Ünite 10: İnsan Kaynakları Yönetiminde Koruma İşlevi (İş Güvenliği ve İşgören Sağlığı) — Önemli Kavramlar

İşletmede çalışanların fiziksel ve ruhsal varlıklarının korunmasını, iş kazaları ile meslek hastalıklarından doğan iş gücü kayıplarının engellenmesini ve güvenli bir çalışma ortamının sağlanmasını amaçlayan insan kaynakları yönetimi işlevidir.

Her tür iş ve endüstride istihdam sonucu doğan, bireysel yaralanmaya, maddi hasara veya üretim akışında aksamaya yol açan ve bireysel yaralanma yaratma potansiyeli olan istenmeyen olaylardır. Bu tanımda yaralanma şartı aranmaz.

5510 sayılı Kanun uyarınca sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işverence sağlanan taşıtla gidiş gelişi sırasında meydana gelen, sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.

Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.

Belirlenmiş bir zaman kesiti içinde oluşan ve bir günden fazla iş göremezliğe neden olan kazaların, bir milyon iş saatine isabet eden sayısını gösteren standart kıyaslama oranıdır.

İş kazaları yüzünden bir milyon iş saatinde ne kadarlık bir iş günü kaybı yaşandığını gösteren ve kazaların ciddiyet derecesini ölçen istatistiksel orandır.

İş kazası ve meslek hastalıkları sonrasında doğrudan ortaya çıkan ve muhasebeleştirilebilen; sigorta primleri, tedavi masrafları, ilaç bedelleri ve ödenen tazminatlar gibi maliyet unsurlarıdır.

İş kazaları nedeniyle oluşan iş gücü kayıpları, üretim kesintileri, makine hasarları, sipariş gecikmeleri ve işletmenin şöhret kaybı gibi doğrudan kaza maliyeti altında görünmeyen gizli maliyetlerdir.

Bir veya birden fazla çalışanın ya da müşterinin, diğer çalışanlara karşı gösterdiği ve fiziksel veya ruhsal olumsuz sonuçlar yaratan darp, tehdit, taciz, zorbalık ve hakaret gibi davranışlardır.

Özellikle riskli işlerde ve askeri eğitimlerde uygulanan, iki çalışanın iş yerinde güvenlik ve gözetim açısından birbirlerinden doğrudan sorumlu olmasına dayanan ikili koruma sistemidir.

Yükseklik korkusu ve denge kaybı durumu olup, iş analizlerinde yüksekte çalışacak personelin seçiminde aranmaması gereken kritik bir fizyolojik engeldir.

Asbest madenlerinde, tekstil, yalıtım ve tersane işlerinde çalışanlarda asbest tozlarının solunması sonucu akciğerlerde oluşan ciddi bir meslek hastalığıdır.

Türkiye'de tüm iş yerlerini ve çalışanları kapsayacak şekilde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini, işveren yükümlülüklerini ve yaptırımları düzenleyen temel kanundur.

6331 sayılı Kanun gereğince 50 ve daha fazla çalışan istihdam edilen iş yerlerinde kurulması zorunlu olan, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını planlayan ve değerlendiren kuruldur.

İş kazası veya meslek hastalığı meydana geldikten sonra durumu analiz edip benzer olayların tekrarlanmaması için önlem almaya odaklanan geriye dönük yaklaşımdır.

İş yerinde çalışanlarla en yakın ilişkide bulunan, iş güvenliği kurallarının uygulanmasından, kaza raporlarının tutulmasından ve eğitimlerin sahaya yansıtılmasından sorumlu ilk amirdir.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışanın çalışma gücünü tamamen veya kısmen kalıcı olarak kaybetmesi durumudur; kaza istatistiklerinde kaza başına 7500 gün kayıp olarak hesaplanır.

İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilerek derecelendirilmesi sürecidir.

Yeni bir yasanın yürürlüğe girmesiyle geçerliliğini yitirmiş, iptal edilmiş veya yürürlükten kaldırılmış olan eski kanun maddelerini ifade eden hukuk terimidir.

İşletmelerde zehirlenmeler, kimyasal ve çevresel tehlikeler konusunda uzmanlaşmış, koruma işlevinin yönetiminde önleyici tıp yaklaşımlarını uygulayan profesyoneldir.

Çalışanın iş kazası veya hastalık durumunda sağlık kuruluşuna sevk edildiğini ve iş göremezlik süresinin başlangıcını belgeleyen resmi evraktır.

6331 sayılı Kanun kapsamında iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere uygulanan yasal ve mali yaptırımlardır.

İş kazası sonrasında ortaya çıkan; iş gücü kaybı, üretim durması, makine hasarı ve sipariş gecikmesi gibi doğrudan sigorta tarafından karşılanmayan gizli işletme zararlarıdır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında ödenen tedavi masrafları, ilaç bedelleri, tazminatlar ve sosyal güvenlik primleri gibi doğrudan hesaplanabilen maliyetlerdir.

İşe yeni başlayan çalışanlara işletmeyi tanıtırken aynı zamanda güvenli çalışma yöntemlerini ve iş yerindeki riskleri öğreterek iş güvenliği bilinci oluşturmayı amaçlayan eğitimdir.

İş kazaları ve meslek hastalıkları henüz ortaya çıkmadan önce risk değerlendirmesi ve eğitim çalışmalarıyla tehlikeleri kaynağında önlemeyi amaçlayan önleyici yaklaşımdır.

Özellikle tekstil sektöründe çalışanların pamuk tozuna uzun süre maruz kalması sonucu ortaya çıkan kronik bir akciğer meslek hastalığıdır.

Kaza ağırlık oranı hesaplanırken, ölüm veya sürekli iş göremezlikle sonuçlanan her bir vaka için kayıp gün toplamına eklenen standart 7500 günlük süredir.

Üretim alanında çalışanlarla doğrudan temas halinde olan, iş güvenliği kurallarının uygulanmasından ve kaza raporlarının tutulmasından sorumlu ilk kademe yöneticidir.

İş yerindeki rol çatışması, düşük rol bilinci, kötü iletişim ve güvencesizlik gibi çalışanların ruh sağlığını bozarak strese yol açan örgütsel etmenlerdir.

İş kazası ve meslek hastalıklarının yasal tanımlarını yapan, sigortalılık şartlarını ve tazminat yükümlülüklerini düzenleyen Sosyal Sigortalar Kanunu'dur.

Çalışanlarda herhangi bir fiziksel yaralanmaya yol açmadığı halde makine, ekipman veya iş yerinde hasara neden olan teknik anlamdaki iş kazasıdır.

İş yerinde şiddet olaylarını engellemek amacıyla çalışanlara stresli anlarda duygularını kontrol etme becerisi kazandıran eğitim programıdır.