İnfografik
← Ünite 10
İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 10: Fiziksel Risk Etmenleri

1945 - 1987 Yılları Arasındaki Nükleer Kazalar
Bu tarihler arasında dünya genelinde özenli önlemlere rağmen 285 nükleer reaktör kazası rapor edilmiştir. Bu kazalar sonucunda 1350'den fazla insan yüksek dozda radyasyona maruz kalmış ve 33 ölümcül olay gerçekleşmiştir.
Radyasyon Görevlileri İçin 5 Yıllık Doz Sınırı
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği uyarınca, radyasyon görevlilerinin maruz kalacağı etkin doz ardışık beş yılın toplamında 100 mSv'i, herhangi bir tek yılda ise 50 mSv'i geçemez.
18 Yaş Sınırı ve Stajyerlerin Doz Limitleri
18 yaşını doldurmamış kişiler radyasyon kaynaklı işlerde çalıştırılamaz. Eğitim amaçlı 16-18 yaş arası stajyerler için yıllık etkin doz sınırı 6 mSv olarak belirlenmiştir.
IARC Grup 2B Sınıflandırması
Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 2001 yılında son derece düşük frekanslı (ELF) manyetik alanları 'Grup 2B' yani 'insanlar için muhtemelen kanserojen' olarak sınıflandırmıştır.

Anahtar Kavramlar

Denetimli AlanlarRadyasyon görevlilerinin giriş çıkışlarının özel denetime tabi olduğu ve ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10'undan fazlasına maruz kalabilecekleri alanlardır.
Gözetimli AlanlarYıllık doz sınırlarının 1/20'sinin aşılma ihtimali olup 3/10'unun aşılması beklenmeyen, kişisel dozimetre gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlardır.
Eşdeğer DozRadyasyonun türüne ve enerjisine bağlı olarak doku veya organda soğurulmuş dozun, radyasyon ağırlık faktörü ile çarpılmış halidir; birimi Sievert (Sv) olarak ifade edilir.
Etkin Dozİnsan vücudunda ışınlanan tüm doku ve organlar için hesaplanmış eşdeğer dozların, her organın doku ağırlık faktörleri ile çarpılarak toplanmasıyla elde edilen dozdur; birimi Sievert'tir.
Yarı ÖmürBir radyoaktif maddenin başlangıçta mevcut olan atom sayısının, radyoaktif bozunma sonucu yarıya inmesi için geçen karakteristik süredir.
Biyolojik Yarı ÖmürCanlı dokuya veya organizmaya verilen radyoaktif bir maddenin, biyolojik süreçler ve boşaltım yoluyla vücuttan yarısının atılması için geçen süredir.
Efektif (Etkin) Yarı ÖmürRadyoaktif maddenin vücutta etkili olduğu süredir; fiziksel yarı ömür ile biyolojik yarı ömrün ortak fonksiyonuna bağlı olarak hesaplanır.
Lineer Enerji Transferi (LET)Radyasyonun soğurucu ortam içinde katettiği birim yol boyunca ortama aktardığı enerji miktarını ve kalitesini ifade eden parametredir.
Relatif Biyolojik Etkinlik (RBE)Eşit dozlardaki farklı iyonizan radyasyon türlerinin canlı organizma üzerinde aynı biyolojik etkiyi göstermemesi durumunu açıklayan katsayıdır.
ALARA (As Low As Reasonably Achievable)Ekonomik ve sosyal faktörler hesaba katılarak, iyonizan radyasyon dozlarının mantıklı olarak alınabilecek en düşük düzeyde tutulmasını öngören optimizasyon ilkesidir.
Özgül Soğurma Hızı (SAR)Elektromanyetik dalgalara maruz kalan vücut dokularının birim kütlesi başına yuttuğu elektromanyetik enerji gücünü gösteren değerdir; birimi W/kg'dır.
Geçici Eşik Kayması (GEK)Yüksek şiddette gürültüye maruz kaldıktan sonra kulak işitme eşiğinde meydana gelen ve maruziyet bittikten sonra zamanla düzelen geçici işitme kaybıdır.
Kalıcı Eşik Kayması (KEK)Gürültü maruziyeti sonucu kokleadaki tüy hücrelerinin geri dönüşsüz hasar görmesiyle oluşan, dinlenmeyle düzelmeyen kalıcı işitme kaybıdır.
Akustik ÇentikGürültüye bağlı işitme kaybının tipik olarak ilk başladığı ve odyogramda 4000 Hz (4 kHz) frekansında görülen belirgin düşüş grafiğidir.
PresbiakuziYaşlanmaya bağlı olarak iç kulaktaki yapıların yıpranması sonucu ortaya çıkan, ilerleyici ve fizyolojik işitme kaybı tablosudur.
El-Kol TitreşimiEl aletlerinden el-kol sistemine aktarıldığında damar, kemik, eklem, sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşimdir.
Bütün Vücut TitreşimiVücudun tümüne aktarıldığında çalışanın sağlık ve güvenliği için risk oluşturan, özellikle bel bölgesinde rahatsızlık ve omurgada travmaya yol açan titreşimdir.
Vibrasyona Bağlı Beyaz Parmak (VBP)El-kol titreşimi maruziyeti nedeniyle parmaklardaki kılcal damarların spazm yapması sonucu oluşan, parmaklarda beyazlaşma ve uyuşmayla seyreden dolaşım bozukluğudur.
Dekompresyon HastalığıYüksek basınçtan alçak basınca hızlı geçişte, dokularda çözünmüş olan azot gazının kabarcıklar oluşturarak damarları tıkamasıyla oluşan tablodur.
AklimatizasyonSıcak veya soğuk gibi ekstrem çevre koşullarına sürekli maruz kalma sonucunda vücutta meydana gelen faydalı fizyolojik uyum sürecidir.
Yaş-Hazne Glob Sıcaklığı (WBGT)İş sağlığı ve güvenliğinde termal konfor ve ısı stresini ölçmek için kullanılan; yaş hazne, glob ve kuru hazne sıcaklıklarının ağırlıklı ortalamasıdır.
Sıcak ÇarpmasıVücut iç sıcaklığının 40.6 °C'nin üzerine çıkması, terlemenin durması ve merkezi sinir sistemi bozukluklarıyla karakterize ölümcül acil tıbbi durumdur.
HipotermiSoğuk ortama maruz kalma sonucu vücut iç (derin) sıcaklığının 35 °C'nin (95 °F) altına düşmesiyle karakterize tehlikeli klinik tablodur.
Soğuk IsırmasıAşırı soğuk nedeniyle ekstremiteler, kulak ve burun gibi uç dokuların donması sonucu oluşan, doku nekrozuna yol açabilen lokal hasardır.
PerniosisNemli ve soğuk ortamlarda donma olmaksızın oluşan, özellikle el ve ayak parmaklarında kaşıntılı, morumsu papüllerle seyreden lokal cilt reaksiyonudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Elektromanyetik Dalgalarda 4 Watt/kg SAR Standardı

İnsan vücut sıcaklığını ortalama 1 °C artıran elektromanyetik enerji yutulma düzeyi kilogram başına 4 Watt olarak saptanmıştır. Bu değerin 1/50'si olan 0.08 W/kg genel halk için güvenlik sınırı kabul edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Gürültü sınır değerlerinde kulak koruyucunun etkisi dikkate alınırken, eylem değerlerinde dikkate alınmadığına sınavda mutlaka dikkat edin.
  • Titreşim sınır ve eylem değerlerini el-kol ve tüm vücut için ayrı ayrı ezberleyin; el-kol sınır değeri 5 m/s², tüm vücut sınır değeri ise 1,15 m/s²'dir.
  • Sıcak çarpmasının ayırt edici klinik sınırının 40.6 °C (105 °F) iç vücut sıcaklığı olduğunu unutmayın, bu değer sorularda sıkça karşınıza çıkar.