Ünite 9: Çok Kriterli Karar Verme: Analitik Hiyerarşi Proses — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) ile Çok Nitelikli Karar Verme (ÇNKV) kavramları arasındaki temel farkları ve benzerlikleri açıklayan bir karşılaştırma tablosu hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
ÇKKV, birbiriyle çatışan çoklu kriterleri barındıran tüm karmaşık problemleri çözen üst bir kavramken; ÇNKV, başlangıçta belirli ve somut olan adayların karşılaştırılması ve en iyisinin seçilmesi durumunda devreye girer. Her iki yaklaşım da rasyonel karar vermeyi amaçlar ve karar vericinin değer yargılarını analitik metotlarla birleştirir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Yeni bir cep telefonu satın alma karar problemini ele alarak, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) metodolojisine uygun 3 kademeli bir karar hiyerarşisi şeması çiziniz.
Yanıt / ipucu
En üst kademeye ana hedef olan 'En Uygun Cep Telefonunu Seçmek' yazılmalıdır. Orta kademede 'Fiyat', 'Performans' ve 'Kamera Kalitesi' gibi ana kriterler; en alt kademede ise seçilebilecek 'A Markası', 'B Markası' ve 'C Markası' gibi alternatifler yer almalıdır.
Alıştırma 3myders hazırladı
AHP'nin temelini oluşturan üç aksiyomu (iki taraflı olma, homojenlik, bağımsız olma) kendi cümlelerinizle açıklayarak, bu aksiyomların karar sürecinin güvenilirliğine nasıl katkı sağladığını tartışınız.
Yanıt / ipucu
İki taraflı olma aksiyomu matrisin matematiksel tutarlılığını sağlar; homojenlik aksiyomu kıyaslanabilir ölçekteki elemanların seçilmesini zorunlu kılarak büyük yargı hatalarını önler; bağımsız olma aksiyomu ise yeni alternatifler eklendiğinde kriter ağırlıklarının değişmesini engelleyerek modelin kararlılığını korur.
Alıştırma 4myders hazırladı
3x3 boyutlarında bir ikili karşılaştırma matrisi tasarlayınız. Saaty'nin 1-9 tercih ölçeğini ve iki taraflı olma (reciprocity) aksiyomunu kullanarak matrisin tüm hücrelerini doldurunuz ve normalizasyon adımlarını uygulayarak öncelik vektörünü hesaplayınız.
Yanıt / ipucu
Köşegen elemanları 1 olmalı, üst üçgende belirlenen değerlerin (örneğin 3 ve 5) çarpmaya göre tersi (1/3 ve 1/5) alt üçgene yerleştirilmelidir. Sütun toplamları alınıp her hücre kendi sütun toplamına bölünerek normalize edilmeli ve satır ortalamaları alınarak öncelik vektörü (ağırlıklar) bulunmalıdır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Bir AHP uygulamasında hesaplanan Tutarlılık Oranı (CR) değerinin 0.15 çıkması durumunda ne yapılması gerektiğini, bu durumun neden kaynaklanabileceğini ve nasıl düzeltileceğini araştırınız.
Yanıt / ipucu
CR değerinin 0.10'dan büyük çıkması, karar vericinin ikili karşılaştırmalarda mantıksal çelişkiler (örneğin A>B, B>C iken C>A demesi) yaptığını gösterir. Bu durumda, tutarsızlığın giderilmesi için karar vericinin ikili karşılaştırma matrisindeki değerlendirmelerini gözden geçirmesi ve süreci tekrarlaması gerekir.
