Ünite 14: Kâr Dağıtımı

TTK 470. Madde

Türk Ticaret Kanunu'nun 470. maddesi, geçmiş dönem zararlarının dönem kârı ile kapatılmadan kâr dağıtımı yapılamayacağını hükme bağlamıştır. Bu, sermayenin korunması ilkesinin bir gereğidir.

I. Tertip Yedek Akçe Sınırı

I. tertip yedek akçe, ödenmiş sermayenin %20'sine (beşte birine) ulaşıncaya kadar ayrılmak zorundadır. Bu sınıra ulaşıldığında yedek akçe ayrımı durdurulur.

II. Tertip Yedek Akçe Oranı

II. tertip yedek akçe, dağıtılabilir kârın %10'u olarak hesaplanır. Muhasebe literatüründe bu oran 10/110 olarak da ifade edilmektedir.

Yetki Devri Kısıtı

Anonim şirketlerde genel kurul, limited şirketlerde ortaklar kurulu kâr dağıtım kararını yönetim organına devredemez. Sadece dağıtımın başlangıç tarihini belirleme yetkisi devredilebilir.

Anahtar Kavramlar

Dönem KârıVergi ve yasal yükümlülüklerden önceki ticari kârdır. TTK hükümlerine göre oluşan bu kâr, dağıtım tablosunun düzenlenmesinde esas alınır.

I. Tertip Yedek AkçeDönem kârının %5'i oranında, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar ayrılan zorunlu yedektir. Örnek: 100.000 TL sermayesi olan bir şirketin 20.000 TL'lik yedek akçeye ulaşana kadar her yıl %5 ayırmasıdır.

II. Tertip Yedek AkçeBirinci tertip yedek ve birinci temettü ayrıldıktan sonra, dağıtılması kararlaştırılan kârın %10'udur. 10/110 oranıyla hesaplanır ve 540 Yasal Yedekler hesabında izlenir.

Birinci Temettüİşletmenin ödenmiş sermayesi üzerinden hesaplanan %5 oranındaki kâr payıdır. 331 Ortaklara Borçlar hesabında izlenir.

İkinci TemettüYasal yedekler ve birinci temettü ayrıldıktan sonra kalan kârdan ortaklara dağıtılan kısımdır. Yönetim kurulunun dağıtım kararı almasıyla kesinleşir.

Geçmiş Yıllar ZararıÖnceki dönemlerden devreden zararlardır. TTK m.470'e göre kâr dağıtımı yapılabilmesi için bu zararların dönem kârı ile kapatılması şarttır.

Ödenmiş SermayeEsas sermaye ile ödenmemiş sermaye arasındaki farktır. Yedek akçe hesaplamalarında temel baz olarak kullanılır.

590 Dönem Net Kârıİşletmenin dönem faaliyetleri sonucunda elde ettiği ve dağıtıma konu olan net kârın izlendiği hesaptır.

591 Dönem Net ZararıDönem sonunda oluşan zararın izlendiği pasif düzenleyici hesaptır. Zarar dağıtımında bu hesap kullanılır.

131 Ortaklardan AlacaklarZarar dağıtımında ortakların payına düşen zararın takip edildiği hesaptır. Ortakların işletmeye olan borcunu temsil eder.

331 Ortaklara BorçlarKâr dağıtımı sonucunda ortaklara ödenecek olan temettülerin izlendiği hesaptır.

540 Yasal YedeklerI. ve II. tertip yedek akçelerin izlendiği hesaptır. İşletmenin kârının bir kısmının kanuni zorunlulukla alıkonulmasını temsil eder.

İsteğe Bağlı YedeklerYasal bir zorunluluk olmaksızın, yönetim kurulu önerisi ve genel kurul kararıyla ayrılan yedeklerdir.

Genel KurulAnonim şirketlerde kâr dağıtımına karar vermeye yetkili en üst organdır. Bu yetkisini devredemez.

Ortaklar KuruluLimited şirketlerde kâr dağıtımı konusunda karar alma yetkisine sahip olan organdır.

Hakkaniyet İlkesiKâr veya zarar dağıtımının ortaklar arasında adil ve sözleşmeye uygun yapılmasıdır. Aykırılık durumunda mahkemece iptal edilebilir.

Sermaye PayıOrtağın şirkete koyduğu sermayenin toplam sermaye içindeki oranıdır. Kâr dağıtımında baz alınan temel kriterlerden biridir.

Diğer Önemli Bilgiler

Zarar Dağıtımında Borçlar Kanunu

Kâr veya zarar dağıtımının hakkaniyete aykırı olması durumunda, Borçlar Kanunu'nun 523. maddesi uygulanarak mahkeme yoluyla iptal süreci işletilebilir.

Ödenmiş Sermaye Hesabı

Ödenmiş sermaye, 500 Sermaye hesabından 501 Ödenmemiş Sermaye hesabının düşülmesiyle bulunur. Yedek akçe hesaplamalarında bu net tutar kullanılır.

590 ve 591 Hesapları

590 Dönem Net Kârı hesabı kâr dağıtımında alacaklı, 591 Dönem Net Zararı hesabı ise zarar dağıtımında borçlu tarafta işlem görür.

Birinci Temettü Oranı

İşletmeler, ödenmiş sermayeleri üzerinden ortaklara %5 oranında birinci temettü ayırmakla yükümlüdür.

Zararın Sermayeden Mahsubu

İşletmeler oluşan zararı ortaklardan nakden tahsil edebileceği gibi, ortakların sermaye paylarından düşülmesine de karar verebilirler.

Yedek Akçe Grupları

Yedek akçeler, yasal zorunluluk gereği ayrılanlar ve isteğe bağlı (ihtiyari) ayrılanlar olmak üzere iki ana grupta sınıflandırılır.

Kâr Dağıtım Yöntemleri

Kâr dağıtımı; eşit paylaştırma, sermaye payı oranında, faiz düşüldükten sonra veya yönetici ortağa prim verildikten sonra olmak üzere dört farklı yöntemle yapılabilir.

Muhasebe Kayıt Süreci

Kâr dağıtımında önce dönem kârı 570 Geçmiş Yıllar Kârları hesabına aktarılır, ardından bu hesaptan yasal yedekler ve temettüler ayrıştırılır.

Sınavda Dikkat Et

I. tertip yedek akçenin ödenmiş sermayenin %20'si ile sınırlı olduğunu unutmayın; hesaplama yaparken bu sınırı mutlaka kontrol edin.
Kâr dağıtımında genel kurulun karar yetkisini devredemeyeceğini, sadece tarih belirleme yetkisini devredebileceğini aklınızda tutun.
Zarar dağıtımında 131 Ortaklardan Alacaklar hesabının borçlandırıldığını, 591 Dönem Net Zararı hesabının ise alacaklandırılarak kapatıldığını unutmayın.
II. tertip yedek akçe hesaplanırken matrahın 'dağıtılabilir kâr' olduğunu ve bunun için I. tertip ile birinci temettünün düşülmesi gerektiğini unutmayın.
Muhasebe kayıtlarında dönem net kârının önce 570 Geçmiş Yıllar Kârları hesabına devredildiğini, dağıtımın bu hesaptan yapıldığını hatırlayın.
Hakkaniyete aykırı dağıtımlarda Borçlar Kanunu'nun 523. maddesinin devreye girdiğini not edin.