Ünite 5: MİLLÎ GELİR-DIŞ TİCARET VE İSTİHDAM VE İŞSİZLİK

Milli Gelir Formülü

Dışa açık bir ekonomide milli gelir dengesi Y = C + I + G + (X - M) formülüyle hesaplanır. Formüldeki X ihracatı, M ise ithalatı temsil eder.

İlk Madeni Para

Tarihsel araştırmalar, ilk madeni paraların M.Ö. 6. ve 7. yüzyıllarda Anadolu'da Lidyalılar ve Eski Yunanlılar tarafından basılarak ticarette kullanıldığını göstermektedir.

Çalışma Çağı Sınırı

Uluslararası standartlara göre bir ekonomide 15-64 yaş grubunda yer alan nüfus çalışma çağındaki nüfus olarak kabul edilir ve analizler bu yaş grubuna göre yapılır.

IS-LM Modeli

Keynes tarafından geliştirilen bu modelde, mal piyasasını temsil eden IS doğrusu ile para piyasasını temsil eden LM doğrusunun kesiştiği noktada genel ekonomik denge sağlanır.

Anahtar Kavramlar

İhracat (X)Bir ülkenin yurt içinde ürettiği mal ve hizmetleri dış ülkelere satması işlemidir. Toplam talepte artış yaratarak milli geliri yükseltici etki yapar.

İthalat (M)Bir ülkenin dış ülkelerde üretilen mal ve hizmetleri satın alması işlemidir. Ülke dışına ödeme yapılmasına neden olduğundan toplam talebi ve milli geliri azaltıcı etki yapar.

IS DoğrusuTüketim, yatırım ve kamu harcamalarının yapıldığı mal piyasasındaki denge noktalarını gösteren doğrudur. Faiz oranı ile milli gelir arasındaki ilişkiyi yansıtır.

LM DoğrusuPara arzı ve para talebinin eşitlendiği para piyasasındaki denge noktalarını gösteren doğrudur. Faiz oranı ile milli gelir bileşimlerini gösterir.

Tam İstihdamBir ekonomideki emek, sermaye, toprak ve girişimciden oluşan tüm üretim faktörlerinin atıl kalmaksızın üretime dahil edilmesi durumudur.

Aktif NüfusÇalışma çağındaki (15-64 yaş) nüfustan, kendi isteğiyle çalışmak istemeyenlerin sayısı düşüldükten sonra geriye kalan ve emeğini arz eden nüfustur.

İşgücüBir ülkedeki nüfusun iktisadi faaliyete katılan üretici kısmıdır. Maaşlılar, ücretliler, bağımsız çalışanlar, işverenler ve işsizler bu gruba dahildir.

İşsizlik OranıBelli bir dönemde çalışmak isteyip iş arayan ancak bulamayan işsiz sayısının toplam işgücüne oranının yüzde cinsinden ifadesidir.

Yapısal İşsizlikEkonominin talep ve üretim yapısındaki teknolojik değişimlere işgücü niteliğinin hemen uyum sağlayamaması nedeniyle ortaya çıkan işsizlik türüdür.

İradi İşsizlikCari ücret düzeyinde iş bulma imkanı olmasına rağmen, kişilerin kendi istekleriyle çalışmayı tercih etmemeleri durumudur.

Gayri İradi İşsizlikÇalışma gücü ve arzusunda olan kişilerin cari ücret düzeyinde çalışmaya razı olmalarına rağmen talep yetersizliği nedeniyle iş bulamamalarıdır.

Friksiyonel İşsizlikKişilerin daha iyi ücret ve çalışma koşulları aramak amacıyla mevcut işlerinden ayrılıp yeni iş aradıkları geçici işsizlik türüdür.

Konjonktürel İşsizlikEkonomideki daralma, durgunluk ve depresyon dönemlerinde toplam talep yetersizliği nedeniyle ortaya çıkan yaygın işsizlik türüdür.

Gizli İşsizlikÇalışıyor göründüğü halde marjinal verimliliği sıfır olan ve işten çıkarılmaları durumunda toplam üretimde azalmaya yol açmayan kişilerin durumudur.

TrampaParanın henüz bulunmadığı dönemlerde, insanların ihtiyaç duydukları malları ellerindeki diğer mallarla doğrudan değiştirmesi esasına dayanan takas sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Dış Ticaret Fazlası (X > M)

İhracatın ithalattan fazla olduğu durumlarda toplam talep artar. Bu durum milli gelir denge düzeyini Y1 seviyesinden daha yüksek bir Y2 seviyesine yükseltir.

Dış Ticaret Açığı (M > X)

İthalatın ihracattan fazla olduğu durumlarda yurt dışına kaynak çıkışı olur. Bu durum toplam talebi azaltarak milli gelir denge düzeyini Y1'den daha düşük bir Y seviyesine düşürür.

Emeğin Biriktirilememe Özelliği

Emek faktörü hizmeti stok edilemeyen bir yapıya sahiptir. Çalışılmayan günlere ait emek gücü kaybedilmiş olur ve daha sonra kullanılmak üzere biriktirilemez.

Gizli İşsizlikte Marjinal Verimlilik

Gizli işsizlik durumunda çalışanların marjinal verimliliği sıfırdır. Bu kişilerin üretim sürecinden çekilmesi toplam üretim miktarında hiçbir düşüşe yol açmaz.

İşsizlik Sigortası Etkisi

Hükümetlerin uyguladığı işsizlik sigortası gibi sosyal önlemler, konjonktürel işsizliğin yarattığı gelir kayıplarını ve ekonomik durgunluğun olumsuz etkilerini hafifletir.

Paranın Sonsuz Likit Olması

Para, hiçbir işlem maliyetine katlanmadan anında her türlü mal ve hizmet alımında doğrudan kullanılabildiği için ekonomideki en likit varlık olarak kabul edilir.

Enflasyonun Değer Saklama İşlevine Etkisi

Yüksek enflasyon dönemlerinde paranın satın alma gücü hızla düştüğü için, insanların tasarruflarını para olarak saklama eğilimi zayıflar ve parayı elden çıkarma hızı artar.

Sınavda Dikkat Et

Dış ticaret dengesinde X > M durumunun milli geliri artırdığını, M > X durumunun ise azalttığını grafik soruları için mutlaka aklınızda tutun.
IS-LM modelinde IS'in mal piyasasını, LM'in ise para piyasasını temsil ettiğini karıştırmayın; sınavda doğrudan eşleştirme sorulabilir.
Cari ücret düzeyini beğenmediği için çalışmayan kişilerin işsiz sayılmadığını, işsiz kabul edilmek için çalışmaya razı ama iş bulamıyor olmak gerektiğini unutmayın.
Friksiyonel işsizliğin 'geçici' ve 'iş değiştirme' kaynaklı olduğunu, ekonominin en iyi dönemlerinde bile kaçınılmaz olarak görüldüğünü bilin.
Gizli işsizlikte marjinal verimliliğin sıfır olduğunu ve bu kişilerin işten çıkarılmasının toplam üretimi düşürmeyeceğini ezberleyin.
Paranın geleneksel fonksiyonları (değer ölçüsü, mübadele, değer saklama) ile çağdaş fonksiyonlarını (teşvik edici olma, gelir dağıtma) birbirinden ayırt edin.