Ünite 7: Ücret Farklılıkları — Önemli Kavramlar

Adam Smith tarafından öne sürülen; işgücü piyasasında tam bilginin varlığı ve hareketlilik sayesinde, farklı istihdam koşullarının parasal ve parasal olmayan tüm avantajlarının uzun dönemde eşitleneceğini savunan teoridir. Örneğin, en az tercih edilen kömür madeni işi ile temiz hastane işi arasındaki dezavantajlar ücretler yoluyla dengelenir.

Kabul edilemez veya olumsuz çalışma koşullarına sahip işlerde çalışan işçilere, bu dezavantajlara katlanmalarının karşılığı olarak ödenen ekstra ücret artışıdır. Metindeki örneğe göre, kirli ve gürültülü Y işyerinin temiz X işyerine kıyasla işçi çekebilmek için saatlik ücretini 5 TL'den 5.5 TL'ye çıkarması bu duruma örnektir.

Firmaların işçilerine piyasa denge ücretinin üzerinde ödeme yaparak emek verimliliğini artırmasının, artan kârlar sayesinde maliyetleri fazlasıyla telafi edeceğini savunan teoridir. Örneğin Ford Motor şirketinin günlük ücretleri 5 dolara çıkararak kayıpları azaltıp verimliliği %51 artırması etkin ücretin bir uygulamasıdır.

İşçilerin çalışma çabasını tam olarak izlemenin maliyetli olduğu durumlarda, firmaların piyasa ücretinin üzerinde ödeme yaparak işçinin işini kaybetme maliyetini artırması ve böylece kaytarma davranışını engellemesini öngören etkin ücret modelidir.

Yüksek işgücü devir hızının getirdiği işe alma ve eğitim maliyetlerini azaltmak amacıyla firmaların göreceli olarak yüksek ücret ödemesini savunan modeldir. Bu sayede işçilerin mevcut işten ayrılma maliyeti artırılarak devir hızı düşürülür.

Firmaların işçilerin kabiliyetleri hakkında tam bilgiye sahip olmadığı durumda, daha yüksek ücret teklif ederek başvuru havuzundan en nitelikli ve yüksek kabiliyetli işçileri çekebileceğini öngören etkin ücret teorisi yaklaşımıdır.

İşçi çaba seviyelerinin ve verimliliğinin işverenin kendisine adilane davrandığı inancına dayandığını savunan modellerdir. Akerlof'un hediye-takas yaklaşımına göre, firma yüksek ücret 'hediyesi' sunar, işçi de artan çaba ve sadakat 'hediyesi' ile karşılık verir.

Sendikalılaşma ve kolektif eylem tehdidiyle karşılaşan sendikasız firmaların, endüstriyel barışı korumak ve toplu pazarlıktan kaçınmak amacıyla rekabetçi düzeyin üzerinde ücret ödemesini açıklayan modeldir.

Birey veya bireylerin sahip olduğu bilgi, beceri, kabiliyet, eğitim ve öğrenim stokudur. Fiziki sermayeden farklı olarak devir edilemeyen beşeri sermaye, yatırım yapıldığında bireylerin marjinal verimliliğini ve dolayısıyla kazançlarını artırır.

İşgücü piyasasının hem işçi risk tercihleri hem de işveren maliyet yapılarını birlikte ele alarak, yaralanma riski gibi çok boyutlu iş özelliklerinin örtülü piyasa fiyatlarını ve işçi-işveren eşleşmesini açıklayan teoridir.

İşçiler açısından aynı fayda düzeyini sağlayan farklı ücret ve yaralanma riski kombinasyonlarını gösteren, risk bir kötü özellik olduğu için yukarıya doğru dik uzanan eğridir. Riske karşı hassas olan işçilerin kayıtsızlık eğrileri daha diktir.

İşverenler açısından aynı kâr seviyesini sağlayan farklı ücret ve yaralanma riski kombinasyonlarını gösteren aşağıdan konkav eğrilerdir. Güvenlik harcamalarının azalan marjinal getirisini yansıtır.