Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik uyarınca Kişisel Koruyucu Donanım (KKD); çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazları ifade eder. Bu tanım sadece ana donanımı değil, aynı zamanda kişiyi risklere karşı korumak amacıyla üretici tarafından bir bütün haline getirilmiş cihaz, alet veya malzemeden oluşmuş donanımları da kapsar.
Ayrıca, belirli bir faaliyette bulunmak için korunma amacı olmaksızın taşınan veya giyilen donanımlarla birlikte kullanılan, ayrılabilir veya ayrılamaz nitelikteki koruyucu cihaz, alet veya malzemeler ile KKD'nin rahat ve işlevsel bir şekilde çalışması için gerekli olan ve sadece bu tür donanımlarla kullanılan değiştirilebilir parçalar da KKD tanımına dahildir. Bu doğrultuda, kişisel koruyucu donanımın kendisi kadar, onunla birlikte kullanılan aksesuarlar ve yedek parçalar da yasal olarak KKD kapsamında değerlendirilmektedir.
Yönetmelik kapsamında KKD olarak kabul edilmeyen ve kapsam dışı bırakılan donanımlar ise şunlardır: Özel olarak çalışanın sağlığını ve güvenliğini korumak üzere yapılmamış sıradan iş elbiseleri ve üniformalar; afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetlerinde kullandıkları ekipmanlar; Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı gibi kamu düzeninin sağlanmasına yönelik kurumların faaliyetlerinde kullandıkları kişisel koruyucular; kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucular; spor ekipmanları; nefsi müdafaayı veya caydırmayı hedefleyen ekipmanlar ile riskleri ve istenmeyen durumları saptayıp ikaz eden taşınabilir cihazlar.
Kişisel koruyucu donanımlar, işyerindeki risklerin önlenmesinin veya yeterli derecede azaltılmasının; teknik tedbirlere dayalı toplu korunma ya da iş organizasyonu veya çalışma yöntemleri ile sağlanamadığı durumlarda, yani son çare olarak kullanılır. İşverenlerin temel yükümlülüğü, toplu korunma önlemlerine, kişiye yönelik korunma önlemlerine göre her zaman öncelik vermektir. KKD kullanımı ile hedeflenen nihai amaç, iş kazası ya da meslek hastalığının önlenmesi, çalışanların sağlık ve güvenlik risklerinden korunması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesidir.
İşyerlerinde kullanılacak kişisel koruyucu donanımların asgari olarak taşıması gereken belirli genel özellikler bulunmaktadır. Yönetmeliğin 6. maddesine göre, tüm KKD'ler kendisi ek bir risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olmalı, işyerinde var olan koşullara uyum sağlamalı, kullanan çalışanın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olmalı ve gerekli ayarlamalar yapıldığında kullanana tam olarak oturmalıdır. Ayrıca, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamına giren ürünlerin üzerinde uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunması zorunludur.
Birden fazla riskin bulunduğu ve çalışanın bu risklere karşı aynı anda birden fazla kişisel koruyucu donanımı kullanmasını gerektiren karmaşık durumlarda, seçilen KKD'lerin bir arada kullanılmaya uygun olması ve birlikte kullanıldıklarında birbirlerinin koruyuculuk etkisini azaltmaması gerekir. KKD'lerin kullanım şartları ve özellikle kullanılma süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, her bir çalışanın iş yaptığı yerin özellikleri ve donanımın kendi performansı dikkate alınarak titizlikle belirlenmelidir.
Kişisel koruyucu donanımların tek kişi tarafından kullanılması esas olup, zorunlu hallerde birden fazla kişi tarafından kullanılmasını gerektiren durumlarda, bu kullanımdan dolayı sağlık ve hijyen problemi doğmaması için her türlü önlem alınmalıdır. İşveren, KKD'leri çalışanlara tamamen ücretsiz olarak vermekle, imalatçı tarafından sağlanacak kullanım kılavuzuna uygun olarak bakım, onarım ve periyodik kontrollerini yaptırmakla, ihtiyaç duyulan parçalarını değiştirmekle, hijyenik şartlarda muhafaza etmekle ve her an kullanıma hazır bulundurmakla yükümlüdür.
İşveren ayrıca, kişisel koruyucu donanımları hangi risklere karşı kullanacağı konusunda çalışanları bilgilendirmeli ve kullanımları konusunda uygulamalı olarak eğitim verilmesini sağlamalıdır. KKD'ler, istisnai ve özel koşullar hariç olmak üzere, sadece amacına uygun olarak kullanılmalı ve çalışanların kolayca erişebilecekleri yerlerde, yeterli miktarlarda bulundurulmalıdır. Çalışanlar tarafından kullanılacak tüm talimatların anlaşılır olması zorunludur.
Kişisel koruyucu donanımların değerlendirilmesi ve seçimi sürecinde işverenin atması gereken ilk adım, kurumu için kapsamlı bir risk değerlendirmesi yaptırmaktır. Yapılan risk değerlendirmesi sonucunda alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması gereken kişisel koruyucu donanımlar belirlenir. Bu süreçte, işyerinde diğer yöntemlerle önlenemeyen risklerin analiz ve değerlendirmesi yapılır, KKD'nin kendisinden kaynaklanabilecek riskler göz önünde bulundurulur ve seçilecek KKD'nin özellikleri ile işyerindeki mevcut koşullar karşılaştırılır.
Kişisel koruyucu donanımın herhangi bir parçasında veya tasarımında değişiklik yapıldığı takdirde, değerlendirme süreci baştan sona yeniden tekrarlanır ve yeni KKD bu doğrultuda analiz edilir. İşveren, toplu korunma yöntemleri ile risklerin önlenemediği durumlarda gerekli olan tüm KKD'leri sağlamakla ve çalışanların bunları uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almakla yükümlüdür. İşveren ayrıca, KKD seçiminde 6331 sayılı Kanun uyarınca çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır.
Çalışanlar ise, 6331 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine uygun olarak, aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmakla, korumakla, uygun yerlerde ve uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdürler. Çalışanlar, KKD'lerde gördükleri herhangi bir arıza, hasar veya eksikliği derhal işverene bildirmelidir. Arızalı bulunan kişisel koruyucu donanımlar, arızaları giderilmeden ve gerekli kontrolleri yapılmadan kesinlikle kullanılmamalıdır.
Çalışanlara tahsis edilen kişisel koruyucu donanımların her zaman etkili şekilde çalışır durumda olması, temizlik ve bakımlarının yapılması ve kullanım ömrünü tamamlayanların yenileri ile değiştirilmesi gerekir. KKD'ler her kullanımdan önce çalışan tarafından kontrol edilmelidir. İşveren, KKD'lerin kullanımı esnasında alınması gereken sağlık ve güvenlikle ilgili tüm önlemler hakkında çalışanlara ve temsilcilerine gerekli bilgilendirmeleri yapmakla sorumludur.
Kişisel koruyucu donanımların kategorizasyonu, bu donanımların CE belgelendirme işlemlerinin yapılabilmesi için hangi risk düzeyine ve sınıfa dahil olduklarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilir. Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ gereğince KKD'ler 4 ana başlık altında sınıflandırılır. Bu kategoriler Kategori-0, Kategori-I, Kategori-II ve Kategori-III olarak adlandırılmakta olup, her birinin belgelendirme ve denetim süreçleri farklılık göstermektedir.
Kategori-0, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamına girmeyen donanımları ifade eder. Güvenlik güçlerinin kullandığı miğfer ve kalkanlar, nefsi müdafaa için üretilen bayıltıcı spreyler, mevsimlik giysiler, şemsiyeler, bulaşık eldivenleri, uçak veya deniz araçlarında kurtarma amaçlı bulunan ve sürekli kullanılmayan KKD'ler ile iki veya üç tekerlekli motorlu araç sürücüleri için tasarlanan başlıklar ve göz siperleri bu kategoride yer alır.
Kategori-I, tasarımcı tarafından, kullanıcının kendisinin değerlendirebileceği kabul edilen, tedrici olarak ortaya çıkan ve zamanında fark edilebilir derecede düşük düzeydeki risklere karşı koruma sağlayan basit yapıdaki KKD'leri kapsar. Bahçıvan eldivenleri, seyreltik deterjanlara karşı kullanılan eldivenler, 50°C'nin üzerindeki sıcaklıklarla temas içermeyen mesleki giysiler, hafif baretler ve güneş gözlükleri bu gruptadır. Bu kategorideki ürünler için üretici kendi sorumluluğunda AT uygunluk beyanı düzenler.
Kategori-III ise ani ortaya çıkan, kullanıcının zamanında fark edemeyeceği, hayati tehlike oluşturan ve sağlığa geri dönüşü olmayan ciddi zararlar verebilecek risklere karşı koruma sağlayan karmaşık yapıdaki KKD'leri kapsar. Filtreli solunum maskeleri, dalgıç donanımları, kimyasallara ve iyonlaştırıcı radyasyona karşı koruyucu giysiler, yüksek sıcaklık (100°C ve üzeri) veya aşırı soğuk (-50°C ve altı) ortam donanımları, yüksekten düşmeyi önleyici emniyet kemerleri ve yüksek gerilim yalıtım donanımları bu sınıftadır. Kategori-II ise Kategori-I ve Kategori-III dışında kalan tüm donanımları temsil eder.
Bakım ve onarım işleri, sanayileşen işletmelerde cihazların düzgün çalışmasını sağlamak, düzenli bir bakım programı dahilinde olası arızaları önceden tespit ederek cihazların ömrünü uzatmak ve güvenli çalışmayı sürdürmek amacıyla yürütülür. İşletmelerde bakım ve onarım işleri temel olarak üç ana başlık altında incelenir: Elektrikle çalışmada iş sağlığı ve güvenliği, motorlu cihazlarla çalışmada iş sağlığı ve güvenliği, el aletleri ile çalışmada iş sağlığı ve güvenliği.
Elektrikle ilgili çalışmalarda kesinlikle yetkilendirilmiş Fen adamları çalıştırılmalıdır. Elektrikle çalışmalarda tehlikeli gerilim; etkin değeri alternatif akımda 50 Volt'un, doğru akımda ise 120 Volt'un üstünde olan gerilim seviyesidir. Elektrikli cihazlarda olabilecek kaçakların tehlikeli gerilim seviyesine ulaşmadan önce devreyi kesmesini sağlayan Kaçak Akım Koruma Rölesi (KAR) kullanılması tüm elektrikli çalışmalarda zorunludur. Topraklama tesisatının periyodik ölçümleri yılda en az bir kez, yer değiştirebilen işletme elemanları için ise altı ayda bir yetkili teknik elemanlarca yapılmalıdır.
Motorlu cihazlarla çalışmalarda, araçların sınıfına uygun sürücü belgesine ve iş makineleri için operatör belgesine sahip olunması zorunludur. Standart ehliyet sahiplerinin ticari araç kullanabilmesi için SRC belgesi alması gerekir. Motorlu araçlarla çalışırken hareketli parçalara kıyafet kaptırılmaması için uygun iş elbiseleri giyilmeli, motor çalışırken depoya yakıt doldurulmamalıdır. İş makinelerinin ülkemiz karayollarındaki hız limiti ise 20 km/saat olarak belirlenmiştir.
El aletleri ile çalışmada ise aletlerin temizlik, bakım ve düzenine azami dikkat gösterilmelidir. Döner makinelerle çalışırken bol, yırtık veya saçaklı iş elbiseleri giyilmemeli; yüzük, saat, kolye gibi takılar çalışma öncesinde mutlaka çıkarılmalıdır. Bozuk, çatlak veya yıpranmış el aletleri iş kazalarına davetiye çıkaracağı için kullanılmamalı, tamir edilmeli veya yenileriyle değiştirilmelidir.