Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri

Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri

Ünite 2: Hazır Değerlerin Envanteri

VUK Madde 280 ve 284

Bu maddeler yabancı paraların değerleme esaslarını belirler. Yabancı paraların borsa rayici ile, borsa rayici yoksa Maliye Bakanlığı'nca belirlenen efektif alış kuru ile değerlenmesini zorunlu kılar.

130 Sıra Numaralı VUK Genel Tebliği

Maliye Bakanlığı tarafından kur tespiti yapılmadığı sürece, T.C. Merkez Bankası tarafından ilan edilen döviz alış kurlarının esas alınmasını düzenleyen tebliğdir.

Çek İbraz Süreleri

Çekler, keşide edildikleri yerde ödenecekse 10 gün, başka şehirde 1 ay, aynı kıtada farklı ülkede 1 ay, başka kıtada ise 3 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir.

VUK Madde 323

Şüpheli alacaklar için karşılık ayırma şartlarını belirler. Alacağın dava veya icra safhasında olması veya protesto edilmiş olması gerekir.

Anahtar Kavramlar

KeşideciÇeki düzenleyen, imzalayan ve borçlu olan taraftır. Örn: Bir mal alımı karşılığında çek kesen işletme keşidecidir.

LehdarÇek üzerinde yazılı olan tutarı tahsil etme hakkına sahip olan kişidir. Örn: İşletmenin mal sattığı ve karşılığında çek aldığı müşteri lehdardır.

MuhatapÇek bedelini ödemekle yükümlü olan bankadır. Çek, kanunen bir bankaya hitaben düzenlenir.

Efektif Alış KuruNakit yabancı paraların dönem sonu değerlemesinde kullanılan kurdur. Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilir.

Döviz Alış KuruNakit dışındaki yabancı para cinsinden ödeme araçlarının (çek, poliçe) değerlemesinde esas alınan kurdur.

Özün Önceliği Kavramıİşlemlerin muhasebeye yansıtılmasında şekilden ziyade ekonomik özün esas alınmasıdır. Örn: Vadeli çeklerin alacak senedi olarak raporlanması.

İhtiyatlılık Kavramıİşletmenin karşılaşabileceği risklere karşı tedbirli davranmasıdır. Örn: Şüpheli alacaklar için karşılık ayrılması.

Kasa Sayım FazlalığıFiili kasa sayımının, defter kayıtlarından fazla çıkması durumudur. 397 nolu hesapta izlenir.

Kasa Sayım NoksanlığıFiili kasa sayımının, defter kayıtlarından az çıkması durumudur. 197 nolu hesapta izlenir.

Nazım HesaplarMali tabloyu etkilemeyen ancak bilgi verme amacıyla izlenen hesaplardır. Örn: Teminat amaçlı alınan çekler.

İtibari DeğerKıymetli evrakın veya paranın üzerinde yazılı olan değerdir. Örn: 100 TL'lik bir posta pulunun itibari değeri 100 TL'dir.

Mukayyet DeğerBir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında yer alan değeridir. Örn: Bankadaki vadesiz mevduatın kayıtlı tutarı.

Kambiyo KârıYabancı para değerlemesi sonucu ortaya çıkan olumlu kur farkıdır. 646 nolu hesapta izlenir.

Kambiyo ZararıYabancı para değerlemesi sonucu ortaya çıkan olumsuz kur farkıdır. 656 nolu hesapta izlenir.

ReeskontAlacak veya borç senetlerinin değerleme günündeki tasarruf değerine indirgenmesidir. Vergi kanunlarına göre gider yazılması mümkün değildir.

Kıst DönemBir gelir veya giderin ait olduğu döneme isabet eden kısmıdır. Örn: 1 yıllık faizin 3 ayının 2009'a, 9 ayının 2010'a yazılması.

Banka EkstresiBankanın işletmeye ait hesap hareketlerini gösteren belgedir. Muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırılır.

CiroBir kıymetli evrakın arkasının imzalanarak başkasına devredilmesidir. Çeklerde sıkça kullanılır.

İbrazÇekin ödenmesi için bankaya sunulmasıdır. Çekler belirli süreler içinde ibraz edilmelidir.

Karşılıksız ÇekBankada yeterli karşılığı olmayan çeklerdir. Şüpheli alacaklar hesabına aktarılmaları gerekir.

Aktif Karakterli HesapBorç artış, alacak azalış kaydedilen hesaplardır. Kasa ve Bankalar hesabı buna örnektir.

Pasif Karakterli HesapAlacak artış, borç azalış kaydedilen hesaplardır. 103 Verilen Çekler hesabı buna örnektir.

MizanHesapların borç ve alacak toplamlarının kontrol edildiği çizelgedir. Envanter öncesi durumun özetidir.

Diğer Önemli Bilgiler

5228 Sayılı Kanun

VUK 281. maddede değişiklik yaparak mevduat ve kredi sözleşmelerine dayalı alacakların kıst dönem faizleriyle birlikte değerlenmesini getirmiştir.

101 Alınan Çekler Hesabı

İşletmenin üçüncü kişilerden aldığı çeklerin izlendiği aktif karakterli hesaptır. Çek portföyü, tahsildeki çekler ve teminattaki çekler alt hesapları bulunur.

103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri

İşletmenin kendi keşide ettiği çekleri izlediği pasif karakterli hesaptır. Bilançoda aktifte eksi değerle gösterilir.

108 Diğer Hazır Değerler

Kasa, banka ve çek dışında kalan kredi kartı slipleri, menkul kıymet kuponları ve posta pullarının izlendiği gruptur.

397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları

Kasa, stok veya duran varlıklarda çıkan fazlalıkların sebebi bulunana kadar izlendiği geçici pasif karakterli hesaptır.

197 Sayım ve Tesellüm Noksanları

Kasa, stok veya duran varlıklarda çıkan noksanlıkların sebebi bulunana kadar izlendiği geçici aktif karakterli hesaptır.

646 Kambiyo Kârları

Yabancı para değerlemesi sonucu oluşan olumlu kur farklarının kaydedildiği gelir hesabıdır.

656 Kambiyo Zararları

Yabancı para değerlemesi sonucu oluşan olumsuz kur farklarının kaydedildiği gider hesabıdır.

121 Alacak Senetleri

İleri tarihli çeklerin dönem sonunda 101 hesabından devredildiği hesaptır. Özün önceliği kavramı gereği kullanılır.

321 Borç Senetleri

İleri tarihli verilen çeklerin dönem sonunda 103 hesabından devredildiği hesaptır.

GVK Madde 40

Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili giderlerin indirim konusu yapılabileceğini düzenleyen maddedir. Posta pulları için de bu şart aranır.

Sınavda Dikkat Et

Kasa hesabı asla alacak bakiyesi vermez; eğer veriyorsa kayıt hatası vardır, sınavda bu detayı unutmayın.
Yabancı paraların değerlemesinde 'Efektif Alış Kuru' kullanıldığını mutlaka ezberleyin, döviz satış kuru ile karıştırmayın.
İleri tarihli çeklerin dönem sonunda 101'den 121'e aktarıldığını ve bunun 'Özün Önceliği' kavramı ile ilgili olduğunu not edin.
Kasa ve banka sayım noksanlıklarının mali kârın tespiti aşamasında gider kabul edilmediğini, kanunen kabul edilmeyen gider olduğunu hatırlayın.
Çeklerde yasal vade olmadığını ancak uygulamada ileri tarihli çeklerin kullanıldığını ve bunların reeskonta tabi tutulsa bile vergi matrahından indirilemeyeceğini unutmayın.
108 Diğer Hazır Değerler hesabında neler olduğunu (posta pulları, kredi kartı slipleri vb.) iyi öğrenin, bunlar kasa veya banka değildir.