Ünite 13: Ekonomik Büyümenin Finansmanı: İç ve Dış Finansman Kaynakları — Önemli Kavramlar

Yabancı sermayenin devletin kamu veya özel kurumlarına açtığı krediler, hisse senedi ve tahvil alımları gibi araçlarla gerçekleştirdiği kısa vadeli finansal yatırımlardır. Bu yatırımlar doğrudan üretime yönelik olmayıp, yüksek getiri ve arbitraj amacı taşır.

Merkez Bankası tarafından piyasaya yeni para sürülmesi işlemidir. Kamu açıklarının finansmanında Merkez Bankası kaynaklarına başvurulması durumunda emisyon artar ve bu durum para arzını genişleterek enflasyonist baskılara yol açar.

Gelişmekte olan ülkelerde gerçekleştirilmek istenen yatırımların toplam tutarı ile yurt içinde yaratılan toplam tasarruflar arasındaki negatif farktır. Bu açık, ekonomik büyümenin sürdürülebilmesi için dış finansman kaynaklarına başvurulmasını zorunlu kılar.

Bir ülkenin kalkınması için zorunlu olan sermaye malları ithalatı için gereken ödemeler ile o ülkenin yıllık döviz gelirleri (ihracat vb.) arasındaki farktan doğan açıktır. Bu açık dış kaynak ihtiyacını tetikler.

Bir ülkenin uluslararası finans piyasalarındaki güvenilirliği ve borç geri ödeme kapasitesidir. Kredibilitesini yitiren ülkeler yeni dış borç bulmakta zorlanır veya çok daha yüksek faiz oranları ve ağır koşullarla borçlanmak zorunda kalırlar.

Gelişmiş ülkelerin veya uluslararası kuruluşların, gelişmekte olan ülkelerin savunma, ekonomik veya sosyal kalkınmalarını desteklemek amacıyla sağladıkları parasal, ayni sermaye veya hizmet şeklindeki kolaylıklar ve transferlerdir.

Orta vadeli kalkınma planlarında yer alan belirli bir yatırım projesinin veya üretim ünitesinin gerçekleştirilmesi amacıyla verilen kredilerdir. Krediyi veren tarafın, fonların verimli alanlarda kullanılıp kullanılmadığını denetleme yetkisi bulunur.

Krediyi veren ülkenin, sağlanan fonların sadece kendi ülkesinden yapılacak mal ve hizmet ithalatında kullanılması şartını koştuğu, mala ve ülkeye bağlı kredi türüdür.

İhracatçı firmalar tarafından alıcı ülkedeki özel sektör firmalarına sağlanan, genellikle 3-5 yıl vadeli ve yüksek faizli ticari kredilerdir. Bu krediler büyük mali kuruluşların garantörlüğünde yürütülür.

Vadesi gelen borç taksitlerinin ödenmeyerek, alacaklı ile yapılan anlaşma çerçevesinde daha düşük bir faiz oranıyla sonraki yıllara aktarılması işlemidir.

Vadesi dolan bir borcun geri ödenmesi amacıyla, borcu veren ülke veya kuruluş tarafından borçluya sağlanan yeni bir finansman desteğidir. Bu yeni fon da borç olarak kaydedilir.

Gelişmekte olan ülkelerin bilgi kapasitesini artırmak amacıyla kalifiye personel, uzman desteği, eğitim malzemesi ve staj olanakları şeklinde sunulan genellikle karşılıksız yardımlardır.

IMF tarafından üye ülkelere kısa süreli ödemeler dengesi sorunlarının çözümü için sunulan, genellikle 12-18 ay vadeli olan ve niyet mektubundaki istikrar programına uyum şartına bağlı olarak taksitler halinde kullandırılan kredi imkanıdır.

Makroekonomik veya yapısal sorunlardan kaynaklanan, daha uzun süreli ödemeler dengesi sorunlarının çözümü için IMF tarafından sağlanan 3 yıllık bir finansman imkanıdır.

Çok uluslu şirketlerin veya yabancı yatırımcıların bir ülkede yeni işletmeler kurması, mevcut iştiraklerin özsermayelerine katılması veya kârlarını yeniden yatırıma dönüştürmesi yoluyla yaptıkları uzun vadeli fiziki yatırımlardır.

Devletin kendi ülke sınırları içerisindeki bireylerden, firmalardan ve finansal kurumlardan millî para cinsinden borçlanması işlemidir. Millî gelir düzeyini doğrudan azaltmaz ancak gelir dağılımını etkiler.

Devletin para basma tekelinden elde ettiği reel gelirdir. Yerli para cinsinden iç borçların geri ödenmesinde devlet bu hakkı kullanarak borçlarını finanse edebilir.

Devletin bütçe açıklarını kapatmak ve yatırımları finanse etmek amacıyla Merkez Bankası kaynaklarını (para basımını) kullanması ve bunun sonucunda yaratılan enflasyon yoluyla zorunlu tasarruf ve sermaye birikimi sağlaması yöntemidir.