Dış ticaret teorisi, ülkeler arası mübadelenin sebeplerini, ülkelere sağladığı yararları ve
ülkeler arası ticarette fiyatların nasıl oluştuğunu açıklamaktadır. Bu doğrultuda ülkelerin
aralarındaki siyasi, askeri, kültürel birlikteliklere ilave olarak ekonomik entegrasyon girişimleri
yoğunluk kazanmaktadır.
Dış ticaret hadleri genel olarak; ihracat fiyatlarının, ithalat fiyatlarına oranı olup; yapılan
ticaret sonucunda elde edilen kazanç ve kayıpları ifade eden kavramdır. Dış ticaret hadleri, ihracat
mallarının yurtdışından hangi fiyattan satılacağını, ithalat malları için ne kadar ödeme yapılacağını
göstermektedir.
Dış ticaret politikası ülkenin dış ticaretini belirlenen hedefler doğrultusunda düzenlemek
amacıyla alınan önlemler olarak tanımlanabilmektedir. Günümüzde dış ticaret politikaları genellikle
koruyucu bir nitelik göstermektedir. Hükümetler iç ve dış dengesizliklerin giderilmesi, malların dış
rekabete karşı korunması, hazineye gelir sağlanması gibi çeşitli nedenlerle dış ticarete müdahale
etmektedirler.
Gümrük tarifeleri, ithal malları ile ilgili olarak hangi mala ne kadar gümrük vergisi
uygulanacağını gösteren listelerdir. Gümrük vergileri devlete gelir sağlamak ve yerli sanayiyi dış
rekabetten korumak amacıyla konulmaktadır. Gümrük tarifeleri ad valorem ya da spesifik nitelikte
olmaktadır. Bu ikisini birleştiren karma vergiler de bulunmaktadır.
Dış ticarete konu olan ithal ve ihraç mallarına getirilen sınırlamalara miktar kısıtlamaları
denilmektedir. Devletin dış ticarete müdahale önlemleri içinde en katı uygulaması miktar
kısıtlamalarıdır.
Kotalar ise; ithal veya ihraç edilecek malların hükümetler tarafından fiziki miktar veya
değer olarak sınırlandırılmasıdır. Belirli sürelere göre belirlenen kotaların global, tahsisli ve gümrük
tarife kotaları şeklinde çeşitleri bulunmaktadır.
Kambiyo denetimi, ülkeye giren ve ülkeden çıkan döviz miktarının devletin denetimi altına
alınmasıdır. Dış ödemeler dengesi sürekli açık veren ülkeler; bunu kontrol altına almak, ulusal
paranın istikrarını sağlamak, altın ve döviz rezervlerini korumak amacıyla bu uygulamaya
başvurmaktadır.
Uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi hareketleri iki farklı şekilde görülmektedir.
Bunlardan birincisi katılımcı ülkeler arasında dış ticaret kısıtlamalarının karşılıklı olarak kaldırılması
veya azaltılmasına dayanan evrensel yaklaşımdır. Bu yaklaşımda Gümrük Tarifeleri ve Ticaret
Genel Antlaşması (GATT) ile Dünya Ticaret Örgütü (WTO) yer almaktadır.
İkinci yaklaşım ise; bölgesel yaklaşımdır. Genellikle belirli bir coğrafi bölgede bulunan ve
yakın ekonomik ilişki içinde olan ülkeler arasında oluşturulan iktisadi bütünleşme hareketidir.
