Ünite 6: Kültür ve Unsurları

Kroeber ve Kluckhohn Araştırması

1950'li yıllarda kültür tanımlarını inceleyen araştırmacılar, 164 farklı kültür tanımına ulaşmışlardır. Bu çalışma, kültürün tek ve mutlak bir tanımının yapılamayacağının en somut kanıtıdır.

Sir Tylor'ın Kültür Tanımı

19. yüzyılda yaşamış olan Sir Tylor, kültürü bilgi, inanç, sanat, ahlak ve hukuktan oluşan karmaşık bir bütün olarak tanımlamıştır. Bu tanım, sosyal bilimlerde kültürün kapsamını belirleyen ilk temel tanımlardan biridir.

Hofstede'in 'Yazılım' Tanımı

Hofstede, kültürü 'insan zihninin yazılımı' olarak tanımlamıştır. Bu metafor, 20. yüzyılın bilgisayar teknolojisiyle gelişmiş olup, kültürün zihni nasıl biçimlendirdiğini açıklar.

Kagarlitski'nin Gözlemi

Kagarlitski, 1995 yılında Johannesburg'da bir arkadaşının evinde, kendi oğlunun Moskova'daki odasıyla tıpatıp aynı poster ve oyuncakları görmüş ve şaşırmıştır. Bu, küreselleşmenin yarattığı ortak kültürleşmeye somut bir örnektir.

Anahtar Kavramlar

Kültürİnsanın toplumun bir üyesi olarak elde ettiği bilgi, inanç, sanat, hukuk ve alışkanlıkların karmaşık bütünüdür. Hofstede'e göre bu, 'insan zihninin yazılımı' olarak tanımlanır.

AlgılamaBireyin dış dünyadan gelen uyaranları biyolojik özelliklerinin yanı sıra kültürel birikimiyle yorumlamasıdır. Örneğin, beyaz rengin bazı kültürlerde saflığı, bazılarında ise ölümü simgelemesi algılamanın kültürel farkıdır.

KültürleşmeBireyin yeni bir kültürü öğrenme ve ona uyum sağlama sürecidir. Örneğin, bir işe yeni başlayan çalışanın örgüt kültürünü benimsemesi bir kültürleşmedir.

OryantasyonÖrgüte yeni katılan çalışanların işe ve örgüt yapısına alıştırılması sürecidir. Bu süreç, çalışanın sosyalleşmesini ve kültürleşmesini sağlar.

ToplumsallaşmaToplumun, yeni katılan bireyleri kendi kuralları çerçevesinde zihinsel olarak hazırlaması ve kendi yapısına uygun bireyler yetiştirmesi sürecidir.

AsimilasyonKültürleşmenin bir türü olup, baskın bir kültürün diğer kültürleri yok ederek kendi içinde eritmesidir (A+B+C=A).

Kültürel ÇoğulculukFarklı kültürlerin bir arada bulunduğu bir ortamda her kültürün kendi özgünlüğünü ve varlığını korumasıdır (A+B+C=A+B+C).

DeğerlerKültürün üyelerine neyin doğru neyin yanlış olduğunu gösteren, davranışları yönlendiren temel yargılardır. Örneğin, bir yöneticinin sahip olması gereken özellikler o toplumun değerleri tarafından belirlenir.

İnançlarDünyaya ilişkin paylaşılan fikirler ve dünya görüşüdür. Sadece dini değil, siyasal ideolojileri de kapsar.

SembollerBelirli durumları veya olayları temsil eden kodlardır. Türkiye'de yere düşen ekmeği öpüp başa koymak, saygıyı temsil eden bir semboldür.

Dilİletişimin temel aracı olmasının yanı sıra dünyayı algılama biçimini belirleyen bir filtredir. Örneğin, bazı dillerde gelecek zaman kalıbının olmaması, o dili konuşanların zaman algısını etkiler.

Sapir-Whorf HipoteziDilin yapısının düşünce biçimlerini etkilediğini ve farklı dilleri konuşan kişilerin gerçeklik algılarının farklılaştığını savunan hipotezdir.

NormlarSosyal etkileşime yön veren yazılı olmayan davranış kodlarıdır. Selamlaşmak için el sıkışmak bir halk yordamı normudur.

TabularToplumsal anlamda hoşa gitmeyen ve genellikle kutsal kabul edilen değerlere dayanan yasaklardır. Ensest ilişki buna en bilinen örnektir.

Güç MesafesiHofstede'in boyutlarından biri olup, bireyler arası ilişkilerde toplumsal statünün ve hiyerarşinin etki derecesidir.

Bireyci-ToplulukçuBireyin kendisini topluluktan ayrı mı yoksa bir parçası mı gördüğüne dair kültür boyutudur. Bireyci kültürde kişisel menfaatler ön plandadır.

Erkek-Dişi KültürHofstede'in boyutlarından biri olup, girişimcilik ve maddeciliğin (erkek) veya insan ilişkileri ve şefkatin (dişi) ön planda olmasıdır.

Belirsizlikten KaçınmaKişilerin belirsizliğe, risklere ve yeniliğe karşı gösterdikleri tepkilerin derecesidir.

Kültür PsikolojisiKültürlerin üyelerinin psikolojik süreçlerini nasıl yansıttığını ve biçimlendirdiğini inceleyen psikoloji alt dalıdır.

ÖrfGenellikle dini kurallardan kaynaklanan, toplumda iyi ve doğru olarak kabul edilen davranış kalıplarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hofstede'in 1980 Araştırması

Hofstede, 'Kültürün Sonuçları: Çalışmaya İlişkin Değerlerde Uluslararası Farklılıklar' adlı kitabını 1980'de yayınlamıştır. Bu çalışma, çalışma yaşamında kültürün etkisini inceleyen en önemli araştırmalardan biridir.

İbranice ve Cinsiyet Algısı

İbranicede fiil çekimlerinin cinsiyete göre değişmesi, bu dili konuşanların dünyayı cinsiyet ayrımı üzerinden daha yoğun algılamalarına neden olmaktadır.

Nuer Kabilesi ve Dil

Afrika'daki Nuer kabilesinin yaşamları büyükbaş hayvanlara dayalı olduğu için, dillerinde büyükbaş hayvanları betimlemek için 400'den fazla kelime bulunmaktadır.

Wundt'un Kültür Çalışmaları

Psikolojinin kurucusu Wundt, 1900-1920 yılları arasında insan zihni üzerindeki kültürel etkileri inceleyen 10 ciltlik bir çalışma hazırlamıştır.

Japon ve Amerikalı Yöneticiler

Honda'nın kurucu ortağı Fujisawa, Japon ve Amerikalı yöneticilerin %95 oranında aynı olduğunu ancak önemli hususlarda tamamen farklılaştıklarını belirtmiştir.

Hofstede'in 6 Kültür Boyutu

Hofstede, araştırmalarını zamanla genişleterek; bireyci-toplulukçu, erkek-dişi, belirsizlikten kaçınma, güç mesafesi, kısa/uzun dönem yönelimi ve müsamaha/kısıtlama olmak üzere 6 boyuta ulaşmıştır.

Oryantasyon Eğitimlerinin Etkisi

Araştırmalar, oryantasyon programlarının uygulandığı işyerlerinde çalışanların iş tatmininin arttığını ve ilk altı ayda işten ayrılma eğilimlerinin düştüğünü göstermektedir.

Beyaz Rengin Sembolizmi

Beyaz renk Türk kültüründe temizlik ve ululuk ifade ederken, bazı Doğu toplumlarında matem ve ölümün sembolüdür; bu, kültürün algı üzerindeki etkisinin somut bir örneğidir.

Sapir-Whorf Hipotezi

Dilin insanlara belirli bir bakış açısı empoze ettiğini ve düşünce süreçlerini filtrelediğini savunan, dilbilim ve psikoloji alanındaki önemli bir hipotezdir.

Sigara İçilmez Levhası

Kırmızı bir daire ve çapraz çizgi içeren bu levha, sigara kavramını bilmeyen birine hiçbir anlam ifade etmez; bu, sembollerin kültür tarafından öğrenilmesi gerektiğini gösterir.

Sınavda Dikkat Et

Kültürün tek bir tanımı olmadığını unutmayın; sınavda 'Kroeber ve Kluckhohn'un 164 tanım' vurgusuna dikkat edin.
Hofstede'in 6 boyutunu ezberleyin; özellikle 'erkek-dişi' ve 'güç mesafesi' tanımları sıkça sorulur.
Kültürleşme formüllerini (A+B+C=A gibi) tablo üzerinden mutlaka çalışın, sınavda formül sorusu çıkabilir.
Dilin sadece iletişim aracı değil, bir 'filtre' olduğunu ve Sapir-Whorf Hipotezi ile bağlantılı olduğunu hatırlayın.
Oryantasyonun bir kültürleşme süreci olduğunu ve iş tatminini artırdığını unutmayın.
Kültürün 5 temel öğesini (Değer, İnanç, Sembol, Dil, Norm) karıştırmayın; her birinin işlevini metinden tekrar okuyun.