İnfografik
← Ünite 4
İşletme

Ünite 4: İşletmenin Kuruluş Çalışmaları

Altyapı Yatırımlarının Bölgesel Etkisi
Türkiye'de altyapı tesisleri bakımından zayıf olan bölgelerde özel sektör müteşebbislerinin yatırım yapmadığı, Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin (KİT) dahi ancak devletin altyapı yatırımlarını tamamlamasından sonra bölgeye gittiği gözlemlenmiştir.
Eğitime Yapılan Yatırımların Verimliliği
Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) yapılan ekonometrik araştırmalar, insana ve eğitime yapılan harcamaların iktisadi yönden en yüksek geri dönüş oranına sahip, en verimli yatırım türü olduğunu kanıtlamıştır.
Hazine Müsteşarlığı Örnek Raporu
Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından Nisan 1995 tarihinde yayınlanan 'Örnek Fizibilite Raporu', yatırımcılara yol göstermek amacıyla 'Yatırımcı Bilgileri' ve 'Yatırım Bilgileri' olmak üzere iki ana kısımdan oluşmaktadır.
Patent Koruma Süreleri
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı gibi ilgili devlet kuruluşlarınca tescil edilen patent hakları, buluşu yapan firmaya genellikle 15 ile 17 yıl arasında değişen uzun süreli bir yasal tekel ve koruma hakkı sağlar.

Anahtar Kavramlar

Yatırımİktisadi anlamda ulusal gelirin yeni üretim birimleri kurmak veya eskileri yenilemek için ayrılan tasarruf kısmıdır; girişimci açısından ise nakdi sermayenin makine, teçhizat gibi ayni sermayeye dönüştürülmesidir.
Yatırım ProjesiBelirli bir zaman süresi içinde, mal ve hizmetlerin üretimini artırmak için bazı olanakları yaratma, genişletme ve/veya geliştirmeye yönelik hazırlanan sistemli bir öneridir.
Fizibilite (Yapılabilirlik)Kesin yatırım kararı alınmadan önce, yapılması düşünülen yatırımla ilgili ekonomik, teknik ve finansal sorunlara ilişkin bilgilerin sistemli ve analize elverişli bir biçimde toplanmasıdır.
Önfizibilite (Olanak Etüdü)Proje fikrinin asıl detaylı araştırmalara geçilmeden önce, kaba ve toplu tahminlere dayalı olarak yapılan ilk değerlendirilmesi ve önseçim çalışmasıdır.
Altyapı (Enfrastrüktür) YatırımlarıYol, liman, su, elektrik şebekesi gibi doğrudan kârlı olmayan ancak ekonomik hayatı canlandırarak diğer yatırımların yapılmasına zemin hazırlayan ve genellikle devlet tarafından üstlenilen yatırımlardır.
Eğitim Yatırımıİnsan kaynağının bilgi ve becerilerini artırmak amacıyla yapılan harcamalardır; ekonometrik araştırmalara göre iktisadi yönden en verimli yatırım türlerinden biridir.
Ticari KârlılıkYatırım projesinin doğrudan doğruya projeyi gerçekleştiren girişimciye veya işletmeye sağlayacağı net finansal fayda ve kazanç düzeyini gösteren kriterdir.
Ulusal KârlılıkBir yatırım projesinin sadece girişimciye değil, bir bütün olarak toplum ve ülke ekonomisi üzerindeki istihdam, döviz tasarrufu gibi genel olumlu etkilerini gösteren değerlendirme kriteridir.
Kesin ProjeYatırım kararı alındıktan sonra, işletmenin hukuki şeklinin, makine kapasitelerinin ve teknik hesaplarının netleştirilerek projeye verilen son şekildir.
KapasiteBir işletmenin elindeki üretim faktörlerini en iyi şekilde kullanarak belirli bir zaman diliminde gerçekleştirebileceği maksimum üretim miktarıdır.
Termin Programı (Uygulama Planı)İşletmenin yatırım dönemindeki kuruluş faaliyetlerinin aylara göre dağılımını grafik veya tablolarla gösteren zamanlama planıdır.
PatentBelirli bir üretim teknolojisini veya buluşu geliştiren firmaya, devletçe tanınan ve başkalarının bu teknolojiyi izinsiz kullanmasını engelleyen yasal korunma hakkıdır.
Know-howBir işin veya üretim teknolojisinin nasıl yapılacağına ilişkin sahip olunan gizli, pratik bilgi, deneyim ve kullanım becerisidir.
Çalışma Sermayesi (Döner Sermaye)İşletmenin günlük üretim ve faaliyetlerini kesintisiz sürdürebilmesi için gerekli olan nakit, hammadde ve stok gibi dönen varlıkların finansmanında kullanılan sermayedir.
Otofinansmanİşletmenin faaliyetleri sonucunda elde ettiği kârların dağıtılmayıp yedek akçe olarak işletme bünyesinde bırakılması yoluyla sağlanan iç finansman yöntemidir.
Proforma Bilançoİşletmenin gelecekteki belirli dönemlerdeki finansal durumunu, varlık ve kaynak yapısını tahmin etmek amacıyla hazırlanan tahmini bilançodur.

Diğer Önemli Bilgiler

DPT Tip Fizibilite Formları

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Türkiye'deki yatırımcıların teşvik ve kredi başvurularında standart sağlamak amacıyla farklı sanayi sektörlerine özel 'tip fizibilite formları' geliştirmiştir.

Pazar Araştırmasında Zaman Kriteri

Fizibilite çalışmalarında sağlıklı bir talep tahmini yapabilmek için geriye dönük en az 10 yıllık istatistiki veriler incelenir ve ileriye dönük ilk 10 yıllık talep projeksiyonları hazırlanır.

Fizibilite Hazırlama Ekibinin Yapısı

Profesyonel bir fizibilite ekibi; pazar ve finans analizleri için iktisatçılar ve işletme uzmanları ile teknoloji ve inşaat planlaması için endüstri, makine veya inşaat mühendislerinden oluşur.

Yatırım Döneminde Harcama Yoğunluğu

İşletmenin kuruluş aşamaları arasında yer alan 'Projenin Uygulanması (Yatırım)' aşaması, inşaat, makine alımı ve montaj işlerinin yapıldığı ve en yüksek nakit çıkışının gerçekleştiği dönemdir.

Deneme Üretiminin Amacı

İşletme döneminin hemen başında gerçekleştirilen deneme üretiminde, üretilen mamullerin kalitesi ve miktarı planlanan hedeflerle karşılaştırılarak olası teknik aksaklıklar giderilir.

Fizibilite Raporu Sunulan Kamu Kurumları

Yatırımcılar; devletin sunduğu teşvik kredisi, yatırım indirimi ve döviz tahsisi gibi imkanlardan yararlanabilmek için hazırladıkları fizibilite raporlarını Devlet Planlama Teşkilatı'na (DPT) sunarlar.

Fizibiliteye Yardımcı Kuruluşlar

Türkiye'de fizibilite raporu hazırlanmasında Devlet Yatırım Bankası, Türkiye Kalkınma Bankası, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve B.M. Sınai Kalkınma Teşkilatı yayınlarıyla destek vermektedir.

Kuruluş Yeri Seçiminde Çekim Kutupları

Demir-çelik ve kömür işletmeleri gibi ağır sanayi kolları hammadde kaynağına yönelik kurulurken; ekmek fabrikaları ve petrol rafinerileri doğrudan tüketim pazarına yönelik alanlarda kurulur.

Sınavda Dikkat Et

  • Yatırımın makro ve mikro tanımları arasındaki farka dikkat edin; makro tanım ulusal tasarruflarla ilgiliyken, mikro tanım girişimcinin nakdi sermayeyi ayni sermayeye dönüştürmesidir.
  • İşletmenin kuruluş aşamalarının sırasını iyi öğrenin; özellikle 'Kesin Proje' aşamasının yatırım kararı alındıktan sonra, fiili yatırımdan (uygulamadan) önce geldiğini unutmayın.
  • Fizibilite çalışmalarının üç ana etüdünü (ekonomik, teknik, finansal) ve hangi analizin hangi etüt altında yer aldığını karıştırmayın; örneğin kapasite saptanması ekonomik etüt içindedir.
  • Patent ve know-how kavramlarının tanımlarına dikkat edin; patent yasal tescilli hakkı, know-how ise pratik uygulama bilgisini temsil eder.
  • Teşvik ve yatırım indirimi gibi devlet destekleri için fizibilite raporunun sunulduğu ana kurumun Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) olduğunu unutmayın.
  • Yatırım tutarının hesaplanmasında hem sabit yatırım maliyetlerinin hem de çalışma (döner) sermayesinin hesaba katılması gerektiğini aklınızda bulundurun.