Ünite 3: Menkul Kıymetlerin Envanteri

VUK 279. Madde

Menkul kıymetlerin değerleme esaslarını belirleyen temel kanun maddesidir. Hisse senetlerinin alış bedeliyle, diğerlerinin borsa rayiciyle değerlenmesini zorunlu kılar.

Hisse Senedi Değerleme Kuralı

Anonim veya komandit şirket hisselerinin halka açık olup olmamasına bakılmaksızın VUK 279 gereği her zaman alış bedeli ile değerlenmesi gerektiğini ifade eder.

Yatırım Fonu %51 Kuralı

Fon portföyünün en az %51'i Türkiye'de kurulu şirket hisselerinden oluşuyorsa, bu fon katılma belgeleri alış bedeli ile değerlenir.

Borsa Rayici 30 Gün Kuralı

Fiyatlarda bariz kararsızlık varsa, Maliye Bakanlığı son muamele günü yerine değerleme gününden önceki 30 günlük ortalamayı esas aldırmaya yetkilidir.

Anahtar Kavramlar

Menkul KıymetOrtaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan, seri halinde çıkarılan ve yatırım aracı olarak kullanılan kıymetli evraktır. Örnek: Hazine bonosu veya hisse senedi.

Alış BedeliBir iktisadi kıymetin elde edilmesi için satıcıya ödenen veya borçlanılan meblağdır. VUK'a göre hisse senetleri bu bedel üzerinden değerlenir.

Borsa RayiciMenkul kıymetin borsadaki son muamele günündeki ortalama değeridir. Borsa rayici yoksa veya muvazaalıysa kıst getiri ölçüsü kullanılır.

Kıst GetiriAlış bedeline, vadesinde elde edilecek gelirin iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen süreye isabet eden kısmının eklenmesiyle bulunan değerleme ölçüsüdür.

Hisse SenediAnonim ortaklıklarda sermaye payını temsil eden ve sahibine ortaklık hakkı veren değerli evraktır. VUK gereği daima alış bedeliyle değerlenir.

TahvilDevletin veya özel şirketlerin ödünç para bulmak için çıkardığı uzun vadeli borç senetleridir. Genellikle borsa rayici ile değerlenirler.

Hazine BonosuDevletin kısa vadeli (1 yıldan az) finansman ihtiyacını karşılamak için çıkardığı kamu iç borçlanma senedidir. Borsa rayici ile değerlenir.

Finansman Bonosuİhraççıların borçlu sıfatıyla çıkardığı, getirisi sabit olan ve borsada işlem görmeyen bonolardır. Kıst getiri ölçüsü ile değerlenirler.

Yatırım Fonu Katılma BelgesiFon portföyünün %51'i hisse senedi ise alış bedeliyle, değilse borsa rayiciyle değerlenen, riskin dağıtılması ilkesine dayalı bir yatırım aracıdır.

Kâr-Zarar Ortaklığı BelgesiŞirketlerin kâr veya zararına ortak olmak için çıkardığı, oy hakkı vermeyen kıymetlerdir. Borsada işlem görmedikleri için alış bedeliyle değerlenirler.

Gelir Ortaklığı SenediKamuya ait köprü, baraj gibi kıymetlerin gelirlerine ortaklık hakkı veren senetlerdir. Borsada işlem görmüyorsa kıst getiri ile değerlenir.

Varlığa Dayalı Menkul KıymetBankaların veya finans kuruluşlarının ticari alacakları karşılığında ihraç ettikleri kıymetlerdir. Genellikle kıst getiri ölçüsü ile değerlenirler.

Değer Düşüklüğü KarşılığıHisse senetlerinin değerinin sürekli düşmesi durumunda, oluşan zararı karşılamak için ayrılan ve pasif karakterli bir hesapta izlenen tutardır.

Konusu Kalmayan KarşılıklarDaha önce ayrılan değer düşüklüğü karşılığının, hisse senedinin satılması veya değerinin artması sonucu işlevini yitirmesiyle gelir kaydedildiği hesaptır.

MuvazaaBorsa rayicinin gerçekçi olmayan, danışıklı bir şekilde oluşması durumudur. Bu durumda borsa rayici yerine kıst getiri ölçüsü esas alınır.

Sayım ve Tesellüm NoksanlarıFiili envanter ile defter kayıtları arasında çıkan farkların geçici olarak izlendiği hesap grubudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Kıst Getiri Uygulaması

Borsa rayici oluşmayan veya muvazaalı olan kıymetlerde, vadesinde elde edilecek gelirin iktisap tarihinden itibaren geçen süreye isabet eden kısmının alış bedeline eklenmesidir.

119 No'lu Hesap

Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabıdır. Aktif grupta yer almasına rağmen pasif karakterlidir ve eksi değerle gösterilir.

KKEG Niteliği

Hisse senetleri için ayrılan değer düşüklüğü karşılıkları, vergi mevzuatı açısından Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak kabul edilir.

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar

Daha önce değer düşüklüğü karşılığı ayrılan hisselerin satılması durumunda, 119 no'lu hesabın kapatılmasıyla oluşan gelirin kaydedildiği hesaptır.

Hazine Bonosu Vadesi

Devletin bütçe açıklarını karşılamak için çıkardığı, vadesi 1 yıldan kısa olan kamu iç borçlanma senetleridir.

Gelir Ortaklığı Senetleri Getirisi

Bu senetlerin getirileri Kamu Ortaklığı İdaresi tarafından üçer aylık dönemler halinde hesaplanarak yayınlanan cetvellerle belirlenir.

654 Karşılık Giderleri

Dönem sonunda hisse senetlerindeki değer azalışı için ayrılan karşılığın giderleştirildiği ve dönem sonunda 690 hesaba devredilen hesaptır.

Finansman Bonosu İşlemi

İMKB'de işlem görmedikleri ve getirileri sabit olduğu için değerlemelerinde kıst getiri ölçüsü kullanılan menkul kıymetlerdir.

Sınavda Dikkat Et

Hisse senetlerinin değerlemesinde 'borsa rayici' tuzağına düşmeyin; hisse senedi halka açık olsa bile her zaman 'alış bedeli' ile değerlenir.
Yatırım fonu katılma belgelerinde %51 kuralını unutmayın; bu oran altındaysa borsa rayici, üstündeyse alış bedeli kullanılır.
Borsa rayici yoksa veya muvazaalıysa hemen 'kıst getiri' ölçüsüne geçilmez; önce getirinin sabit olup olmadığına bakın.
119 no'lu hesabın pasif karakterli olduğunu, yani bilançoda aktifte eksi değerle yer aldığını karıştırmayın.
Ayrılan karşılıkların VUK'a göre 'Kanunen Kabul Edilmeyen Gider' (KKEG) olduğunu mutlaka hatırlayın, sınavda bu detay sıkça sorulur.