İnfografik
← Ünite 8
Vergi Hukuku

Ünite 8: Vergi Alacağının Kalkması

1999 Marmara Depremi Terkin Düzenlemesi
1999 yılında Marmara Bölgesi'nde meydana gelen iki büyük deprem sonrasında zarar gören mükelleflerin vergi borçları ve cezalarının terkini amacıyla 28 Aralık 2001 tarihli ve 4731 sayılı özel bir kanun çıkarılarak uygulanmıştır.
Tahsil İmkânsızlığı Terkin Sınırları
AATUHK Madde 106 uyarınca tahsili imkansız veya gideri fazla olan borçlardan VUK kapsamındakilerde 10 TL'ye kadar, diğer amme alacaklarında ise 20 TL'ye kadar olan tutarlar tahsil zaman aşımı beklenmeksizin terkin edilebilir.
Tahakkuktan Vazgeçme Limiti
Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 115. maddesine göre, ikmalen, resen veya idarece tarh edilen vergi ve cezaların toplam miktarının 21 TL ve altında olması durumunda idarece tahakkukundan vazgeçilebilir.
Düzeltme İadesinde Hak Düşürücü Süre
Mükellef lehine yapılan düzeltmelerde, tebliğ edilen düzeltme fişine istinaden mükellefin tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde parasını geri almak üzere başvurmaması halinde iade hakkı düşer.

Anahtar Kavramlar

ÖdemeVergi borcunu ve buna bağlı fer'i alacakları kanuna uygun olarak ortadan kaldıran, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine vadesinde para yatırması şeklinde gerçekleşen en olağan sona erme yoludur.
VadeVergi kanunlarında öngörülen ve vergi borcunun ödenmesi gereken sürenin son gününü ifade eden hukuki tarihtir.
Gecikme FaiziZamanında tahakkuk ettirilmeyen vergilerin sonradan tarh edilmesi halinde, normal vade tarihinden tarhiyatın tahakkuk ettiği tarihe kadar geçen süre için gecikme zammı oranında hesaplanan fer'i borçtur.
Tecil FaiziFazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin mükellefe iadesinde veya vergi borçlarının ertelenmesinde uygulanan, kanunla belirlenmiş faiz oranıdır.
Zaman AşımıKanunda belirlenen sürelerin geçmesiyle, alacaklının talep ve dava hakkının, vergi hukukunda ise idarenin tarh ve tahsil yetkisinin kendiliğinden ortadan kalkmasıdır.
Tarh Zaman AşımıVergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde verginin tarh ve tebliğ edilmemesi durumunda idarenin tarh yetkisini sona erdirici zaman aşımıdır.
Tahsil Zaman AşımıKamu alacağının vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmemesi halinde alacağın tahsil edilebilirliğini ortadan kaldıran süredir.
Zaman Aşımının DurmasıKanuni bir sebebin varlığı halinde zaman aşımı süresinin işlememesi, bu sebep ortadan kalktığında ise sürenin kaldığı yerden devam etmesidir.
Zaman Aşımının KesilmesiZaman aşımını kesen kanuni bir işlemin yapılmasıyla o ana kadar işlemiş sürenin tamamen silinmesi ve sürenin baştan itibaren yeniden işlemeye başlamasıdır.
TerkinDoğal afet, tahsil imkansızlığı gibi kanuni nedenlerle vergi dairesinin alacağından vazgeçerek borcu sistemden tamamen silmesi işlemidir.
Tahakkuktan Vazgeçmeİkmalen, resen veya idarece tarh edilen vergi ve cezaların toplam tutarının kanunda belirtilen haddi aşmaması ve tahakkuk giderlerinin bu tutardan fazla olacağının anlaşılması durumunda idarenin tahakkuk işleminden vazgeçmesidir.
Vergi HatasıVergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması durumudur.
Matrah HatasıBeyanname, ihbarname veya tahakkuk belgelerinde matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik ya da fazla gösterilmesi veya hesaplanması şeklinde ortaya çıkan hesap hatasıdır.
Mükerrer VergiAynı vergi kanununun uygulanmasında, aynı vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden birden fazla vergi istenmesi veya alınması hatasıdır.
Mükellefin Şahsında HataVerginin asıl borçlusu ve mükellefi yerine, vergiyle hiçbir ilgisi bulunmayan tamamen başka bir kişiden istenmesi veya alınması şeklindeki vergilendirme hatasıdır.
Mükellefiyette HataAçık bir şekilde vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf tutulmuş kişilerden vergi istenmesi veya alınması hatasıdır.
Konuda HataVerginin konusuna girmeyen veya vergiden müstesna kılınmış gelir, servet, evrak veya işlemler üzerinden vergi hesaplanması hatasıdır.
Düzeltme FişiVergi dairesince tespit edilen veya mükellefçe bildirilen vergi hatalarının düzeltilmesi amacıyla düzenlenen ve iade/terkin işlemlerine esas teşkil eden belgedir.
Şikayet YoluDava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme talebi reddedilen mükelleflerin, hiyerarşik üst makam olan Maliye Bakanlığına başvurması yoludur.
Uzlaşmaİdare ile mükellefin, tarh edilen vergi ve kesilen cezaların miktarı konusunda anlaşarak uyuşmazlığı yargıya gitmeden çözmelerini sağlayan idari müessesedir.
Tarhiyat Öncesi UzlaşmaVergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergiler ve kesilecek cezalar hakkında, vergi dairesince tarh işlemi yapılmadan önce başvurulan özel uzlaşma yoludur.
Uzlaşmanın Vaki OlmasıUzlaşma görüşmeleri sonucunda idare ile mükellefin belirli bir vergi ve ceza tutarı üzerinde anlaşmaya varması ve bunu tutanakla imza altına almasıdır.
Uzlaşmanın Vaki OlmamasıGörüşmelere katılım sağlanmasına rağmen tarafların bir anlaşmaya varamaması veya mükellefin teklif edilen tutarı kabul etmemesi durumudur.
Vergi AffıYasama organı tarafından çıkarılan özel bir kanunla, geçmişte doğmuş vergi borçlarının veya cezalarının kısmen veya tamamen silinmesi işlemidir.
Eksik Borç (Tabii Borç)Hukuken varlığını sürdürmesine rağmen dava ve icra yoluyla talep edilemeyen, ancak borçlu tarafından rızaen ödenmesi halinde geçerli kabul edilen borç türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Uzlaşma Başvuru Süresi

Mükellefler, ikmalen, resen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yetkili uzlaşma komisyonuna yazılı olarak başvurmak zorundadır.

Merkezi Uzlaşma Komisyonu Yapısı

Mahalli komisyonların yetki sınırını aşan uyuşmazlıklar için kurulan komisyon; Gelir İdaresi Başkanı'nın başkanlığında, bir Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı ve Gelir Yönetim Daire Başkanı'ndan oluşur.

Uzlaşma Sonrası Dava Süresi Uzaması

Uzlaşmanın vaki olmaması halinde, dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmış ise dava açma süresi tutanağın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün olarak uzatılır.

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Davet Süresi

Vergi incelemesi yapanların mükellefi uzlaşmaya davet etmesi durumunda, davet yazısı ve inceleme raporu örneği uzlaşma gününden en az 15 gün önce mükellefe tebliğ edilmelidir.

Zaman Aşımına Yakın Uzlaşma Yasağı

Vergi incelemesinin sonuçlandığı tarihte tarh zaman aşımının sona ermesine üç aydan az bir zaman kalmışsa, mükellefe uzlaşma talebi sorulmaz ve uzlaşmaya davet edilmez.

Cumhuriyet Dönemi Vergi Afları

Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi'nde 40'ın üzerinde, özellikle 1960 ile 2013 yılları arasında ise toplamda 32 adet vergi affı kanunu yürürlüğe konulmuştur.

ABD Eyaletlerindeki Vergi Afları

Vergi afları sadece Türkiye'ye özgü olmayıp, Amerika Birleşik Devletleri'nin çeşitli eyaletlerinde 1980 yılından sonra 120 civarında vergi affı kanunu yürürlüğe girmiştir.

Türk Hukukundaki İlk Vergi Affı

Türk hukuk tarihindeki ilk vergi affı uygulaması, Osmanlı Dönemi'nde 1906 yılında çıkarılan bir İrade-i Seniyye (Padişah Buyruğu) ile yol vergisi cezalarının affedilmesidir.

Anayasal Af Çoğunluğu Şartı

Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca TBMM'de genel ve özel af kanunlarının kabul edilebilmesi için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (nitelikli çoğunluk) oyu aranmaktadır.

Gecikme Faizinde Ay Kesirleri Kuralı

VUK Madde 112 uyarınca hesaplanan gecikme faizlerinde sadece tam aylar dikkate alınır, ay kesirleri (tamamlanmayan aylar) hesaplamada dikkate alınmaz.

Takdir Komisyonu ve 1 Yıllık Sınır

Matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması tarh zaman aşımını durdurur ancak komisyonda işlemeyen bu süre her halükarda bir yıldan fazla olamaz.

Sınavda Dikkat Et

  • Zaman aşımının durması ile kesilmesi arasındaki farkı iyi öğrenin; durmada süre kaldığı yerden devam ederken, kesilmede süre sıfırlanır ve baştan başlar.
  • Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirlerinin dikkate alınmadığını sınavda işlem sorularında mutlaka göz önünde bulundurun.
  • Uzlaşma sağlanan (vaki olan) vergi ve cezalar için dava açılamayacağını ve cezalarda indirim (VUK m. 376) talep edilemeyeceğini unutmayın.
  • Kaçakçılık fiillerinin (VUK m. 359) hem tarhiyat öncesi hem de tarhiyat sonrası uzlaşma kapsamı dışında tutulduğuna dikkat edin.
  • Düzeltme fişi ile iade edilecek tutarlar için mükellefin başvuru süresinin tebliğden itibaren 1 yıl (hak düşürücü süre) olduğunu aklınızda tutun.
  • MTV'de tarh aşaması olmadığı için tarh zaman aşımının da uygulanmadığını, sadece tahsil zaman aşımının geçerli olduğunu unutmayın.
  • Uzlaşma başvuru süresinin ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün olduğunu, dava açma süresini durdurduğunu kritik bir bilgi olarak not edin.