Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM)Maliyetlerin öncelikle faaliyetlere, ardından da faaliyetlerin tüketim oranlarına göre ürünlere yüklendiği, özellikle genel üretim giderlerinin payının yüksek olduğu işletmelerde kullanılan modern maliyet muhasebesi yöntemidir.
Faaliyet Tabanlı Yönetim (FTY)Faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminden elde edilen verileri kullanarak, katma değer yaratmayan faaliyetleri elimine etmeyi ve süreçleri iyileştirerek işletme performansını artırmayı hedefleyen yönetim yaklaşımıdır.
Birim Seviyesi FaaliyetlerHer bir birim ürün üretildiğinde tekrarlanan ve maliyetleri doğrudan üretilen ürün miktarı ile orantılı olarak değişen faaliyetlerdir. Örneğin, her bir yazıcı üretildiğinde yapılan montaj işlemi bu seviyededir.
Parti Seviyesi FaaliyetlerÜrün grubu veya partisi değiştikçe tekrarlanan, üretim adedinden bağımsız ancak parti sayısıyla ilişkili faaliyetlerdir. Makinelerin yeni bir iş için ayarlanması (makine ayarlama) veya malzeme taşıma bu gruba girer.
Ürün Seviyesi Faaliyetlerİşletmenin ürettiği her bir farklı ürün çeşidini desteklemek amacıyla yürütülen faaliyetlerdir. Ürün tasarımı, ürünün teknik özelliklerinin güncellenmesi veya ürün spesifik testlerin yapılması bu seviyededir.
Müşteri Seviyesi FaaliyetlerBelirli bir müşteriye özel olarak sunulan hizmetler ve gerçekleştirilen işlemlerdir. Müşteriye özel sevkiyat yapılması, özel teknik destek verilmesi veya müşteri siparişlerinin işlenmesi bu faaliyetlerdendir.
Fabrika Seviyesi FaaliyetlerFabrikanın genel işleyişini, güvenliğini ve altyapısını sürdürmek için yapılan, hiçbir ürün veya partiyle doğrudan ilişkilendirilemeyen faaliyetlerdir. Fabrika binasının güvenliği, ısıtılması ve amortismanı bu kapsamdadır.
Üretim DepartmanıÜretilen mamul veya hizmetin fiziksel üretimine veya ortaya çıkışına doğrudan katkı sağlayan ve maliyetleri ürünle doğrudan ilişkilendirilebilen birimdir. Örneğin, montaj, boyama ve kesme departmanları.
Yardımcı DepartmanÜretimle doğrudan ilgili olmayıp, üretim departmanlarının faaliyetlerini kesintisiz ve verimli bir şekilde sürdürebilmesi için teknik destek ve hizmet sağlayan birimdir. Örneğin, tamir-bakım ve enerji departmanları.
Hizmet DepartmanıÜretim süreciyle doğrudan veya dolaylı bir ilişkisi bulunmayan, ancak işletmenin genel işleyişi ve personel refahı için hizmet üreten departmandır. Örneğin, yemekhane ve güvenlik departmanları.
Maliyet Dağıtım AnahtarıYardımcı ve hizmet departmanlarında toplanan genel üretim giderlerinin, bu hizmetleri tüketen diğer departmanlara paylaştırılmasında kullanılan ve tüketimi en iyi temsil eden ölçüttür. Örneğin, yemekhane için çalışan sayısı.
Direkt Dağıtım YöntemiYardımcı departmanların kendi aralarında hizmet alışverişi yapmadığı varsayımıyla, yardımcı departman maliyetlerinin doğrudan ve sadece üretim departmanlarına dağıtıldığı en basit yöntemdir.
Kademeli Dağıtım YöntemiYardımcı departmanlar arasında tek yönlü bir hizmet ilişkisi olduğunu kabul eden, dağıtımın belirli bir sıralamaya göre kademeli olarak yapıldığı ve kapatılan departmana tekrar pay verilmediği yöntemdir.
Matematik Dağıtım YöntemiYardımcı departmanların karşılıklı olarak birbirlerinden hizmet aldıklarını kabul eden, doğrusal denklemler yardımıyla maliyetleri eş anlı olarak dağıtan en hassas ve adil yöntemdir.
Genel Üretim Giderleri (GÜG)Direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik giderleri dışında kalan, üretim süreciyle ilgili tüm endirekt malzemeleri, endirekt işçilikleri ve diğer fabrikasyon giderlerini kapsayan maliyet unsurudur.
Maliyet Sürücüsü (Cost Driver)Bir faaliyetin gerçekleştirilme sıklığını ve yoğunluğunu belirleyen, dolayısıyla o faaliyetin maliyetinin artmasına veya azalmasına neden olan temel etkendir. Örneğin, makine ayarlama maliyeti için ayarlama sayısı.
Katma Değer Yaratmayan FaaliyetÜrünün müşteri gözündeki değerini artırmayan, elenmesi durumunda ürün kalitesinde veya işlevinde bir azalmaya yol açmayan, işletme için sadece ek maliyet oluşturan faaliyetlerdir. Örneğin, gereksiz malzeme taşıma.
Esas MaliyetlerÜrünün üretimi için doğrudan harcanan ve ürün bazında kolaylıkla izlenebilen direkt ilk madde ve malzeme giderleri ile direkt işçilik giderlerinin toplamından oluşan maliyet grubudur.
Yükleme OranıBütçelenmiş veya fiili genel üretim giderlerinin, bütçelenmiş veya fiili faaliyet seviyesine bölünmesiyle elde edilen ve maliyetlerin ürünlere yüklenmesinde kullanılan birim katsayıdır.
Makine Ayarlama (Setup)Üretim hattının veya makinelerin bir üründen diğerine geçerken yeni ürünün teknik özelliklerine göre ayarlanması, kalıplarının değiştirilmesi ve deneme üretimi yapılması sürecidir.
Malzeme Taşıma FaaliyetiÜretim süreci boyunca hammaddelerin, yarı mamullerin veya malzemelerin depolar ile üretim departmanları arasında taşınması ve taşınma sayısına göre maliyetlenen parti seviyesindeki faaliyettir.
Birinci Dağıtımİşletmede ortaya çıkan genel üretim giderlerinin, oluştukları veya ilgili oldukları departmanlara (üretim, yardımcı ve hizmet departmanları) doğrudan kaydedilmesi veya dağıtılması işlemidir.
İkinci DağıtımYardımcı ve hizmet departmanlarında toplanan genel üretim giderlerinin, çeşitli dağıtım yöntemleri ve anahtarları kullanılarak üretim departmanlarına aktarılması sürecidir.
Değer ZinciriBir ürünün tasarım aşamasından başlayarak, hammadde temini, üretim, pazarlama, dağıtım ve satış sonrası hizmetlere kadar geçen tüm süreçlerde değer yaratan faaliyetler bütünüdür.
Katılımcı YaklaşımFaaliyetlerin tanımlanması ve sınıflandırılması aşamasında, bilgilerin bizzat işi yapan üretim birimleri ve çalışanlar tarafından oluşturulduğu, işin detaylarına hakimiyeti artıran yöntemdir.
