Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri
← Ünite 13
Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri

Ünite 13: Temel Mâli Tablolar

Muhasebe Prensipleri Kurulu
Muhasebenin temel kavramlarının ve prensiplerinin kaynağı olan Amerikan Yeminli Hesap Uzmanları Enstitüsü bünyesindeki kuruldur. Yayınladıkları bültenler, dünya genelindeki muhasebe standartlarına temel oluşturmuştur.
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği
Türkiye'de muhasebe uygulamalarının standartlaştırılmasını sağlayan yasal düzenlemedir. 12 temel muhasebe kavramı bu tebliğ ile yasal çerçeveye kavuşmuştur.
Temel Varsayımlar
Sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik ve parayla ölçülme kavramlarıdır. Bu beş kavram, muhasebe sisteminin kurulması için gereken ön koşulları temsil eder.
Muhasebe Dönemi
Mali tabloların düzenlendiği zaman aralığıdır. Genel kural olarak bir takvim yılı (1 Ocak - 31 Aralık) esas alınır.

Anahtar Kavramlar

Sosyal Sorumluluk KavramıMuhasebenin sadece işletme sahiplerine değil, tüm toplumun çıkarlarını gözeterek tarafsız ve dürüst bilgi üretmesi gerektiğini ifade eder. Örneğin, mali tabloların kamuoyuna sunulurken gerçeğe uygun hazırlanması bu sorumluluğun bir parçasıdır.
Kişilik Kavramıİşletmenin, sahiplerinden ve yöneticilerinden ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olduğunu belirtir. İşletme sahibi şahsi harcamalarını işletme muhasebesine dahil edemez; tüm işlemler işletme kişiliği adına yapılır.
İşletmenin Sürekliliği Kavramıİşletmelerin faaliyetlerini süresiz olarak sürdüreceği varsayımıdır. Bu kavram, varlıkların maliyet bedeliyle değerlenmesinin ve amortisman ayrılmasının temel dayanağıdır.
Dönemsellik Kavramıİşletmenin sınırsız ömrünün belirli dönemlere (genellikle bir takvim yılı) bölünmesidir. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre ilgili dönemde kaydedilmesi bu kavramın gereğidir.
Parayla Ölçülme Kavramıİktisadi olayların muhasebeye ortak bir birim olan para ile yansıtılmasıdır. Türkiye'de muhasebe kayıtları ulusal para birimi olan Türk Lirası ile tutulur.
Maliyet Esası KavramıVarlıkların edinilmesinde piyasa değeri yerine elde etme maliyetinin esas alınmasıdır. Örneğin, satın alınan bir demirbaşın muhasebeye alış faturası tutarı ile kaydedilmesi gerekir.
Tarafsızlık ve Belgelendirme KavramıMuhasebe kayıtlarının objektif ve usulüne uygun belgelere (fatura, fiş, makbuz) dayandırılmasıdır. Kayıtlar kişisel yorumlara değil, somut kanıtlara dayanmalıdır.
Tutarlılık KavramıSeçilen muhasebe politikalarının dönemler boyunca değiştirilmeden uygulanmasıdır. Bu, mali tabloların yıllar itibarıyla karşılaştırılabilir olmasını sağlar.
Tam Açıklama KavramıMali tabloların, karar alıcılar için yeterli, açık ve anlaşılır bilgi içermesi zorunluluğudur. Tabloda yer almayan ancak kararı etkileyebilecek bilgiler dipnotlarda açıklanmalıdır.
İhtiyatlılık KavramıMuhasebede temkinli davranılması ve risklerin önceden öngörülmesidir. Muhtemel giderler için karşılık ayrılırken, gerçekleşmemiş gelirler için işlem yapılmaz.
Önemlilik KavramıBir hesap kaleminin mali tabloları etkileyecek düzeyde olması durumudur. Küçük tutarlı önemsiz giderler doğrudan gider yazılabilirken, büyük tutarlı varlıklar ayrı gösterilmelidir.
Özün Önceliği Kavramıİşlemlerin biçiminden ziyade ekonomik özünün esas alınmasıdır. Örneğin, hukuken başkası adına kayıtlı olsa bile, ekonomik kontrolü işletmede olan bir varlığın işletme bilançosunda gösterilmesi gerekebilir.
Bilançoİşletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların kaynaklarını gösteren statik bir tablodur. Aktif ve pasif olmak üzere iki ana bölümden oluşur.
Gelir Tablosuİşletmenin belli bir dönemdeki gelir, gider ve kâr/zarar durumunu gösteren dinamik bir tablodur. İşletmenin performansını ölçmeye yarar.
Dönen VarlıklarBir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşebilecek varlık grubudur. Kasa, banka, stoklar ve ticari alacaklar bu grupta yer alır.
Duran VarlıklarBir hesap döneminden daha uzun süre işletme faaliyetlerinde kullanılacak varlıklardır. Binalar, taşıtlar ve demirbaşlar bu grupta yer alır.
Özkaynaklarİşletme sahiplerinin işletme üzerindeki haklarını temsil eden gruptur. Sermaye, yedekler ve dönem net kârı/zararı burada toplanır.
ReeskontAlacak veya borç senetlerinin bilanço tarihindeki bugünkü değerine indirgenmesi işlemidir. Gerçeğe uygun değerleme için yapılır.
AmortismanMaddi ve maddi olmayan duran varlıkların maliyetinin, faydalı ömürleri boyunca giderleştirilmesidir. Varlığın değer kaybını yansıtır.

Diğer Önemli Bilgiler

Dönen Varlıklar Sınırı

Bir varlığın dönen varlık olarak sınıflandırılması için bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde nakde dönüşmesi gerekir. Bu süre, işletmenin faaliyet döngüsünü belirler.

Duran Varlıklar Sınırı

Bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde nakde dönüşemeyen ve bir yıldan uzun süre kullanılan varlıklardır. Bu gruptaki vadeler bir yılın altına düştüğünde dönen varlıklara aktarılır.

Reeskont İşlemi

Alacak ve borç senetlerinin bilanço tarihindeki değerini gerçeğe uygun hale getirmek için yapılan değerleme işlemidir. Bu işlem, finansal tabloların doğruluğu için kritiktir.

Sermaye Yedekleri

Hisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları ve yeniden değerleme artışları gibi kalemlerden oluşur. Bu yedekler gelir tablosuna aktarılamaz.

Kâr Yedekleri

Yasal yedekler, statü yedekleri ve olağanüstü yedekler gibi işletme faaliyetlerinden elde edilen kârların dağıtılmayan kısımlarıdır.

Gelir Tablosu Mahsup Yasağı

Gelir tablosunda gelir ve gider kalemlerinin birbirine mahsup edilerek netleştirilmesi yasaktır. Her kalem brüt tutarlarıyla gösterilmelidir.

Diğer Başlığı Kuralı

Gelir tablosunda 'Diğer' başlığı altında toplanan kalemlerin toplam tutarı, toplamın %20'sini aşıyorsa, bu kalemler için ayrı bir başlık açılması zorunludur.

Arızi ve Olağanüstü Kâr/Zararlar

İşletmenin normal faaliyetleri dışındaki olaylardan kaynaklanan kâr veya zararlardır. Bunlar gelir tablosunda normal faaliyet sonuçlarından ayrı gösterilmelidir.

Şarta Bağlı Olaylar

Bilanço tarihinde sonucu belirsiz olan ancak gelecekte gerçekleşebilecek olaylardır. Gider ve zarar riski varsa karşılık ayrılır, gelir ihtimali varsa sadece dipnotta açıklanır.

Ek Mali Tablolar

Satışların maliyeti tablosu, nakit akış tablosu, net işletme sermayesi akış tablosu, kâr dağıtım tablosu ve özkaynaklar değişim tablosu gibi ayrıntılı bilgileri içeren tablolardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Temel varsayımlar olan ilk 5 kavramı (Sosyal Sorumluluk, Kişilik, Süreklilik, Dönemsellik, Parayla Ölçülme) ezberleyin; bunlar muhasebenin temelini oluşturur.
  • Bilanço ve gelir tablosu arasındaki farka dikkat edin; bilanço statik (belirli bir tarih), gelir tablosu dinamik (belirli bir dönem) bir tablodur.
  • Gelir tablosunda mahsup yasağını unutmayın; hiçbir gelir kalemi gider kalemiyle netleştirilemez, brüt gösterilmelidir.
  • Duran varlıklardan vadesi 1 yılın altına düşenlerin kısa vadeli borç veya dönen varlık grubuna aktarılması gerektiğini unutmayın.
  • Sermaye yedekleri ile kâr yedeklerini birbirine karıştırmayın; sermaye yedekleri gelir tablosuna aktarılamaz.
  • Önemlilik kavramı ile %20 kuralını (gelir tablosunda diğer başlığı) birbiriyle ilişkilendirerek çalışın.