Ünite 5: Şüpheli ve Değersiz Alacakların Envanteri

VUK 323. Madde

Şüpheli alacakların uygulama şartlarını düzenleyen temel maddedir. Karşılık ayrılabilmesi için alacağın dava veya icra safhasında olması veya küçük alacak olması şartını getirir.

VUK 322. Madde

Değersiz alacakların mukayyet değerleri üzerinden zarar yazılabilmesine imkan tanır. Kazai hüküm veya kanaat verici vesika şartlarını belirler.

VUK 324. Madde

Vazgeçilen alacakların konkordato veya sulh yoluyla zarar yazılabileceğini düzenler. Borçlunun bu tutarı 3 yıl karşılık hesabında tutmasını zorunlu kılar.

334 Seri No'lu VUK Tebliği

Gelir idaresinin KDV alacakları için şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesine olanak tanıyan tebliğdir. KDV'nin beyan edilmiş olması şartını arar.

Anahtar Kavramlar

Şüpheli AlacakTahsilinin şüpheli hale geldiği karinelerle kabul edilen alacaklardır. Örn: Dava veya icra takibine konu olmuş bir alacak şüpheli alacaktır.

Değersiz AlacakKazai hüküm veya kanaat verici vesika ile tahsil imkanı kalmadığı kesinleşen alacaklardır. Örn: Borçlunun varlık bırakmadan ölmesi sonucu alacağın tahsil edilememesi.

Vazgeçilen AlacakKonkordato veya sulh yoluyla alacaklı tarafından tahsilinden vazgeçilen tutarlardır. Örn: Borçlu ile yapılan sulh anlaşması sonucu alacağın bir kısmının silinmesi.

Karşılık Giderleriİhtiyatlılık gereği şüpheli alacaklar için ayrılan ve dönem karını azaltan gider kalemidir. Örn: 50.000 TL'lik şüpheli alacak için yıl sonunda ayrılan karşılık.

Mukayyet DeğerBir varlığın veya alacağın muhasebe kayıtlarında görünen değeridir. Örn: Alacağın ilk kaydedildiği 50.000 TL'lik tutar.

Tasarruf DeğeriBir iktisadi kıymetin değerleme gününde sahibi için arz ettiği gerçek değerdir. Örn: Şüpheli alacağın karşılık ayrıldıktan sonraki net değeri.

Kazai HükümAlacağın tahsil edilemeyeceğini hükme bağlayan mahkeme kararıdır. Örn: Mahkemenin borçlunun ödeme gücü olmadığına dair verdiği karar.

Kanaat Verici VesikaAlacağın tahsil edilemeyeceğine dair inandırıcı belge ve kanıtlardır. Örn: Borçlunun yurt dışına kaçtığını gösteren resmi belge.

KonkordatoBorçlunun alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını ödeme planına bağlaması veya bir kısmından kurtulmasıdır. Örn: Mahkemece onanan konkordato anlaşması.

Sulh YoluTarafların karşılıklı irade beyanıyla uyuşmazlığı sona erdirmesidir. Örn: Borçlunun borcunun bir kısmını ödeyip kalanından vazgeçilmesi için yapılan anlaşma.

Tahakkuk EsasıGelir ve giderlerin tahsilat veya ödemeye bakılmaksızın doğdukları dönemde kaydedilmesidir. Örn: Satışın yapıldığı an hasılat kaydedilmesi.

İhtiyatlılık Kavramıİşletmenin karşılaşabileceği riskler için önceden tedbir almasıdır. Örn: Şüpheli alacaklar için karşılık ayrılması.

KKEG (Kanunen Kabul Edilmeyen Gider)Mali kârın tespitinde gider olarak kabul edilmeyen tutarlardır. Örn: Perakende satış yöntemiyle hesaplanan tahmini şüpheli alacak karşılığı.

Bilanço Esasıİşletmenin varlık ve kaynaklarını detaylı olarak izlediği defter tutma yöntemidir. Örn: Şüpheli alacak karşılığı ayırabilmek için zorunlu olan defter tutma biçimi.

Aciz VesikasıBorçlunun haczedilebilir malı olmadığını gösteren resmi belgedir. Örn: İcra dairesinden alınan borçlunun mal varlığı olmadığını gösteren belge.

ProtestoBir senedin vadesinde ödenmediğinin noter aracılığıyla resmileştirilmesidir. Örn: Ödenmeyen bir alacak senedi için noterden çekilen ihtar.

Özün Önceliğiİşlemlerin hukuki şeklinden ziyade ekonomik özünün esas alınmasıdır. Örn: Alacağın tahsil edilemeyeceğinin ekonomik olarak kesinleşmesi.

Konusu Kalmayan KarşılıklarDaha önce karşılık ayrılan alacağın tahsil edilmesi durumunda gelir yazılan hesaptır. Örn: Dava kazanılınca ayrılan karşılığın iptali.

Diğer Önemli Bilgiler

1086 Sayılı HUMK

Sulh yoluyla feragat ve kabul işlemlerinin hukuki dayanağını oluşturan kanundur. 91-95. maddeleri sulh yöntemini düzenler.

İcra İflas Kanunu

Konkordato sürecinin yasal çerçevesini çizen kanundur. İyi niyetli borçluların alacaklılarıyla anlaşmasını sağlar.

Perakende Satış Yöntemi

Önceki yılların verilerine dayanarak tahmini şüpheli alacak hesaplama yöntemidir. Bu yöntemle ayrılan karşılıklar mali kârın tespitinde KKEG olarak dikkate alınır.

Grup İçi Alacaklar

Kardeş kuruluşlardan olan alacaklar, diğer dış firmalardan olan alacaklarla aynı şartlara tabidir. Şartlar oluşursa şüpheli alacak karşılığı ayrılabilir.

Kamu Kuruluşlarından Alacaklar

Prensip olarak şüphelilik durumu oluşmaz. Ancak alacak miktarı konusunda ihtilaf varsa tasarruf değerine göre değerleme yapılabilir.

Teminatlı Alacaklar

Teminatlar çözülmeden şüphelilik hali ortaya çıkmaz. Teminattan tahsilat yapılamayacağı anlaşıldığında karşılık ayrılabilir.

Borçlunun İflası

İflas eden bir tacirin tüm borçları muaccel hale gelir. Bu durum, alacağın dava konusu edilmesine gerek kalmadan doğrudan şüpheli alacak haline gelmesini sağlar.

Hatır Senetleri

İşletmenin ticari faaliyetiyle doğrudan ilgili olmadıkları için değersiz alacak olarak zarar yazılamazlar.

Üç Yıllık Süre

Vazgeçilen alacakların borçlu tarafından karşılık hesabında tutulması gereken yasal süredir. Bu süre sonunda mahsup edilemeyen kısım gelir yazılır.

Sınavda Dikkat Et

Şüpheli alacak karşılığı sadece bilanço esasına göre defter tutanlar tarafından ayrılabilir, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar bu uygulamadan yararlanamaz.
Şüpheli alacak karşılığı, alacağın şüpheli hale geldiği dönemde ayrılmalıdır; sonraki yıllara ertelenmesi veya tercih hakkı kullanılması mümkün değildir.
Değersiz alacaklar bilançoda gösterilmez, şüpheli alacaklar ise bilançoda 'tasarruf değeri' ile yer alır.
Hatır senetleri veya şahsi alacaklar işletme faaliyetiyle ilgili olmadığından değersiz alacak sayılamaz, zarar yazılamaz.
Dava kaybedilirse veya alacak değersiz hale gelirse, daha önce ayrılan karşılık hesabı ile alacak hesabı birbirini kapatmalıdır.
Vazgeçilen alacaklar borçlu tarafında 3 yıl süreyle özel bir karşılık hesabında izlenir; bu süreye dikkat edilmelidir.
KDV alacakları için karşılık ayırabilmek için KDV'nin beyan edilmiş olması şartı unutulmamalıdır.