Anayasa hukukunun kaynakları, anayasal normların, kuralların ve kurumların nereden kaynaklandığını, nasıl ortaya çıktığını ve hangi biçimlerde hukuk dünyasında varlık kazandığını gösteren unsurlardır. Hukukçu Teziç'in de belirttiği üzere, hukukun kaynakları genel olarak dört ana başlık altında ele alınmaktadır: bilgi kaynakları, yaratıcı kaynaklar, sosyolojik kaynaklar ve yürürlük (biçimsel) kaynakları. Bu ayrım, anayasa hukukunun anlaşılması ve yorumlanmasında temel bir metodoloji sunar. Bilgi kaynakları, yürürlükteki kuralların, mahkeme kararlarının ve belgelerin nerede, nasıl ve hangi yöntemle bulunabileceğini ifade eder. Anayasa hukuku bağlamında bilgi kaynakları denildiğinde Türk anayasaları, yabancı ülke anayasaları, mahkeme kararları ve bilimsel eserler akla gelir. Yaratıcı kaynaklar ise hukuku doğrudan var eden, yani anayasa koyucu, kanun koyucu ve düzenleyici işlem yapan makamları ifade eder. Sosyolojik kaynaklar ise hukuk kurallarının tarihsel gelişimini, toplumsal bünyede oluşumunu, sosyal, ekonomik ve kültürel ihtiyaçların hukuk yapımındaki etkilerini inceler ki bu alan daha çok hukuk sosyolojisinin konusudur. Yürürlük ya da biçimsel kaynaklar ise doğrudan ve dolaylı kaynaklar olmak üzere ikiye ayrılır. Doğrudan kaynaklar yazılı kaynakları (Anayasa, kanunlar, uluslararası antlaşmalar, içtüzük ve yürütmenin düzenleyici işlemleri) oluştururken; yazılı olmayan biçimsel kaynaklar ise hukukun dolaylı kaynaklarını, yani anayasal teamülleri oluşturur. Normlar hiyerarşisinde en üstte yer alan Anayasa, tüm bu kaynakların geçerlilik ve meşruiyet zeminini oluşturur. Anayasa Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı üzere, anayasa hükümleri üstün, bağlayıcı ve temel hukuk kurallarıdır; hiçbir kanun veya düzenleyici işlem anayasaya aykırı olamaz. Anayasa, normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alan, devletin temel organlarını, işleyişini ve kişilerin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen birincil biçimsel kaynaktır. 1982 Anayasası'nın 11. maddesinde düzenlenen 'Anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı' ilkesi gereğince, kanunlar ve diğer tüm düzenleyici işlemler anayasaya aykırı olamaz. Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, diğer kuruluşları ve kişileri bağlayan en üst düzey hukuk kurallarıdır. Anayasanın değiştirilmesi usulü, sıradan kanunların kabul edilmesinden çok daha zorlaştırılmış şartlara bağlanmıştır. Anayasa'nın 175. maddesine göre, anayasa değişikliği teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) üye tamsayısının en az üçte biri (1/3) tarafından yazıyla yapılabilir. Değişiklik teklifleri TBMM Genel Kurulu'nda iki defa görüşülür. Teklifin kabul edilebilmesi için Meclis üye tamsayısının en az beşte üç (3/5) çoğunluğunun gizli oyu gerekir. Kabul edilen anayasa değişikliklerinin yürürlüğe girmesinde Cumhurbaşkanı'nın yetkileri ve halkoylaması (referandum) süreci belirleyicidir. Cumhurbaşkanı, anayasa değişikliğine ilişkin kanunları bir kez daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir. Meclis geri gönderilen kanunu üye tamsayısının üçte iki (2/3) çoğunluğu ile aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu halkoyuna sunabilir. Meclisçe beşte üç (3/5) ile üçte iki (2/3) arasında bir çoğunlukla kabul edilen değişiklikler ise Cumhurbaşkanı tarafından iade edilmediği takdirde zorunlu olarak halkoyuna sunulur. Halkoylamasında geçerli oyların yarısından çoğunun (salt çoğunluk) kabul oyu vermesiyle değişiklik yürürlüğe girer. Milletlerarası sözleşmeler, anayasa hukukunun önemli yazılı kaynaklarından biridir. 1982 Anayasası'nın 90. maddesine göre, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamaz. Bu yönüyle genel kural olarak uluslararası antlaşmalar kanunlara denk metinler kabul edilmektedir. Ancak 2004 yılında Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrasına eklenen hükümle bu kurala çok önemli bir istisna getirilmiştir. Buna göre, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Bu düzenleme ile insan haklarına ilişkin uluslararası sözleşmeler (örneğin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) kanunların üzerinde, ancak anayasanın altında bir konuma yükseltilmiştir. Uluslararası antlaşmaların onaylanması usulü de anayasada düzenlenmiştir. Kural olarak antlaşmaların onaylanması, TBMM'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır. Ancak ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenleyen, süresi bir yılı aşmayan, devlet maliyesine yük getirmeyen ve kişi halleri ile mülkiyet haklarına dokunmayan antlaşmalar, TBMM'nin uygun bulma kanununa gerek olmaksızın yayımlanarak yürürlüğe girebilir. Bu antlaşmalar yürürlüğe girdikten sonra iki ay içinde TBMM'nin bilgisine sunulur. Kanunlar, anayasanın öngördüğü yetkili organ olan TBMM tarafından, anayasada belirtilen usul ve şekil şartlarına uygun olarak yapılan soyut, genel, sürekli ve yazılı hukuk kurallarıdır. Normlar hiyerarşisinde anayasanın altında yer alırlar. Anayasa'nın 87. maddesine göre kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak TBMM'nin asli görev ve yetkisidir. 2017 anayasa değişikliği sonrasında kanun tasarıları (Bakanlar Kurulu tarafından sunulan öneriler) kaldırılmış, kanun önerme yetkisi sadece milletvekillerine tanınmıştır. Milletvekillerinin sunduğu bu önerilere 'kanun teklifi' denir. Kanun tekliflerinin yasalaşma süreci Meclis İçtüzüğü ve Anayasa çerçevesinde yürütülür. Meclis Başkanlığına sunulan teklifler ilgili komisyonlara gönderilir. Komisyon raporu hazırlandıktan sonra Genel Kurulda görüşülür. Görüşmelerde toplantı nisabı üye tamsayısının en az üçte biridir (1/3). Karar nisabı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (1/4 + 1) az olamaz. Kabul edilen kanunlar yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanı'na gönderilir. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde kanunu yayımlar ya da bir kez daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderir. Meclis geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır. Yasama yetkisi genellik, aslilik ve devredilmezlik özelliklerine sahiptir. Yasama yetkisinin genelliği, Meclis'in anayasaya aykırı olmamak şartıyla her konuda ve dilediği ayrıntıda kanun çıkarabilmesini ifade eder. Aslilik özelliği, Meclis'in bir konuyu düzenlemek için araya başka bir işlem girmeksizin doğrudan doğruya düzenleme yapabilmesidir. Devredilmezlik ise Anayasa'nın 7. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, yasama yetkisinin Türk Milleti adına TBMM'ye ait olması ve hiçbir şekilde başka bir organa devredilememesidir. Ancak yasama yetkisinin de sınırları vardır; Meclis yargısal nitelikte veya yürütmenin yerine geçecek nitelikte idari işlemler yapamaz. Meclis İçtüzüğü, yasama organının kendi iç çalışmasını, çalışma düzenini, komisyonların işleyişini ve iktidar-muhalefet ilişkilerini düzenleyen kurallar bütünüdür. İçeriği ve düzenlediği alan itibarıyla anayasal öneme sahip konuları barındırdığı için doktrinde 'sessiz anayasa' olarak da adlandırılır. İçtüzük, Anayasa'nın 95. maddesine dayanarak TBMM tarafından kabul edilen bir parlamento kararı niteliğindedir. İçtüzüğün yapılış ve kabul ediliş süreci kanunlara benzer. Milletvekilleri tarafından hazırlanan teklif Meclis Genel Kurulu'nda görüşülerek kabul edilir. Ancak kanunlardan farklı olarak, kabul edilen içtüzük metni Cumhurbaşkanı'nın onayına veya yayımlama yetkisine tabi olmaksızın doğrudan Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer. Bu yönüyle yürütmenin müdahale edemediği, yasama organının özerkliğini gösteren bir işlemdir. Normal şartlarda parlamento kararları Anayasa Mahkemesi'nin yargısal denetimine tabi değildir. Ancak Meclis İçtüzüğü bu kuralın en önemli istisnalarından biridir. Anayasa'nın 148. maddesi uyarınca, içtüzüklerin anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğu Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir. İçtüzük doğrudan vatandaşların hak ve yükümlülüklerini ilgilendiren düzenlemeler içeremez; eğer vatandaş hukukunu ilgilendiren bir hüküm barındırırsa Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilir. 2017 anayasa değişikliği ile Türkiye'de hükümet sistemi değişmiş, Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. Bu değişiklikle birlikte yürütmenin düzenleyici işlem yapma yetkisi de yeniden yapılandırılmıştır. Yürütmenin en önemli düzenleyici işlemlerinin başında Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) gelmektedir. CBK'lar olağan dönem ve olağanüstü dönem kararnameleri olmak üzere ikiye ayrılır. Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, Cumhurbaşkanı'nın yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı asli nitelikteki işlemlerdir. Ancak Anayasa bu yetkiye çok sıkı sınırlar getirmiştir. Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar CBK ile düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz. Kanun ile CBK arasında çelişki olması halinde kanun hükümleri uygulanır; TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda ise CBK hükümsüz hale gelir. Bu kararnameler Anayasa Mahkemesi'nin yargısal denetimine tabidir. Olağanüstü hal Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise savaş, seferberlik, doğal afet, salgın hastalık veya ağır ekonomik bunalım gibi durumlarda çıkarılır. Olağanüstü dönem kararnamelerinde, olağan dönemdeki konu sınırlamaları geçerli değildir; temel hak ve özgürlükler bu kararnamelerle sınırlandırılabilir veya askıya alınabilir. Bu kararnameler Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün TBMM onayına sunulur. Anayasa uyarınca olağanüstü hal kararnamelerine karşı Anayasa Mahkemesi'nde dava açılamaz. Yönetmelikler, Anayasa'nın 124. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla çıkardıkları düzenleyici işlemlerdir. Yönetmelik çıkarabilmek için mutlaka dayanak alınan bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi bulunmalıdır. Yönetmelik çıkarma yetkisi sadece Anayasa'da sayılan mercilere (Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri) aittir. Kamu tüzel kişiliği bulunmayan, bakanlık teşkilatı altındaki genel müdürlükler veya il müdürlükleri gibi birimler yönetmelik çıkaramaz. Üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) ve meslek odaları gibi icrai nitelikte görev yapan kamu tüzel kişileri ise kendi alanlarında yönetmelik çıkarabilirler. Yönetmeliklerin yargısal denetimi idari yargı tarafından yapılır. Ülke çapında uygulanacak olan yönetmeliklerin denetimi ilk derece mahkemesi olarak Danıştay tarafından gerçekleştirilirken, daha dar veya yerel alanda uygulanan yönetmeliklerin denetimi idare mahkemelerince yapılır. Cumhurbaşkanlığı yönetmelikleri hariç, tüm yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanması zorunlu değildir; hangilerinin yayımlanacağı 3011 sayılı Kanun ile belirlenmiştir. Yürütmenin bunlar dışında karar, tebliğ, genelge, sirküler, yönerge ve talimat gibi anayasada doğrudan sayılmayan adsız düzenleyici işlemleri de mevcuttur. Anayasa teamülleri, anayasanın uygulanmasından doğan, uzun süredir tekrarlanan ve uyulmasının zorunlu olduğuna inanılan yazısız kurallardır. Bir uygulamanın anayasa teamülü haline gelebilmesi için uzun süre uygulanması, süreklilik arz etmesi, uygulamanın arkasındaki gerekçelerin açık olması ve en önemlisi bu kurala uyulması gerektiğine dair güçlü bir hukuki inancın (opinio juris) bulunması gerekir. Teamüller genellikle yazısız anayasa sistemine sahip olan İngiltere gibi ülkelerde çok güçlüdür. Ancak yazılı anayasaya sahip ülkelerde de anayasanın açıkça düzenlemediği boşlukların doldurulmasında teamüller rol oynar. Türk anayasa düzeni, siyasi istikrarsızlıklar ve zayıf siyasi parti kültürü nedeniyle anayasa teamülleri açısından oldukça fakirdir. Doktrinde anayasa teamülleri ile bağlayıcılığı olmayan basit 'anayasa uygulamaları' ve anayasaya aykırı olan 'anayasa yanlışlıkları' birbirinden ayırt edilmelidir. Anayasa yanlışlığı, anayasanın açık hükmüne aykırı olan ancak fiilen uygulanan durumları ifade eder. Örneğin, 1924 Anayasası döneminde anayasanın açık hükmüne rağmen ara seçimlerin yapılmaması veya 1971 muhtırası sonrasında partiler üstü teknokratlar hükümetinin kurulması anayasa yanlışlığına örnek gösterilir. Anayasa uygulamaları ise hukuki bir zorunluluk inancı taşımayan fiili alışkanlıklardır. Mahkeme kararları, anayasa hukukunun yardımcı ve tamamlayıcı kaynakları arasında yer alır. Ancak yüksek mahkemelerin kararları, özellikle de Yargıtay ve Danıştay'ın içtihadı birleştirme kararları (İBK) alt mahkemeleri ve uygulayıcıları doğrudan bağlar. İçtihadı birleştirme kararları, kanun gücünde olup hukuk boşluklarını dolduran yasa dengi işlemlerdir ve Resmi Gazete'de yayımlanırlar. Anayasa hukuku açısından en önemli yargısal kaynak Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarıdır. Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasına göre, Anayasa Mahkemesi kararları yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar. AYM kararları kesin olup, iptal kararları Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve geriye yürümez. Bu yönüyle AYM kararları anayasa hukukunun en dinamik yürürlük kaynaklarındandır. Doktrin (öğreti) ise anayasa hukuku alanında uzmanlaşmış bilim insanlarının, anayasal kurumlar, kurallar ve sorunlar hakkında ileri sürdükleri bilimsel görüş, yorum ve analizlerdir. Doktrinin doğrudan bir hukuki bağlayıcılığı yoktur, bu nedenle yardımcı kaynak statüsündedir. Ancak gerek kanun koyucular gerekse mahkemeler (özellikle Anayasa Mahkemesi) kararlarını gerekçelendirirken ve yeni hukuki yorumlar geliştirirken doktrindeki görüşlerden, karşılaştırmalı hukuk çalışmalarından ve bilimsel eserlerden geniş ölçüde yararlanırlar.