenin T.C. kimlik numarası yazılır. Tacir olan ve olmayan kişiler ile hamiline düzenlenecek çekler açıkça ayırt edilebilecek biçimde bastırılır ve hamiline çekler için ayrı hesaplar açılır. Çekte poliçeden farklı olarak lehtar ve vade zorunlu şekil şartı değildir. Bonodan farklı olarak ise muhatabın adı zorunlu bir unsur olarak aranırken, lehtar ve vade aranmaz. Ancak yeni düzenlemelerle birlikte çekte seri numarası ve karekod zorunlu hâle getirilmiştir. Türk Ticaret Kanunu'ndaki temel unsurları taşımak kaydıyla, çekin ek koşullara aykırı olması kural olarak çekin geçerliliğini etkilemez (ÇekK m. 2/9). Çekte bazı unsurların bulunmaması durumunda kanuni tamamlayıcı kurallar devreye girer. Örneğin ödeme yeri belirtilmemişse, muhatabın ticaret unvanı yanında gösterilen yer ödeme yeri sayılır; birden fazla yer varsa ilk gösterilen yer geçerlidir. Hiçbir açıklık yoksa çek muhatabın merkezinin bulunduğu yerde ödenir (TK m. 781/2). Düzenlenme yeri gösterilmemiş olan çek ise düzenleyenin adı yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır (TK m. 781/3). Öte yandan çekte öngörülen faiz şartı yazılmamış sayılır (TK m. 786). Çek görüldüğünde ödendiği için kanun koyucu bankaya ibrazı belirli sürelerle sınırlandırmıştır. TK m. 796 hükmüne göre; bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse 1 ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çeklerde ise düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise 1 ay, ayrı kıtalarda ise 3 ay içinde ibraz şartı aranır. Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz'e sahili olan bir ülkede ödenecek çekler ile tam tersi durumlar aynı kıtada düzenlenip ödenmesi gereken çekler olarak kabul edilir. Kanuni ibraz süreleri, çekin üzerinde yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü işlemeye başlar. Hamilin bu süreler içinde çeki bankaya ibraz etmesi hakları bakımından son derece önemlidir. Çekten cayma işlemi ancak yasal ibraz süresi geçtikten sonra hukuki hüküm ifade eder (TK m. 799). Eğer çekten cayılmamışsa, muhatap banka ibraz süresinin geçmesinden sonra da çeki ödeyebilir. Çekten caymak hukuken mümkün olmakla birlikte, hamilin rızası olmadan bankanın çeki ödemekten yasaklanması (ödemeden men talimatı verilmesi) kural olarak mümkün değildir. Çekin zıyaı (kaybolması, çalınması vb.) hâlinde yapılması gereken tek yasal yol, mahkemeye müracaat ederek mahkeme aracılığıyla ödeme yasağı kararı verilmesini talep etmektir. Aksi takdirde keşidecinin tek taraflı talimatıyla bankanın ödemeyi durdurması ve çeki hükümsüz kılmasın imkan yoktur. Emre yazılı kıymetli evraklar ciro ve zilyetliğin devri yoluyla el değiştiri. Ciro, esasen bir kıymetli evrakın arka yüzüne veya arka yüzde yer kalmamışsa 'alonj' adı verilen ilave bir kağıda atılan imzedır (TK m. 683). Senedi ciro eden kişiye 'ciranta' denir. Ciroda senedin kime devredildiğinin yazılması zorunlu olmayıp sadece imza yeterlidir; alıcının adının yazılmadığı bu cirolara 'beyaz ciro' adı verilir. Alıcının adının imzanın önüne yazıldığı hâllerde ise 'tam ciro' söz konusu olur. Cironun hukuken geçerli olabilmesi için kayıtsız ve şartsız olması şarttır. Cironun bağlı tutulduğu her türlü şart yazılmamış sayılır; ayrıca kısmi ciro batıldır ve hamiline ciro beyaz ciro hükmündedir (TK m. 682). Ciro iki temel işlev görür: Bunlardan biri senedin haklarını devreden 'devir işlevi', diğeri ise cirantanın ödenmeme riskine karşı sorumlu olmasını sağlayan 'teminat işlevi'dir. Cironun devir işlevi gereği, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile poliçeden doğan bütün haklar yeni hamile devrolunur (TK m. 684/1). Teminat işlevi gereği ise aksi kararlaştırılmadıkça ciranta, poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur (TK 685/2). Senedi ciro eden kimse, devrettiği kişiye ve kendinden sonra gelenlere karşı bedeli ödeme borcu altına girer; asıl borçlu ödemezse ciranta müteselsilen sorumlu olur. Ciranta, senedi ciro ederken cirosunun yanına 'senet bedelinin ödenmesinden sorumlu olmayacağı' yönünde bir sorumsuzluk kaydı düşebilir; bu durumda sorumlu olmaz. Benzer şekilde ciranta poliçenin tekrar ciro edilmesini yasaklayabilir (ciro yasağı). Emre yazılı senedi elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı birbirine bağlı kesintisiz cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır (TK m. 686/1). Kambiyo senetlerinde bedelin ödenmesi, aval verilmesi suretiyle kısmen veya tamamen teminat altına alınabilir (TK m. 700/1). Aval vermek amacıyla senedi imzalayan kişi, kimin lehine aval verdiyse tıpkı o kişi gibi senet bedelinin ödenmesinden diğer borçlularla birlikte müteselsilen sorumlu olur (TK m. 702). Günlük ticari hayatta şirket borçlarında şirket pay sahiplerinin ya da yöneticilerinin senet arkasına aval veren olarak imza atması sıklıkla görülür. Aval şerhi poliçe veya alonj üzerine 'aval içindir' veya eş anlamlı başka bir ibareyle yazılır ve aval veren tarafından imzalanır. Muhatap veya düzenleyenin imzaları hariç olmak üzere, kambiyo senedinin ön yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır. Senedin arka yüzüne atılan yalın imza ise ciro hükmündedir. Kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyen için verilmiş sayılır ve düzenleyen dahil senetle borç altına giren herkes lehine verilebilir. Vadede poliçe veya bono ödenmemişse hamil, cirantalara, düzenleyene ve poliçe dolayısıyla taahhüt altına girmiş olan diğer kişilere başvurma hakkına sahiptir (TK m. 713). Ödememenin gerçekleştiği, noter vasıtasıyla düzenlenen resmî bir belge olan 'ödememe protestosu' ile belirlenmelidir (TK m. 714/1). Protesto, başvuru hakkının kullanılabilmesi için kritik bir öneme sahiptir. Kambiyo senedini düzenleyen, ciro eden veya aval veren kişiler hamile karşı müteselsil borçlu sıfatıyla sorumludurlar (TK m. 724). Hamil, borçluların sıralamasıyla bağlı olmaksızın her birine, bazılarına veya hepsine birden başvurabilir. Senetten dolayı borç altına girmiş olup borcu ödemiş bulunan herkes aynı başvurma hakkını kullanabilir. Hamil borçlulardan yalnız birine başvurmakla diğer borçlulara karşı haklarını kaybetmez.