Ünite 4: Alacakların Envanteri

TTK 75. Madde

Ticaret Kanunu'nun 75. maddesi, alacakların itibari değer üzerinden değerlenmesini hükme bağlar. Tahsil edilemeyen veya ihtilaflı alacaklar için ise bilanço günündeki değer esas alınır.

VUK 281. Madde

Vergi Usul Kanunu'nun 281. maddesi, tüm alacakların mukayyet değerle değerleneceğini belirtir. Bu madde, senetli ve senetsiz alacak ayrımı yapmaksızın genel bir değerleme ölçütü getirir.

VUK 280. Madde

Dövizli alacakların değerleme günü itibarıyla Maliye Bakanlığı'nın ilan ettiği döviz alış kuru ile değerlenmesini zorunlu kılar. Oluşan farklar kambiyo kârı veya zararı olarak kaydedilir.

Reeskont Formülü

Reeskont tutarı (F) şu formülle hesaplanır: F = A - [A x 360 / (360 + (M x T))]. Burada A nominal değer, M faiz oranı, T ise vadeye kalan gün sayısıdır.

Anahtar Kavramlar

İtibari DeğerBir kıymetli evrakın veya alacağın üzerinde yazılı olan nominal değerdir. Örneğin, 10.000 TL'lik bir senedin üzerindeki 10.000 rakamı onun itibari değeridir.

Mukayyet DeğerAlacağın defter kayıtlarında yer alan, faiz ve iskonto etkileriyle düzeltilmiş değeridir. VUK'a göre alacaklar dönem sonunda bu değerle değerlenir.

ReeskontVadesi gelmemiş alacak ve borç senetlerinin, değerleme günündeki bugünkü değerine (halihazır değer) indirgenmesi işlemidir. Amaç, dönemsellik ilkesi gereği faiz etkisini ilgili döneme dağıtmaktır.

İç İskontoReeskont hesaplanırken kullanılan, halihazır değer üzerinden faiz hesaplanması yöntemidir. Formülde nominal değerden vade farkının düşülmesiyle bulunur.

Kambiyo Kârı/ZararıDövizli alacakların dönem sonu kur değerlemesi sonucu oluşan farklardır. Örneğin, kur artışı nedeniyle alacağın TL karşılığı artarsa 646 Kambiyo Kârları hesabı kullanılır.

Ticari Alacaklarİşletmenin ana faaliyet konusu olan mal ve hizmet satışlarından doğan alacaklardır. 120 Alıcılar ve 121 Alacak Senetleri bu gruptadır.

Aktif Düzenleyici HesapBilançonun aktifinde yer almasına rağmen, ait olduğu varlığın değerini azaltan ve pasif karakterli çalışan hesaplardır. 122 Alacak Senetleri Reeskontu buna örnektir.

Şüpheli Ticari AlacaklarVadesi geldiği halde tahsil edilemeyen ve dava veya icra safhasına intikal eden alacaklardır. 128 numaralı hesapta izlenirler.

Bono ve PoliçeTTK'ya göre düzenlenmiş, kıymetli evrak niteliğindeki senetlerdir. Reeskont işlemine konu olabilmeleri için bu tür senetler olmaları şarttır.

Vade FarkıVadeli satış veya alışlarda, peşin fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farktır. Reeskont işlemi bu farkın ilgili dönemlere dağıtılmasını sağlar.

Dönemsellik İlkesiGelir ve giderlerin, ait oldukları dönemde muhasebeleştirilmesi prensibidir. Reeskont, gelecek döneme ait faiz gelir/giderlerini bu ilkeye göre ayırır.

Nazım HesaplarMali tabloyu doğrudan etkilemeyen ancak bilgi amaçlı izlenmesi gereken işlemlerin takip edildiği hesaplardır. Dövizli alacaklar burada da izlenebilir.

Envanter FarklılığıFiili sayım sonucu bulunan değer ile muhasebe kayıtları arasındaki uyumsuzluktur. 197 veya 397 no'lu hesaplarla geçici olarak kapatılır.

Hatır SenetleriTicari bir mal veya hizmet alışverişine dayanmayan, sadece finansman sağlama amaçlı düzenlenen senetlerdir. Reeskont işlemine konu edilemezler.

Muaccel Hale GelmekBir borcun veya alacağın vadesinin dolması ve ödenmesi gereken hale gelmesidir. Şüpheli alacaklar muaccel hale gelmiş sayılır.

Kıymetli EvrakÜzerindeki hakkın senetten ayrılamadığı, devredilebilir belgelerdir (Bono, Poliçe). Senetsiz alacaklar bu nitelikte değildir.

Nominal DeğerSenedin üzerinde yazılı olan, vade sonundaki ödeme tutarıdır. Reeskont hesaplamasında 'A' harfi ile gösterilen değerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Vadeli Çeklerin Durumu

Çek, TTK'ya göre bir ödeme aracıdır ve bono/poliçe niteliğinde değildir. Bu nedenle, vadeli çekler mali mevzuat uyarınca reeskont işlemine tabi tutulamaz.

KDV Alacakları ve Reeskont

KDV, işletme için bir hasılat unsuru değil, vergi tahsiline aracılıktır. Bu nedenle, senet içindeki KDV tutarı reeskont hesaplamasına dahil edilemez.

122 Nolu Hesap

Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, aktif düzenleyici bir hesaptır. Pasif karakterli çalışır ve bilanço aktifinde negatif değerle gösterilir.

657 Nolu Hesap

Reeskont Faiz Giderleri hesabı, dönem sonunda hesaplanan reeskont tutarlarının gider yazıldığı hesaptır. Dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilir.

197 ve 397 Nolu Hesaplar

Dönem sonu envanter işlemlerinde nedeni hemen tespit edilemeyen farklar için kullanılan geçici hesaplardır. 197 noksanlar, 397 fazlalar için kullanılır.

Şüpheli Alacaklar ve Reeskont

Şüpheli hale gelmiş alacaklar için reeskont hesaplanmaz. Çünkü bu alacaklar zaten muaccel hale gelmiştir ve değerleme mantığına uygun değildir.

İç İskonto Yöntemi

Reeskont hesaplamasında kullanılan ve halihazır değer üzerinden faiz hesaplanmasını esas alan yöntemdir. Mevzuata göre reeskont işlemlerinde bu yöntem kullanılır.

Avans Nitelikli Senetler

Ticari kazancın tespitinde hasılat olarak dikkate alınmayan senetler (örneğin hatır senetleri) reeskont işlemine konu edilemezler.

Sınavda Dikkat Et

Reeskont işleminin sadece ticari senetlere (bono/poliçe) uygulanabileceğini unutmayın; çekler ve senetsiz alacaklar reeskonta tabi değildir.
122 Alacak Senetleri Reeskontu hesabının 'aktif düzenleyici' olduğunu ve pasif karakterli çalıştığını mutlaka hatırlayın; bu hesap borç değil alacak bakiyesi verir.
Reeskont hesaplanırken faiz oranı belirtilmemişse TCMB kısa vadeli avans faiz oranını kullanmanız gerektiğini ezberleyin.
Şüpheli alacaklar için reeskont hesaplanmayacağına dikkat edin; çünkü bu alacaklar zaten vadesi geçmiş ve muaccel hale gelmiş alacaklardır.
Dövizli alacak değerlemelerinde fatura düzenlenmeyeceğini ve KDV hesaplanmayacağını unutmayın; sadece kur farkı kaydı yapılır.
Reeskontun dönemsellik ilkesi gereği, gelecek döneme ait gelir/giderleri ayırmak için yapıldığını kavramak soruları çözmenizi kolaylaştırır.