Ünite 6: Ticaret Sicili, Ticaret Unvanı ve İşletme Adı, Marka

Ticaret Sicilinin Yasal Denetim Mercii

Ticaret sicili, Gümrük ve Ticaret Bakanlığının (güncel adıyla Ticaret Bakanlığı) gözetim ve denetimi altında ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları bünyesinde kurulan ticaret sicili müdürlükleri tarafından tutulmaktadır.

Sicil Kayıt Hatalarında Devletin Sorumluluğu

Ticaret sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur. Bu durum, sicil işlemlerinde hata yapılması durumunda vatandaşın zararının güvence altında olduğunu gösterir.

Tescil Başvurusunda 15 Günlük Yasal Süre

Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı sürece, tescili gereken bir işlemin veya olgunun gerçekleştiği tarihten itibaren tescil isteme süresi 15 gün olarak belirlenmiştir. Belge düzenlenmesine bağlı durumlarda süre o gün başlar.

Sicil Müdürlüğünün Kararına İtiraz Süresi

İlgililer, ticaret sicil müdürlüğünün tescil, değişiklik veya silinme istemleriyle ilgili verdiği kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren sadece 8 gün içinde asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilirler.

Anahtar Kavramlar

Ticaret SiciliTacirlerin ve ticari işletmelerin kayıt altına alındığı, Ticaret Bakanlığının gözetiminde ticaret odaları bünyesindeki müdürlükler tarafından tutulan resmi sicildir. Örneğin, bir limited şirketin kuruluşu bu sicile tescil edilir.

Müteselsil SorumlulukBirden fazla borçlunun borcun tamamından zincirleme ve müştereken sorumlu olması durumudur. Ticaret sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur.

Tescil İstem SüresiKanunda aksine hüküm bulunmadıkça, tescili gereken işlemlerin veya olguların gerçekleştiği (veya belgenin düzenlendiği) tarihten itibaren başlayan 15 günlük yasal başvuru süresidir.

Ticaret Sicilinin Aleniyeti (Açıklığı)Herkesin ticaret sicilinin içeriğini ve müdürlükteki belgeleri inceleyebilmesi, giderini ödeyerek onaylı suret alabilmesini sağlayan şeffaflık ilkesidir.

Ticaret Sicili Gazetesi İlanıTescil edilen hususların üçüncü kişiler hakkında hukuki sonuç doğurmaya başladığı anı belirleyen resmi gazete ilanıdır. Kayıtlar, ilanı izleyen iş gününden itibaren üçüncü kişilere karşı sonuç doğurur.

Ticaret UnvanıHer tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemlerde kullanmak ve belgelerini imzalamak zorunda olduğu resmi ad ve ayırt edici işarettir. Örneğin, 'Mehmet Yılmaz Nakliyat' gerçek kişi tacir unvanıdır.

Komandite OrtakKollektif veya komandit şirketlerde sorumluluğu sınırlanmamış, şirketin borçlarından malvarlığıyla sorumlu olan ve ticaret unvanında adının yer alması zorunlu/mümkün olan ortak türüdür.

Komanditer OrtakKomandit şirketlerde sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlı olan ortaklardır. Bu kişilerin adları ve soyadları komandit şirketlerin ticaret unvanında kesinlikle yer alamaz.

İşletme Adıİşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya ticari işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan ve tescil edilmesi gereken addır.

MarkaBir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerinkinden ayırt etmeyi sağlayan, kişi adları, sözcükler, şekiller ve sesler gibi unsurlardan oluşan tescilli ayırt edici işarettir. Örneğin, 'Arçelik' bir markadır.

Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK)Tescilli markaların hukuki korumasını düzenleyen ve Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki işlemleri kapsayan temel kanundur.

Tanınmış MarkaHalk arasında çok yüksek düzeyde bilinen ve ulaştığı ün sebebiyle başkaları tarafından farklı mal veya hizmetler için bile tescil ettirilemeyen üstün korumalı markadır. Örneğin, 'Ülker' markası buna örnek gösterilebilir.

Mutlak Ret NedeniSınai Mülkiyet Kanunu'nun 5. maddesinde sayılan, marka olamayacak veya ayırt edici niteliği bulunmayan işaretlerin Türk Patent tarafından resen reddedilmesini gerektiren hukuki engellerdir.

Rüçhan Hakkı (Öncelik Hakkı)Daha önce tescil ettirmemiş olsa bile, bir işareti tanıtıp meşhur hale getiren kişinin, sonradan aynı işareti marka olarak tescil ettiren kişiye karşı sahip olduğu öncelik ve hükümsüzlük talep etme hakkıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

İdari Para Cezası Yetkisi

Süresinde tescil isteminde bulunmayan ve kaçınma sebeplerini bildirmeyen kişiler, sicil müdürünün teklifi üzerine mahallin en büyük mülki amiri tarafından 1.000 Türk lirası idari para cezası ile cezalandırılır.

Unvanda 'Türk' ve 'Milli' Kelimelerinin Kullanımı

'Türk', 'Türkiye', 'Cumhuriyet' ve 'Milli' gibi milli değeri yüksek kelimeler bir ticaret unvanına ancak ve ancak Bakanlar Kurulu kararıyla konulabilir; aksi takdirde unvanda kullanılamaz.

Ticaret Unvanının Devir Kısıtı

Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez. Ancak bir ticari işletmenin devredilmesi durumunda, aksi açıkça kararlaştırılmamışsa unvan da devredilmiş sayılır ve alıcı unvanı kullanabilir.

Marka Tescil Kurumu

Tacirlerin ve işletmelerin kayıtlı olduğu ticaret sicilinden farklı olarak, markalar Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil edilir ve Sınai Mülkiyet Kanunu hükümleri uyarınca korunur.

Farklı Sektörlerde Aynı Marka İstisnası

Normal şartlarda 'yavuz' markası giyim eşyası için tescil edilmişse başka biri tarafından gıda ürünlerinde tescil ettirilebilir. Ancak bu kural tanınmış markalar (örneğin Ülker, Arçelik) için geçerli değildir.

Marka Hakkı Tecavüzünde Elkonulacak Araçlar

Marka hak tecavüzlerinde mahkeme; tecavüz oluşturan ürünlerin yanı sıra, bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz ve makineler gibi araçlara da diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde elkonulmasına karar verebilir.

Sınavda Dikkat Et

Ticaret sicilinin tutulmasından devlet ve ilgili odanın 'müteselsilen' sorumlu olduğunu unutmayın; bu kavram sınavda sıklıkla test edilir.
Tescil istem süresinin kural olarak '15 gün' olduğunu, itiraz süresinin ise tebliğden itibaren '8 gün' olduğunu karıştırmayın.
Sicil ilanının üçüncü kişilere etkisinin, ilan edildiği günü izleyen 'iş gününden' itibaren başladığı kuralına dikkat edin.
Komandit ve kollektif şirket unvanlarında 'komanditer' ortakların adının kesinlikle yer alamayacağını, sadece 'komandite' ortakların adının geçebileceğini unutmayın.
Ticaret unvanına 'Türk', 'Milli' gibi kelimelerin ancak Bakanlar Kurulu kararıyla konulabileceği istisnasını akılda tutun.
Ticaret unvanının işletmeden ayrı devredilemeyeceğini, ancak işletme devriyle birlikte unvanın da (aksi kararlaştırılmadıkça) devredilmiş sayılacağını zihninizde netleştirin.
Tescilli markaların SMK ile, tescilsiz ama maruf markaların ise TTK haksız rekabet hükümleriyle korunduğu ayrımını gözden kaçırmayın.