Türkiye, 1980 yılına ithal ikameci sanayileşme modelinin tıkanması, sürekli açık veren dış ticaret dengesi, borç ödeme zorlukları ve petrol krizlerinin tetiklediği döviz darboğazı ile girmiştir. Bu tıkanıklığı aşmak amacıyla IMF ve Dünya Bankası'nın önerileri doğrultusunda 24 Ocak 1980 Kararları alınmıştır. Bu kararlarla korumacı politikalar terk edilmiş, dış ticaret serbestleştirilmiş, sermaye hareketlerinin önündeki engeller kaldırılmış ve ihracata dayalı büyüme modeli benimsenmiştir. 24 Ocak Kararları kapsamında döviz kuru devalüe edilmiş, KİT ürünlerine zam yapılmış, faiz oranları serbest bırakılarak atıl tasarrufların yatırıma dönüştürülmesi hedeflenmiştir. Faizlerin yükselmesiyle iç talebin kısılması ve ihraç edilebilir fazlanın artırılması amaçlanmıştır. Kamu kesiminin ekonomideki ağırlığını azaltmak üzere KİT'lerin özelleştirilmesi, kamu harcamalarının kısılması ve vergi tabanının daraltılması gibi mali önlemler devreye sokulmuştur. 1980-1986 döneminde makroekonomik göstergelerde dalgalı bir seyir izlenmiştir. 1980 yılında %2.8 küçülen ekonomi, izleyen yıllarda toparlanarak 1984'te %7.1, 1987'de ise %9.8 büyüme oranlarına ulaşmıştır. Enflasyon 1987 yılına kadar %50'nin altında tutulabilmiştir. İhracat, kur ve faiz politikalarının etkisiyle 1980'de 2.9 milyar dolardan 1988'de 11.6 milyar dolara yükselirken, ithalat da serbestleşmeye paralel olarak iki kat artarak 16 milyar dolar seviyesine çıkmıştır. Bu dönüşümün bütçe büyüklüklerine yansıması, kamu kesiminin daraltılması kurgusuna uygun olarak bütçe harcamalarının ve gelirlerinin GSMH içindeki payının düşmesi şeklinde olmuştur. Bütçe harcamalarının GSMH içindeki payı 1980'deki %20.33 düzeyinden 1985'te %15.03'e indirilmiştir. Bütçe gelirlerinin payı da %17.2'den 1984'te %12.77'ye gerilemiştir. Bütçe açığının GSMH'ye oranı ise 1980'deki %3.13 seviyesinden 1985'te %2.26'ya düşürülmüştür. 1988 yılına gelindiğinde, ihracatı artırmak amacıyla uygulanan teşviklerin hayali ihracat olgusunu ortaya çıkarması, KİT ürünlerine yapılan zamlar, seçim ekonomisi ve borçla finanse edilen yatırımlar makroekonomik dengeleri bozmuştur. Enflasyon %55'ten %77'ye yükselirken, büyüme hızı %9.8'den %1.5'e gerilemiştir. Bu olumsuz gidişatı durdurmak amacıyla 4 Şubat 1988 Kararları ile sıkı para ve maliye politikası önlemleri alınmış, KDV oranları yükseltilmiş ve yatırım hedefleri düşürülmüştür. Türkiye'de finansal serbestleşme süreci 1980'de faiz kısıtlamalarının kaldırılmasıyla başlamış, 1982'de Sermaye Piyasası Kurulu'nun kurulması, 1984'te döviz işlemlerine izin verilmesi, 1986'da İnterbank'ın açılması, 1987'de açık piyasa işlemlerinin başlaması ve 1989'da 32 sayılı karar ile sermaye hareketlerinin serbest bırakılmasıyla tamamlanmıştır. Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle birlikte yüksek faiz-düşük kur politikası izlenmiş, bu durum kısa vadeli yabancı sermaye (sıcak para) girişlerini hızlandırmıştır. 1990 yılında ithalat %41.2 artarken, ihracat artışı %11.4'te kalmış ve dış ticaret açığı 10 milyar dolar ile rekor düzeye ulaşmıştır. Bu dengesizlikler, kamu açıklarının iç borçlanmayla finansmanı ve yüksek faiz sarmalıyla birleşerek 1994 krizine zemin hazırlamıştır. 1994 yılı başlarında bütçe ve dış ticaret açıklarının büyümesi, ülkenin kredibilitesini düşürmüş ve dövize olan talebi patlatmıştır. Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin erimesi ve hızlı sermaye çıkışı sonucunda ekonomi %6.1 oranında daralmış, kamu kesimi borçlanma gereğinin GSMH'ye oranı %10'lara yükselmiştir. Krizi aşmak amacıyla 5 Nisan 1994 Kararları alınmış ve IMF ile stand-by anlaşması imzalanmıştır. 5 Nisan Kararları kapsamında kamu ürünlerine yüksek oranlı zamlar yapılmış, ücret ve maaşlar dondurulmuş, TL devalüe edilmiş ve Merkez Bankası'nın Hazine'ye açacağı kısa vadeli avansların sınırlandırılması kararlaştırılmıştır. Ayrıca kamu gelirlerini artırmak amacıyla Net Aktif Vergisi, Ekonomik Denge Vergisi, Ek Emlak ve Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi gibi geçici ek vergiler yürürlüğe konulmuştur. Kriz sonrasında 1995'te %8 ve 1997'de %8.3 büyüme oranları yakalanmış, enflasyon üç haneli seviyelerden %80'ler düzeyine indirilmiştir. Ancak bütçe üzerinde yük oluşturan faiz ödemeleri nedeniyle bütçe harcamalarının GSMH içindeki payı 1999'da %35.89'a fırlamış, bütçe açığının GSMH'ye oranı ise %11.86'ya yükselmiştir. 5 Nisan Kararları mali disiplini geçici olarak sağlasa da yapısal sorunları çözememiştir. 1999 yılı Aralık ayında IMF ile imzalanan stand-by anlaşması çerçevesinde Enflasyonla Mücadele Programı açıklanmıştır. Bu programda döviz çapası (sürünen kur) sistemi uygulanmış ve kamuya gelir sağlamak amacıyla KİT'lerin özelleştirilmesi hedeflenmiştir. Ancak TL'nin aşırı değerlenmesi ithalatı patlatmış ve 2000 yılında dış ticaret açığı %90 artarak 26.7 milyar dolara ulaşmıştır. Sıkı para politikası gereği Merkez Bankası'nın piyasaya likidite verememesi faizleri tırmandırmış, bu durum devlet iç borçlanma senetlerine (DİBS) yatırım yapan bankaların likidite krizine girmesine yol açmıştır. Kasım 2000'de başlayan likidite sıkışıklığı, Şubat 2001'de yaşanan siyasi gerilimle birleşerek spekülatif bir atağa ve dövize hücuma dönüşmüştür. Dalgalı kur rejimine geçilmesiyle birlikte TL büyük ölçüde değer kaybetmiştir. 2001 yılında ekonomi %9.5 oranında daralmış, bütçe açığının GSMH'ye oranı %16.26'ya yükselmiştir. Borçlanma maliyetlerinin artmasıyla faiz ödemelerinin bütçe harcamaları içindeki payı %50.6'ya, GSMH içindeki payı ise %24.5'e ulaşmıştır. Kriz sonrasında IMF destekli Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı uygulanmaya başlanmış ve maliye politikasında yüksek oranlı faiz dışı fazla verilmesi temel hedef haline getirilmiştir. 2007 yılında ABD mortgage piyasasında başlayan ve küresel finansal sisteme yayılan kriz, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde derin resesyonlara yol açmıştır. Türkiye ekonomisi de dış talep daralması, dış kredi hacminin daralması ve iç güven kaybı kanallarıyla krizden olumsuz etkilenmiştir. Sanayi üretiminin gerilemesiyle birlikte Türkiye ekonomisi 2009 yılında %4.8 oranında daralmış ve işsizlik oranı %15'in üzerine çıkmıştır. Krizin etkilerini hafifletmek amacıyla hükümet tarafından genişletici maliye politikaları ve mali canlandırma paketleri uygulanmıştır. Bu kapsamda ÖTV ve KDV indirimleri yapılmış, Varlık Barışı düzenlenmiş, işveren sigorta primlerinde 5 puanlık indirim sağlanmış ve işsizlik sigortası ödeme koşulları iyileştirilmiştir. Ayrıca KOSGEB ve Eximbank'a kaynak aktarılarak özel sektör desteklenmiştir. Mali canlandırma paketleri ve ekonomik daralma nedeniyle bütçe açığının GSYH'ye oranı 2008'deki %1.8 seviyesinden 2009'da %5.5'e yükselmiştir. 2009 yılında bütçe harcamalarının GSYH'ye oranı %28.2'ye çıkarken, bütçe gelirlerinin payı %22.6'da kalmıştır. 2010 yılından itibaren ekonominin %9.2 oranında büyümesi ve canlandırma paketlerinin sonlandırılmasıyla bütçe açığı kademeli olarak azaltılarak 2013'te %1.2 seviyesine indirilmiştir. Kamu kesimi genel dengesi; konsolide bütçe, KİT'ler, yerel yönetimler, fonlar, döner sermayeler ve sosyal güvenlik kuruluşlarından oluşmaktadır. 1980 sonrasında bu birimlerin borçlanma gereksinimleri (KKBG) hızla artmıştır. Kamu kesimi borçlanma gereğinin GSMH'ye oranı 1999'da %15.6 ve 2001'de %16.4 ile zirveye ulaşmıştır. Bu yüksek oranların arkasındaki en büyük etken konsolide bütçe içindeki yüksek faiz ödemeleridir. KİT'lerin finansman açığının GSMH'ye oranı 1990'da %4.2 ve 1992'de %4.5 iken, 2000'li yıllardan itibaren hızlanan özelleştirme uygulamaları sayesinde bu oran (-) değerlere dönmüş ve KİT'lerin bütçeye yükü ortadan kalkmıştır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının aktüeryal dengesinin 1990'larda bozulması ise bütçeden yapılan transferleri artırmış, bu transferlerin bSYH'ye oranı 2005'te %4.79'a kadar yükselerek bütçe açıklarının temel nedenlerinden biri olmuştur. Bütçe dışı fonlar 1980'lerde hızlı kararlar almak amacıyla kurulmuş ancak denetim dışı yapıları nedeniyle bütçe disiplinini bozmuştur. 1989'dan itibaren açık veren fonlar, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile bütçe içine alınarak tasfiye edilmiştir. 2001 krizi sonrasında uygulanan sıkı mali disiplin ve faiz dışı fazla politikaları sayesinde KKBG/GSYH oranı hızla gerilemiş ve kamu kesimi borçlanma gereği kontrol altına alınmıştır.