İnfografik
← Ünite 2
Maliye Politikası

Ünite 2: Maliye Politikasında Tanım ve Kavramlar

1929 Büyük Buhranı
Dünya genelinde sanayi üretimini ve istihdamı yerle bir eden, klasik iktisadi düşüncenin 'her arz kendi talebini yaratır' varsayımını sarsarak modern maliye politikası ve Keynesyen iktisadın doğuşuna zemin hazırlayan en büyük küresel ekonomik krizdir.
1970'ler ve Stagflasyonun Doğuşu
1970'li yıllarda yaşanan petrol krizleri maliyetleri hızla artırmış, geleneksel Keynesyen genişletici politikaların aynı anda hem işsizliği hem de enflasyonu yükselten stagflasyon olgusunu çözmede yetersiz kalmasına neden olmuştur.
1973 Petrol Krizi
OPEC üyesi ülkelerin petrol fiyatlarını fahiş oranda artırmasıyla dünya genelinde üretim maliyetleri fırlamış, bu durum sanayileşmiş ülkelerde üretimin düşmesine ve aynı anda yüksek enflasyon yaşanarak stagflasyonun bizzat tetiklenmesine yol açmıştır.
Doğal İşsizlik Oranı Sınırı
İktisatçılar tarafından bir ekonomide tam istihdam sağlansa dahi kaçınılmaz olarak varlığını sürdüren friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplam oranı %5-6 düzeyinde kabul edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

EnflasyonCari fiyat düzeyi üzerinde toplam talebin toplam arzı aşmasıyla ortaya çıkan, fiyatlar genel düzeyindeki sürekli ve hissedilir artış sürecidir. Örneğin, para arzının üretimden daha hızlı artması talep enflasyonunu tetikler.
DeflasyonFiyatlar genel düzeyinde yaşanan sürekli ve düzenli düşüş durumudur. Fiyatların daha da düşeceği beklentisiyle tüketicilerin harcamalarını ertelemesi, stokların birikmesine ve ekonomik durgunluğa yol açar.
ResesyonEkonomik faaliyetlerin yavaşlaması ve konjonktürün aşağı doğru hareket etmesiyle ortaya çıkan, teknik olarak bir ekonominin üst üste iki çeyrek yıl boyunca küçülmesi durumudur.
DepresyonEkonomik daralmanın ve durgunluğun çok daha şiddetli, derin ve uzun süreli bir yapıya bürünerek makro ve mikro düzeyde yıkıcı etkiler yarattığı konjonktürel kriz durumudur.
StagflasyonBir ekonomide yüksek işsizlik ve ekonomik durgunluk (resesyon) ile yüksek enflasyonun aynı anda ve bir arada yaşanması durumudur. 1970'lerdeki petrol şoku bu duruma en net örnektir.
Tam İstihdamÇalışmak ve cari ücret düzeyinde faaliyet göstermek isteyen her bireyin iş bulabildiği, sadece friksiyonel ve yapısal işsizliğin mevcut olduğu optimal istihdam düzeyidir.
Doğal İşsizlikEkonominin kendi yapısal ve iş gücü piyasası dinamiklerinden kaynaklanan, friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamından oluşan ve genellikle %5-6 civarında kabul edilen normal işsizlik düzeyidir.
Phillips Eğrisiİşsizlik oranı ile parasal ücretlerdeki değişim oranı (enflasyon) arasındaki ters yönlü ve negatif ilişkiyi gösteren iktisadi eğridir. İşsizlik düştükçe enflasyonun artacağını savunur.
Fonksiyonel Gelir DağılımıÜretim sürecine katılan üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimci) yaratılan toplam millî gelirden aldıkları payların (ücret, faiz, rant, kâr) dağılımını gösteren türdür.
Kişisel Gelir DağılımıBir ekonomide yaratılan toplam millî gelirin, üretim faktörlerinden bağımsız olarak, doğrudan kişiler ve aileler (tüketici birimleri) arasında nasıl paylaşıldığını gösteren dağılımdır.
Lorenz EğrisiBir ülkede millî gelirin toplumun değişik kesimleri tarafından elde edilen birikimli paylarını grafiksel olarak gösteren ve mutlak eşitlikten sapmaları ölçen eğridir.
Dalton-Atkinson ÖlçütüToplumsal refah fonksiyonuna dayalı olarak, bir toplumun mevcut gelir dağılımından mutlak eşitlik durumuna geçerken vazgeçmeyi kabul ettiği gelir miktarını ölçen eşitsizlik kriteridir.
Ekonomik KalkınmaMillî gelirdeki niceliksel artışın yanı sıra; ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel ve kurumsal yapılarda meydana gelen olumlu ve ilerici dönüşümlerin tamamını kapsayan niteliksel süreçtir.

Diğer Önemli Bilgiler

2008 Küresel Finans Krizi

ABD'de konut piyasasındaki yüksek riskli mortgage kredilerinin patlamasıyla başlayan, kısa sürede tüm dünya finansal sistemine ve reel ekonomisine yayılarak derin bir küresel depresyona dönüşen yakın tarihin en büyük krizidir.

Rawlsçu Toplumsal Refah Yaklaşımı

Dalton-Atkinson ölçütünde kullanılan bu yaklaşıma göre, toplumsal refah en düşük gelir ve refah düzeyine sahip bireyin durumuna bağlıdır; o bireyin durumu iyileşmedikçe toplumun genel refahı artmış sayılmaz.

Faydacı Toplumsal Refah Yaklaşımı

Toplumdaki tüm bireylerin elde ettiği faydaların toplamını maksimize etmeyi amaçlayan, mutlak eşitliğe geçişte vazgeçilecek gelir miktarını Rawlsçu yaklaşıma göre çok daha düşük öngören refah yaklaşımıdır.

Gelişmekte Olan Ülkelerin İkili Açığı

Gelişmekte olan ülkelerin büyüme süreçlerinde karşılaştıkları, yurt içi tasarrufların yetersizliğinden doğan 'tasarruf-yatırım açığı' ile zorunlu ithalat gereksiniminden doğan 'dış ticaret açığı'nın bir arada bulunması durumudur.

Harrod-Domar Büyüme Modeli

Savaş sonrası dönemde büyük ilgi gören ve ekonomik büyümenin temel sürükleyici gücünün sadece sermaye birikimi ve yatırımlar olduğunu savunan Neo-Keynesyen büyüme yaklaşımıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Ekonomik istikrarın sağlanması için hem tam istihdamın hem de fiyat istikrarının bir arada gerçekleşmesi gerektiğini unutmayın; Klasik ve Keynesyen ayrımına dikkat edin.
  • Doğal işsizlik oranının %5-6 civarında kabul edildiğini ve bunun friksiyonel ile yapısal işsizlikten oluştuğunu sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Stagflasyonun, daraltıcı politikalarla hasıla düşüşüne, genişletici politikalarla ise enflasyon artışına yol açan çelişkili yapısını ve maliyet itişli yönünü aklınızda tutun.
  • Lorenz Eğrisi'nde mutlak eşitlik doğrusuna (OB) yaklaşıldıkça gelir dağılımında adaletin arttığını, uzaklaşıldıkça eşitsizliğin büyüdüğünü grafik soruları için not edin.
  • Ekonomik büyümenin niceliksel (rakamsal), ekonomik kalkınmanın ise sosyal ve kültürel dönüşümleri de içeren niteliksel bir kavram olduğunu karıştırmayın.
  • Harrod-Domar büyüme modelinin büyümeyi sadece sermaye birikimiyle açıkladığını, Neo-Klasik modelin ise teknoloji ve nüfusu da eklediğini bilmek sınavda puan kazandırır.