Sesli Özet
← Ünite 7

Ünite 7: Haksız Rekabet- Ticari Defterler — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. 1. ünitenin sesli özeti ücretsiz; bu ünitenin seslendirme metni de aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

Haksız rekabet hükümlerinin temel ve vazgeçilmez amacı, ticari hayata katılan tüm tarafların ortak menfaatine uygun olarak dürüst ve bozulmamış rekabet koşullarının tesis edilmesidir (Türk Ticaret Kanunu m. 54/1). Rakipler arasında ya da tedarikçiler ile müşteriler arasındaki ilişkileri doğrudan etkileyen aldatıcı, dürüstlük kuralına aykırı her türlü davranış ve ticari uygulama hukuka aykırı kabul edilmiştir. Haksız rekabet kuralları, rekabet hukuku kuralları ve rekabet yasağı hükümleri ile sıklıkla karıştırılmakta olup hukuki nitelikleri itibarıyla birbirinden tamamen ayrılmaktadır. Haksız rekabet kuralları, haksız ve hukuka aykırı fiilleri yasaklayarak bireylerin ve ticari şirketlerin korunmasını hedeflerken; rekabet hukuku kuralları bireysel menfaatleri değil, genel anlamda rekabet düzeninin sağlıklı işlemesini ve pazarı bozucu anlaşmaların engellenmesini amaçlar. Rekabet yasağı hükümleri ise bizzat kendiliğinden hukuka aykırı olmayan işlerin, aradaki özel hukuki ilişkiler gereği belirli kişilere yasaklanmasıdır. Örneğin, bir kişinin başka bir şirkette yönetici olması tek başına hukuka aykırı değilken, bir anonim şirketin yönetim kurulu üyesinin izin almadan başka bir rakip anonim şirkette de aynı görevi üstlenmesi rekabet yasağı kapsamında yasaklanmıştır. Türk Ticaret Kanunu'nun 55. maddesi, dürüstlük kuralına aykırı olarak gerçekleştirilen başlıca haksız rekabet hallerini ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Bu kapsamda başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek açıkça haksız rekabet teşkil eder. Tacirin kendi ticari işletmesi, işletme işaretleri, malları, fiyatları, stokları ve satış kampanyaları hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalar yapması ya da aynı yöntemlerle üçüncü kişileri rekabette haksız şekilde öne geçirmesi yasaktır. Ayrıca pay, diploma veya ödül almadığı hâlde bunlara sahipmiş gibi davranarak müstesna bir yeteneğe malik bulunduğu zannını uyandırmak da bu kapsamdadır. Müşterileri ek edimlerle sunumun gerçek değeri hakkında yanıltmak, karar verme özgürlüğünü saldırgan satış yöntemleriyle sınırlamak, başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak ve üretim veya iş sırlarını hukuka aykırı bir şekilde ifşa etmek dürüstlük kuralına aykırı başlıca eylemler arasında yer almaktadır. TK m. 56/1 hükmü gereğince, haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, mesleki itibarı veya ticari faaliyetleri zarar gören veya bu tür bir tehlikeyle karşılaşma ihtimali bulunan kimseler çeşitli hukuki koruma yollarına başvurabilirler. Bu kişiler fiilin haksız olup olmadığının tespitini ve haksız rekabetin men'ini (durdurulmasını) talep edebilirler. Ayrıca haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılması, yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesi ve tecavüzün önlenmesi için kaçınılmazsa araçların ve malların imhası istenebilir. Kusurun varlığı halinde zarar ve ziyanın tazmini ile Türk Borçlar Kanunu m. 58 koşullarında manevi tazminat talebinde bulunulması da mümkündür. Davacı sıfatı sadece doğrudan zarar gören tüccarlarla sınırlı olmayıp, ekonomik çıkarları zarar gören müşteriler, ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar, mesleki birlikler ve tüzüklerine göre tüketicileri koruyan sivil toplum kuruluşları ile kamusal kurumlar da belirli davaları açma yetkisine sahiptir. Mahkeme, davayı kazanan tarafın açık talebi üzerine, yargılama giderlerinin haksız çıkan taraftan tahsil edilmek suretiyle hükmün kesinleşmesinden sonra ilan edilmesine karar verebilir. İlanın şeklini ve kapsamını somut olayın özelliklerine göre mahkeme re'sen belirler. Haksız rekabet davalarında zamanaşımı süreleri oldukça sıkı kurallara bağlanmıştır. İlgili davalar, hak sahibinin bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her halükarda fiillerin doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Hukuki sorumluluğun ötesinde, haksız rekabet fiillerinin kasten işlenmesi durumunda cezai yaptırımlar da öngörülmüş olup, bu fiilleri işleyenler iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılabilmektedir. Her tacir, ticari defterleri tutmak ve işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini, her hesap dönemi sonuçlarını açıkça ortaya koymakla yükümlüdür (TK m. 64). Defterler, üçüncü kişi uzmanların makul bir sürede yapacakları incelemede işletmenin finansal durumu hakkında net fikir verebilecek düzenle tutulmalıdır. Tacirlerin tutmak zorunda olduğu temel ticari defterler yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteridir. Ayrıca anonim şirketler pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmak zorundayken; limited şirketler pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmak zorundadır. Yevmiye defteri, işlemlerin belgeye dayanılarak tarih sırasıyla madde halinde yazıldığı defterdir; defteri kebir bu bilgileri hesaplara tasnif ederek toplar; envanter defteri ise işletmenin açılışında ve dönem sonlarında varlık ve borçların teker teker kaydedildiği ciltli defterdir. Tacirler, ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, finansal tabloları, yıllık faaliyet raporlarını, ticari mektupları ve muhasebe kayıtlarının dayanağı olan tüm belgeleri sınıflandırılmış bir şekilde on yıl süreyle saklamakla yükümlüdür. Fiziki ortamda tutulan yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri ile şirket defterlerinin açılış onayları kuruluşta ve kullanılmadan önce noter tarafından yapılır. İzleyen dönemlerde açılış onayları dönemin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar yaptırılırken, yevmiye defterinin kapanış onayı altıncı ayın sonuna, yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı ise birinci ayın sonuna kadar yaptırılır. Defterler ve kayıtlar Türkçe tutulmak zorundadır. Yazımlar eksiksiz, doğru ve zamanında yapılmalı; hiçbir kayıt önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde çizilip değiştirilememelidir. Defterlerin afet veya hırsızlık gibi nedenlerle zıyaa uğraması halinde tacir, 15 gün içinde mahkemeden belge isteyebilir. Cari hesap, iki kişinin herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kaleme alarak borç ve alacak şekline dönüştürmesi ve hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebilmelerini sağlayan bir sözleşmedir. Ticari hayatın akışını hızlandıran ve ödemeleri kolaylaştıran cari hesap ilişkisinin hukuken geçerli olabilmesi için mutlaka yazılı şekilde yapılması şarttır. Yazılı yapılmayan cari hesap sözleşmeleri geçersiz kabul edilir.