İnfografik
← Ünite 8
Ticaret Hukuku

Ünite 8: Tacir Yardımcıları – Ticari Faaliyetlere Aracı Olanlar

Ticari Temsilcilik Tescilinin Hukuki Niteliği
İşletme sahibi ticari temsilcilik yetkisini ticaret siciline tescil ettirmek zorunda olsa da, bu tescil kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Tescil yapılmamış olsa bile kişi fiilen temsilci gibi hareket ediyorsa tacir sorumludur.
Ticari Temsilcinin Taşınmaz Yetkisi
Ticari temsilci işletmenin amacına giren her türlü olağan işlemi yapabilirken, taşınmazları devretmek veya bir hak ile sınırlandırmak için açıkça yetkili kılınmış olması şarttır.
İmza Sınırlandırmasının Üçüncü Kişilere Etkisi
Ticari temsil yetkisi birden çok kişinin birlikte imza atması koşuluyla sınırlandırılabilir; ancak bu tür sınırlamalar ticaret siciline tescil edilmedikçe iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Perakende Satış İşletmelerinde Hizmetlilerin Yetkileri
Toptan veya perakende satış yapan işletmelerin hizmetlileri, yazıyla aksine duyuru yapılmadıkça alışılmış satış işlemlerini yapmaya, fatura imzalamaya ve ayıp bildirimlerini kabul etmeye yetkilidir.

Anahtar Kavramlar

Tacir YardımcısıTicari faaliyetlerin yürütülmesinde tacirin hizmetinden yararlandığı veya onunla işbirliği yapan, bağımlı ya da bağımsız olarak ikiye ayrılan kişilerin genel adıdır. Örneğin, ticari temsilci bağımlı bir tacir yardımcısıyken, acente bağımsız bir tacir yardımcısıdır.
Ticari Temsilci (Mümessil)İşletme sahibinin ticari işletmeyi yönetmek ve ticaret unvanı altında kendisini temsil etmek üzere açıkça veya örtülü olarak yetki verdiği kişidir. İşletmenin amacına giren her türlü işlemi özel yetkiye gerek olmaksızın yapabilir.
Ticari VekilTicari temsilcilik yetkisi olmaksızın, işletmeyi yönetmek veya bazı işlerini yürütmek için yetkilendirilen kişidir. İşletmenin alışılmış bütün işlemlerini kapsar ancak ödünç alma veya kambiyo taahhüdünde bulunma gibi işlemler için açık yetki gerekir.
PazarlamacıSürekli olarak bir ticari işletme sahibi işveren hesabına ve işletmenin dışında her türlü işlemin yapılmasına aracılık etmeyi veya sözleşme yapmayı üstlenen bağımlı tacir yardımcısıdır.
AcenteBağımlı bir konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir bölgede sürekli olarak ticari sözleşmelere aracılık eden veya bunları tacir adına yapmayı meslek edinen bağımsız aracıdır.
İnhisar (Tekel Hakkı)Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkilin aynı bölgede başka acente atayamaması ve acentenin de aynı bölgede rakip işletmelere aracılık edememesi durumudur.
Denkleştirme İstemiAcentelik veya tek satıcılık sözleşmesi sona erdikten sonra, acentenin kazandırdığı müşteri çevresi sayesinde müvekkil menfaat elde etmeye devam ediyorsa ve hakkaniyet gerektiriyorsa acentenin talep edebileceği tazminattır.
Simsarlık SözleşmesiSimsarın taraflar arasında sözleşme kurulması imkânını hazırlamayı veya aracılık etmeyi üstlendiği ve sözleşme kurulduğunda ücrete hak kazandığı sözleşmedir. Örnek olarak günlük hayattaki emlakçılık gösterilebilir.
Evlenme SimsarlığıEvlenmeye aracılık etme faaliyetidir ve kanunen borç doğurmayan (eksik borç) bir işlem olduğundan, evlenme simsarlığından doğan ücret hakkında dava açılamaz ve takip yapılamaz.
Komisyon SözleşmesiKomisyoncunun ücret karşılığında, kendi adına ve vekâlet verenin hesabına kıymetli evrak ve taşınırların alım veya satımını üstlendiği sözleşmedir.
Özen BorcuKomisyoncuya gönderilen eşyanın açıkça ayıplı olması durumunda, taşıyıcıya karşı hakların korunması, zararın tespit ettirilmesi ve eşyanın korunması için komisyoncunun göstermek zorunda olduğu hukuki özen yükümlülüğüdür.
Tek Yetkili Satıcı (Distribütör)Üretici veya dağıtıcıdan aldığı malları kendi ad ve hesabına satan, tüm ticari riski üzerine alan ve üreticiyi temsil etme yetkisi bulunmayan bağımsız aracıdır.
Bağımlı Tacir YardımcılarıTicari işletme bünyesinde çalışan ve tacirin talimatlarına bağlı olan ticari temsilci, ticari vekil ve pazarlamacı gibi tacir yardımcıları grubudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Acentenin Sözleşme Yapma Yetkisi Sınırı

Acente, Türk Ticaret Kanunu gereğince özel ve yazılı bir yetki almadığı sürece müvekkili (tacir) adına sözleşme yapma yetkisine sahip değildir, sadece aracılık eder.

Acente Denkleştirme Tazminatının Üst Sınırı

Acentenin talep edebileceği denkleştirme tazminatı, son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz; sözleşme daha kısaysa o dönem esas alınır.

Taşınmaz Simsarlığı Şekil Şartı

Borçlar Kanunu hükümlerine göre taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmelerinin geçerli olabilmesi için mutlaka yazılı şekilde yapılması zorunludur.

Evlenme Simsarlığında Dava Yasağı

Borçlar Kanunu m. 524 hükmü gereğince, evlenme simsarlığından doğan ücret alacakları için mahkemelerde dava açılamaz ve icra takibi yapılamaz.

Komisyoncunun Ayıplı Mal Bildirim Yükümlülüğü

Satılmak üzere gönderilen eşya açıkça ayıplı ise komisyoncu, taşıyıcıya karşı hakların korunması ve zararın tespiti için gerekenleri hemen yapmak ve vekâlet vereni bilgilendirmek zorundadır.

Tek Yetkili Satıcının Ad ve Hesap Durumu

Tek yetkili satıcı (distribütör), diğer bazı aracılardan farklı olarak kendi ad ve hesabına hareket eder; üreticiyi temsil etmez ve ürünlerle ilgili tüm ticari riski kendi taşır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ticari temsilcinin tescilinin kurucu değil açıklayıcı olduğunu unutmayın; sınavda 'tescil edilmezse temsilci olamaz' şıkları yanıltmacadır.
  • Ticari temsilcinin taşınmaz devri için özel yetki gerektirdiğini, kambiyo taahhüdü için ise ek yetkiye gerek olmadığını mutlaka karıştırarak sorarlar, dikkat edin.
  • Acentenin kendi adına sözleşme yapamayacağını, bunun için özel ve yazılı yetki gerektiğini iyi kavrayın.
  • Simsarın sözleşmeye taraf olmadığını, sadece tarafları bir araya getirdiğini (imza atmadığını) unutmayın.
  • Evlenme simsarlığından doğan ücretler için dava açılamayacağı ve takip yapılamayacağı kuralı sınavda sıkça sorulan istisnai bir bilgidir.
  • Komisyoncunun 'kendi adına ve vekâlet verenin hesabına' hareket ettiğini, tek yetkili satıcının ise 'kendi ad ve hesabına' hareket ettiğini karşılaştırmalı olarak öğrenin.
  • Denkleştirme isteminin (TK m. 122) acentelik ve tek satıcılık sözleşmelerinin sona ermesinde uygulandığını ve önceden vazgeçilemeyeceğini unutmayın.