Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İş Sağlığı ve Güvenliği Lisans Programı » İş Sağlığı ve Güvenliği

Ünite 13: Biyolojik ve Psikososyal Risk Etkenleri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Biyolojik Etkenler — Herhangi bir enfeksiyona, alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen mikroorganizmalar, hücre kültürleri ve insan parazitleridir. Sağlık, tarım ve laboratuvar çalışanlarında ciddi hastalıklara yol açabilirler.

Mikroorganizma — Genetik materyali eşleme veya aktarma yeteneğinde olan mikrobiyolojik canlılardır. Bakteriler, virüsler ve mantarlar bu sınıfa girer.

Hücre Kültürü — Çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin laboratuvar ortamında (in-vitro) yapay olarak geliştirilmesi sürecidir.

Grup 1 Biyolojik Etkenler — İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan, en düşük risk seviyesine sahip biyolojik etkenler grubudur.

Grup 2 Biyolojik Etkenler — İnsanda hastalığa neden olabilen, çalışanlara zarar verebilecek ancak topluma yayılma olasılığı olmayan, korunma ve tedavisi bulunan etkenlerdir. Örnek olarak Herpes Simplex verilebilir.

Grup 3 Biyolojik Etkenler — İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski bulunabilen ancak korunma ve tedavisi olan etkenlerdir. Örnek olarak Şarbon ve Tüberküloz verilebilir.

Grup 4 Biyolojik Etkenler — İnsanda ağır hastalıklara neden olan, topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavisi bulunmayan en tehlikeli gruptur. Örnek olarak Ebola ve Kırım-Kongo Hemorajik Ateşi verilebilir.

İkame (Substitüsyon) — Tehlikeli bir biyolojik etkenin veya prosesin, kullanım şartlarında daha az tehlikeli veya tehlikesiz olanla değiştirilmesi işlemidir. En öncelikli koruma yöntemidir.

Psikososyal Tehlike — İş tasarımının, örgütlenmesinin, yönetiminin ve çevresel koşullarının psikolojik, toplumsal veya fiziksel hasara yol açma potansiyeli taşıyan boyutlarıdır.

Stres — Organizmanın dengesini bozan, endişeye ve fizyolojik/psikolojik reaksiyonlara yol açan içsel veya dışsal uyaranların bütünüdür.

Mobbing — İşyerinde bir kişi veya grubun, başka bir çalışana psikolojik yolla, en az altı ay boyunca sistemli ve sürekli olarak uyguladığı baskı, bezdirme ve yıldırma davranışlarıdır.

Karoshi — Aşırı çalışmaya, yoğun iş stresine ve uykusuzluğa bağlı olarak gelişen ani kalp krizi veya beyin kanaması sonucu meydana gelen ölüm olgusudur.

Birincil Korunma — İşyerindeki stresi ve psikososyal riskleri daha kaynağındayken yok etmeyi amaçlayan, görev tanımlarını netleştiren ve örgütsel yapıyı düzenleyen en etkili korunma aşamasıdır.

İkincil Korunma — Çalışanların stresle başa çıkma becerilerini geliştirmek, stres belirtilerini fark etmelerini sağlamak amacıyla verilen eğitim ve programları kapsayan korunma aşamasıdır.

Üçüncül Korunma — Stres veya ruhsal bozukluklar nedeniyle işten uzaklaşan veya zarar gören çalışanların rehabilitasyonunu ve işe geri dönüşlerini kolaylaştırmayı hedefleyen profesyonel destek sürecidir.

Tehlike — İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeline sahip durum veya kaynaktır.

Risk — Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali ve bu ihtimalin yol açacağı şiddetin bileşkesidir (Risk = Olasılık x Şiddet).

Ramak Kala Olay — İşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde o an için herhangi bir zarar veya yaralanmaya yol açmayan olaydır.

Kabul Edilebilir Risk Seviyesi — Yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, işyerinde kayıp veya yaralanma oluşturmayacak düzeydeki düşük risk seviyesidir.

Ön Tehlike Analizi (PHA) — İşletmenin kurulum aşamasında veya yeni bir proseste tehlikeleri hızlıca belirlemek için geçmiş deneyim verilerini kullanan kalitatif bir risk değerlendirme yöntemidir.

HAZOP (Tehlike ve İşletilebilme Analizi) — Kimya endüstrisinde proses akışındaki sapmaları 'az, fazla, hiç' gibi anahtar kelimelerle analiz etmek için kullanılan çok disiplinli ve kalitatif bir risk değerlendirme metodudur.

FMEA (Olası Hata Türleri ve Etki Analizi) — Malzeme ve ekipman hatalarının sisteme etkisini olasılık, şiddet ve saptanabilirlik (RÖS = O x A x S) kriterleriyle sayısal olarak değerlendiren proaktif ve kantitatif bir yöntemdir.

Fine-Kinney Yöntemi — Risk değerini hesaplarken olasılık ve şiddet parametrelerinin yanına tehlikeye maruz kalma sıklığını (frekans) da dahil eden (Risk = O x A x F) kantitatif bir risk analiz yöntemidir.

ETA (Olay Ağacı Analizi) — Başlangıçtaki bir olaydan yola çıkarak tümevarım mantığıyla olası tüm sonuçları ve koruma sistemlerinin başarı/hata olasılıklarını değerlendiren karma bir yöntemdir.

FTA (Hata Ağacı Analizi) — İstenmeyen nihai bir hatadan (örneğin patlama) başlayarak tümdengelim mantığıyla bu sonuca yol açan kök nedenleri şematik olarak analiz eden karma bir yöntemdir.